رەسەيدٸڭ باتىستاعى باستى وداقتاسى – بەلورۋس ەلٸ بولا, شىعىستا – قىتاي, ال وڭتٷستٸكتە بۇل, ەرينە قازاقستان. وسى ەلدەردٸڭ ٸشٸندە رەسەيمەن شەكتەسەتٸن قۇرلىقتاعى ەڭ ۇزىن شەكارا, ياعني جەتٸ مىڭ كيلومەترگە جۋىق قاشىقتىق قازاقستانعا تيەسٸلٸ.
بۇعان قوسا, ول مەسكەۋدٸڭ بارلىق ينتەگراتسييالىق جوبالارىنا, اتاپ ايتقاندا تمد, شىۇ, ەەو, ۇقك جەنە تاعى باسقالارىنا قاتىسادى. ۆلاديمير پۋتين پرەزيدەنت بولعان مەرزٸمدە بەرٸنەن دە قازاقستاندا جيٸرەك, ياعني 28 رەت (ەكٸنشٸ ورىندا – بەلورۋس ەلٸ, 24 رەت) بولاتىن. تٸپتٸ دميتريي مەدۆەدەۆتٸڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كەلگەندەگٸ العاشقى شەتەلدٸك ساپارى دا وسى قازاقستاننان باستالعان.
سونىمەن قوسا قازاقستان – قىتايدىڭ ورتالىق ازيياداعى باستى سەرٸكتەسٸ ەرٸ پەكيننٸڭ اۋقىمدى باستامالارىنىڭ ايماقتاعى ماڭىزدى قاتىسۋشىسى. قحر-نٸڭ تٶراعاسى سي تسزينپين «بەلدەۋ جەنە جول» باستاماسىنىڭ قۇرلىقتاعى بٶلٸگٸن ٸسكە قوساتىنىن العاش رەت قازاقستاندا جارييالاعان بولاتىن.
ەۋرازيياداعى ەكٸ الىپ دەرجاۆانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان بۇعان قوسا, اقش-تىڭ ورتالىق ازيياداعى باستى سەرٸكتەسٸ رٶلٸن دە اتقارىپ كەلەدٸ. جالپى العاندا بۇل ەل تەڭدەسسٸز ديپلوماتييالىق بالانستى ۇستانادى دەۋگە ەبدەن بولادى. سەبەبٸ بٸر مەزەتتە رەسەيمەن, قىتايمەن جەنە اقش-پەن دە تۇراقتى تٷردە جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ساقتاپ كەلەدٸ. الايدا ەلەمدٸك دەرجاۆالار اراسىنداعى تەكەتٸرەس تەرەڭدەي تٷسكەن سايىن قازاقستان ٷشٸن بٸر ەلمەن بٸرٸگە ەكٸنشٸسٸنە قارسى شىعۋعا قوسىلماي, گەوپوليتيكالىق تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاپ تۇرۋ قيىنداي تٷسۋدە.
ەكونوميكالىق مٷددەلەر
قازٸرگٸ تاڭدا اقش پەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ قارىم-قاتىناسى جاقسى كەزەڭدٸ ٶتكەرٸپ جاتقان جوق. ورتالىق ازييا ەلدەرٸ ٷشٸن امەريكا رەسەي مەن قىتايعا قاراما-قارسى كٷش رەتٸندە سيپاتىن جوعالتتى, وعان قوسا ۆاشينگتوننىڭ دا بۇل ايماققا قىزىعۋشىلىعى تٶمەندەدٸ.
امەريكانىڭ بۇل ايماقتىڭ ساياسي دامۋىنا ىقپال ەتۋگە دەگەن تالپىنىسى دا تىعىرىققا تٸرەلدٸ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا ول تارتىمدىلىعىن جوعالتتى. ال اۋعانستاننان كەتكەسٸن ەسكەري بايلانىس تا ەلسٸرەدٸ.
دەگەنمەن قازاقستان وسى ايماقتاعى بۇل تەندەنتسييانى ۇستانبايدى. سەبەبٸ ونىڭ اقش-پەن قارىم-قاتىناسىندا اۋعانستان دا, دەموكراتييانى قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸ دە باستى تاقىرىپ بولعان ەمەس. بٸراق ەكونوميكالىق بايلانىس كٶكەيكەستٸلٸگٸن جوعالتقان ەمەس.
كەيبٸر باعالاۋعا سٷيەنسەك, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك بيۋدجەتٸنٸڭ 44%-ىن قالىپتاستىراتىن مۇناي-گاز سالاسىندا امەريكالىق كومپانييالار تابىسى بويىنشا كٶشباسشى ورىندا.
2019 جىلى قازاقستاندا ٶندٸرٸلگەن مۇنايدىڭ 30%-عا جۋىعى امەريكا ٷلەسٸندە بولدى. سالىستىرمالى تٷردە قاراساق, قىتايدىڭ CNPC, Sinopec جەنە CITIC كومپانييالارىنىڭ ٷلەسٸ 17% بولسا, رەسەيلٸك «لۋكويل» كومپانيياسىنٸكٸ – 3%.
Chevron مەن ExxonMobil ەكەۋٸ بٸرٸگە قازاقستانداعى ٸرٸ مۇناي ٶندٸرۋشٸ «تەڭٸزشەۆرويل» كەسٸپورنى اكتسييالارىنىڭ 75%-ىن يەلٸك ەتەدٸ. سونىمەن قوسا ەر كومپانييانىڭ باسقا شاعىن جوبالاردا دا بۇدان ازىراق ٷلەسٸ بار. Chevron 2020 جىلى كومپانييا قولىنداعى مۇنايدىڭ ەلەمدٸك بارلىق قورلارىنىڭ 20%-ى قازاقستاندا بولعانىن مەلٸمدەدٸ.
Fluor, Schlumberger جەنە Baker Hughes اتتى امەريكالىق كومپانييالار ەلگە بارلىق دەرلٸك مۇناي ٶندٸرۋ قىزمەتٸن كٶرسەتسە, باسقالارى قازاقستانعا مۇناي ٶندٸرۋگە ارنالعان قۇرىلعىلاردى جەتكٸزەدٸ. بۇل تەحنيكا ەلگە كەلەتٸن بارلىق امەريكالىق يمپورتتىڭ ٷشتەن بٸرٸن قۇرايتىنىن ايتا كەتكەن جٶن.
مۇناي-گاز سالاسىنان بٶلەك قازاقستاندا General Electric, Citibank, Uber, Starbucks, McDonalds سيياقتى جٷزدەگەن كومپانييا جۇمىس ٸستەيدٸ. سوندىقتان ەلگە سالىنعان امەريكالىق ينۆەستيتسييانىڭ جالپى كٶلەمٸ 2021 جىلدىڭ باسىندا 40 ملرد $-عا جۋىقتاپ قالدى.
ەرينە, قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن (2020 جىلى 2 ملرد $-عا جۋىق) قازاقستان مەن قىتاي (21,4 ملرد $) نەمەسە قازاقستان مەن رەسەي (19 ملرد $) اينالىمىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيتٸنٸ سٶزسٸز. دەسە دە بۇل كٶرسەتكٸش ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ بارلىعىنىڭ تاۋار اينالىمىن قوسىپ, ەسەپتەگەننٸڭ ٶزٸندە (شامامەن 0,6 ملرد $) ولارعا قاراعاندا ٷش ەسە جوعارى.
كوكۋس جەنە سوروس
قالاي الساق تا, تٸپتٸ وسىنداي ەكونوميكالىق سەرٸكتەستٸكتٸڭ ٶزٸ قازاقستاندى اقش ٷشٸن تەڭدەسسٸز ەتپەيتٸنٸ انىق. سەبەبٸ ول امەريكانىڭ 70 ٸرٸ ساۋدا سەرٸكتەسٸ تٸزٸمٸنە دە كٸرمەيدٸ. بٸراق وسىنىڭ ٶزٸ ەكٸ ەل اراسىندا باسقا سالالار بويىنشا تەرەڭ بايلانىس ورناتۋ ٷشٸن ەبدەن جەتكٸلٸكتٸ.
ۆاشينگتون ەۋ باستا قازاقستاندى ورتالىق ازيياداعى باسىمدىعى بار سەرٸكتەس رەتٸندە قاراستىرعان. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاسىن اقش ەلدٸڭ سول كەزدەگٸ استاناسى الماتىدا ەلشٸلٸگٸن اشقان العاشقى مەملەكەت بولسا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورتالىق ازييا ەلدەرٸ ٸشٸنەن امەريكاعا كەلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت بولدى.
2012 جىلدان باستاپ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك جٶنٸندە كوميسسييا اياسىندا سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸنٸڭ سامميتتەرٸ ٶتۋدە (ٶزبەكستان بەس جىلدان كەيٸن, ياعني شاۆكات ميرزييوەۆ رەفورمالارىنان كەيٸن, تەك 2021 جىلى عانا ۆاشينگتوننان وسىنداي كوميسسييا قۇرۋ جٶنٸندە ۋەدەگە قول جەتكٸزدٸ). سونىمەن بٸرگە قازاقستاننىڭ اقش-پەن بٸرگە ەنەرگەتيكالىق جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق سەرٸكتەستٸك جٶنٸندە مينيسترلٸك كوميسسييالارى بار.
بيزنەس جەنە قوعام دەڭگەيٸندەگٸ بايلانىستار دا جاقسى جولعا قويىلعان: اقش كونگرەسٸندە قازاقستاننىڭ كوكۋسى جۇمىس ٸستەيدٸ, ال قازاقستاندىقتار ورتا ازييا ەلدەرٸ ٸشٸندە امەريكالىق ۆيزانى جيٸرەك الادى, مۇندا ۆيزا بەرۋدەن باس تارتۋ كٶرسەتكٸشٸ ٶتە تٶمەن.
ەسكەري سالادا دا سەرٸكتەستٸك جاقسى دەڭگەيدە. 2003 جىلدان باستاپ قازاقستان ناتو-مەن بٸرلەسە «دالا قىرانى» ەسكەري جاتتىعۋلارىن ٶتكٸزٸپ تۇرادى. 2004 جىلدان 2019 جىلعا دەيٸن اقش قازاقستانعا جالپى العاندا 43 ملن $-عا قارۋ-جاراق جەتكٸزدٸ. ال بۇل وسى ايماقتاعى باسقا ەلدەردٸڭ بارلىعىن قوسىپ ەسەپتەگەننٸڭ ٶزٸندە ولاردان ەلدەقايدا كٶپ.
قازاقستان مەن اقش قارىم-قاتىناسىنىڭ تەرەڭدەي تٷسۋٸنە قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك يدەولوگيياسىندا رەسەيگە نەمەسە بۇرىنعى كسرو قۇرامىندا بولعان ٶزگە ەلدەرگە تەن باتىسقا قارسى نارراتيۆ جوق.
قازاقستاندا سوروس قورىنىڭ «اشىق قوعام» ۇيىمى سيياقتى ٷكٸمەتتٸك ەمەس باتىس ۇيىمدارى جۇمىس ٸستەيدٸ. ال بۇل ۇيىمداردىڭ جۇمىسى رەسەيدە قۇپتالمايدى.
قازاقستاننىڭ بۇرىنعى قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ دارحان كەلەتاەۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى كەۇ جىل سايىن 13,6 ملن $ كٶلەمٸندە گرانت الادى, وسى سومانىڭ 70%-ى اقش-تان تٷسەدٸ.
مىڭداعان جاس قازاقستاندىق اقش-تا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا بٸلٸم الىپ كەلدٸ. ال بۇل باعدارلامانىڭ نەگٸزٸن 1993 جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالاعان ەدٸ.
ەگەمەندٸككە قارسى باعىتتالعان شابۋىلدار
قازاقستان ٷشٸن اقش-پەن جاقىن قارىم-قاتىناس ورناتۋ رەسەي مەن قىتايدىڭ ەلگە ىقپالىن تۇراقتاندىرۋ ستراتەگيياسىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. بۇلاي دەپ وتىرعانىمىز, الپاۋىت كٶرشٸ ەكٸ ەل دە قازاقستان بيلٸگٸ ٷشٸن قاۋٸپتەنەتٸندەي ەرەكەتتەردٸ ەلسٸن-ەلسٸن كٶرسەتەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس.
مەسەلەن, رەسەي ساياساتكەرلەرٸ مەن دەپۋتاتتارى قازاقستاننىڭ تەرريتورييالىق بٸرتۇتاستىعىنا كٷمەن تۋدىراتىنىن قوعام الدىندا اشىق ايتادى, ال سٸم مەن كرەمل بۇل مەسەلە تۋراسىندا پٸكٸر بٸلدٸرۋگە اسىقپايدى. پرەزيدەنت پۋتيننٸڭ ٶزٸ رەسەيمەن شەكتەسەتٸن جەر تۋراسىندا «ورىس حالقىنىڭ سىيى» رەتٸندە تالاي رەت اتاپ ٶتكەن بولاتىن. ول تٸپتٸ 2014 جىلى بيلٸككە نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلمەي تۇرعاندا «قازاقتاردا مەملەكەت بولعان جوق» دەگەن پٸكٸردٸ العا تارتقان ەدٸ.
مەسكەۋ بولسا ٶز الدىنا قازاقستانداعى ەرٸپتەستەرٸن باتىسپەن جاقىنداسقانى ٷشٸن سىنعا الىپ وتىرادى.
مىسالى, 2018 جىلى مينيستر لاۆروۆ قازاقستاننىڭ امەريكالىق ەسكەري ەمەس تاۋارلاردى اۋعانستانعا كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ پورتتارى ارقىلى جٸبەرۋگە رۇقسات بەرگەنٸنە نارازىلىعىن بٸلدٸردٸ.
سودان كەيٸن مەسكەۋ پەنتاگوننىڭ ەكٸ بيولابوراتورييانى قايتا جٶندەۋ جۇمىسىن قارجىلاندىرعانىنا نارازى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. تٸپتٸ ۆلاديمير سولوۆەۆ وسى ەكٸ لابوراتورييالاردى بومبالاۋدى ۇسىندى. ال سول لابوراتورييانىڭ بٸرەۋٸ ٸرٸ مەگاپوليس الماتىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان.
بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ 2015 جىلى اقش جەنە كەيبٸر ەۋروپا ەلدەرٸ ازاماتتارىنا ۋاقىتشا ۆيزا بەرۋٸن توقتاتۋ مەسەلەسٸ دە ٷلكەن سىنعا ۇشىرادى.
ەكٸنشٸ كٶرشٸ ەل قىتايمەن دە وسى تەكتەس مەسەلەلەر تۋىنداپ وتىرادى. 2020 جىلى كٶكتەمدە قىتايدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن پابليكتەرٸ «قازاقستان نەلٸكتەن قىتايعا ورالۋعا ۇمتىلادى?» (哈萨克斯坦”为何渴望回归中国?) دەگەن ماقالانى بٸرٸنەن كەيٸن بٸرٸ جارىسا جارييالاعان ەدٸ.
مۇندا قازاقستان تەرريتوريياسى تاريحي تۇرعىدا قىتايعا تيەسٸلٸ دەپ مەلٸم ەتٸلەدٸ. قحر-داعى قاتاڭ تسەنزۋراعا قاراماستان بۇل ماقالا بارشا جۇرتقا قولجەتٸمدٸ بولدى. مەسەلە قازاقستان سٸم قىتاي ەلشٸسٸن ٶزٸنە شاقىرعاسىن عانا شەشٸلدٸ. ماقالانىڭ قايتا باسىلعان نۇسقالارىن قازٸر دە باسقا سايتتاردان تابۋعا بولادى.
قازاقستاننىڭ مۇنداي اراڭداتۋشىلىققا قاتىستى رەاكتسيياسىن بٸرنەشە بٶلٸككە جٸكتەي الامىز. بٸرٸنشٸدەن, مەملەكەت بيلٸگٸ ٶز نارازىلىعىن بٸلدٸرسە دە, ديپلوماتييالىق پروتوكول شەڭبەرٸنەن شىقپايدى.
جىل باسىندا رەسەيدٸڭ بٸرنەشە دەپۋتاتى «قازاقستان تەرريتوريياسى – رەسەي مەن كەڭەس وداعىنىڭ ٷلكەن سىيى» دەپ مەلٸمدەگەندە, قازاقستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ الەكساندر كوماروۆقا قارسىلىق نوتاسىن جٸبەردٸ. ال پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنە ماقالاسىن جارييالادى.
ماقالادا بىلاي دەلٸنگەن: «اتا-بابامىزدان بٸزگە امانات بولىپ قالعان قاسيەتتٸ جەرٸمٸز – باستى بايلىعىمىز. ونى بٸزگە «ەشكٸم» سىيعا تارتقان جوق. وتانىمىزدىڭ تاريحى 1991 جىلى ەمەس, 1936 جىلى باستالدى».
ەكٸنشٸدەن, قازاقستان (ەسٸرەسە, 2014 جىلعى ۋكرايناداعى وقيعالاردان كەيٸن) ەل ٸشٸندە سەپەراتيزم كٶرٸنٸسٸمەن قارقىندى كٷرەس جٷرگٸزە باستادى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ رەسەي مٷددەسٸن جاقتاعان قاۋىمداستىقتار بۇعاتتالا باستادى, ال قىرىمنىڭ تاعدىرىن قايتالاماقشى بولعاندار پسيحيكالىق اۋرۋحاناعا جٸبەرٸلدٸ نەمەسە تٷرمەگە جابىلدى.
ٷشٸنشٸدەن, قازاقستان ەلدەگٸ رەسەيدٸڭ مەدەني ىقپالىن بەلسەندٸ تٷردە شەكتەۋگە تىرىسۋدا. مۇندا تٸل ساياساتى ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنى بەلگٸلٸ. سوڭعى جىلدارى قازاق تٸلٸنٸڭ بەدەلٸ ارتىپ كەلەدٸ, مەمەلەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلمەگەندەردٸ كٶپتەگەن جوعارى وقۋ ورنىنا قابىلدامايدى.
كيريلل قارپٸنەن لاتىن قارپٸنە ٶتۋ جۇمىستارى مەن قازاق ورفوگرافيياسىنىڭ رەفورماسى جالعاسۋدا, مەسەلەن, 2023 جىلعا قاراي بارلىق مەكتەپتەر وقۋدى جاڭا ەلٸپبيمەن باستاماقشى. سونداي-اق بيلٸك رەسەيلٸك تەلەارنالاردىڭ تاراتىلۋىنا شەكتەۋ قويۋدا.
رەاكتسييانىڭ تٶرتٸنشٸ باعىتى – رەسەيمەن, قىتايمەن جەنە اقش-پەن دە دوستىق قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ, ال بۇل ٶز كەزەگٸندە قازاقستان تاراپىنان كٶرسەتٸلگەن بەيٸلدٸك ٷشٸن الىپ دەرجاۆالاردان پرەفەرەنتسييا الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مىسالى, ۆاشينگتون دەموكراتييا جەنە ادام قۇقىعىنا قاتىستى مەسەلەلەرگە قاراماستان نۇر-سۇلتانمەن ارى قاراي بايلانىسىن جالعاستىرۋدا.
مەسكەۋ 1991 جىلدان باستاپ قازاقستانعا جالپى سوماسى 2,5 ملرد $-عا جەتەتٸن قارۋ-جاراق جەتكٸزدٸ. بۇل – قارۋلى كٷشتەرٸ شاعىن عانا ەل ٷشٸن ٷلكەن كٶرسەتكٸش.
قىتاي 2018 جىلدان باستاپ قازاق اگرارييلەرٸنە ٶزٸنٸڭ ٸشكٸ ٷلكەن نارىعىنا جول اشۋدا.
ارى تارت تا, بەرٸ تارت
وسىنداي شيەلەنٸسكەن جاعدايدا بولۋدىڭ تەرٸس تۇسى – ەر دەرجاۆانىڭ كونفليكت كەزٸندە باسقاسىنا قارسى شىعۋدا بٸرلەسۋگە شاقىرۋى.
مۇنىمەن بەرٸنەن دە مەسكەۋ بەلسەندٸ تٷردە اينالىسادى, الايدا نۇر-سۇلتان ونىڭ باستامالارىن كٶبٸنەسە قولداماي, بەيتاراپ ساياسات ۇستانۋدى جٶن كٶرەدٸ.
مىسالى, قازاقستان قىرىمدى رەسەيدٸڭ جەرٸ ەكەنٸن مويىندامايدى, دەسە دە پرەزيدەنت توقاەۆ بولعان وقيعانى اننەكسييا رەتٸندە باعالاۋدان باس تارتادى. سونىمەن بٸرگە قازاقستان رەسەيلٸك كونترسانكتسييالارعا قوسىلۋعا قارسى جەنە ونى بىلاي تٷسٸندٸرۋدە: «باتىستىڭ سانكتسييالارىنىڭ نەگٸزٸندە ساياسي موتيۆ بار, سوندىقتان ولار تٷگەل ەەو-عا ەمەس, جەكەلەگەن مەملەكەتتەرگە قارسى باعىتتالعان».
قىتاي دا اقش-قا قارسى كٷرەستە ٶز جاعىندا قازاقستاندى كٶرگٸسٸ كەلەدٸ.
قحر حالىقارالىق قولداۋعا مۇقتاج ماڭىزدى تاقىرىپ – سينتسزيان. قازاقستان بۇل مەسەلەدە بٸر جاعىنان حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن قۇقىق قورعاۋشىلارىنىڭ ۇيعىرلاردى جاپپاي قۋدالاۋعا قاتىستى حابارلامالارىن سەنۋدەن باس تارتسا, ەكٸنشٸ جاعىنان قحر-دىڭ سينتسزيانداعى ساياساتىن قولداۋعا قول قويمايدى.
مەسەلەن, رەسەي بۇل قۇجاتقا قول قويعان, تٸپتٸ جاقىن ۋاقىتتان باستاپ قىتاي-قازاق شەكاراسىن زاڭسىز كەسٸپ ٶتكەن قىتاي ازاماتتارىنا بوسقىن ستاتۋسىن ۇسىنۋدا.
اقش تا قازاقستاننان قولداۋ كٷتەدٸ. ەسٸرەسە, قىتايعا قارسى مەسەلەدە قولداۋعا مۇقتاج. بۇعان دەيٸنگٸ ەكٸمشٸلٸك مۇنى اشىق ٸستەيتٸن. 2020 جىلدىڭ اقپانىندا سول كەزدەگٸ مەملەكەتتٸك حاتشى مايك پومپەو قازاقستانعا ساپارى كەزٸندە قىتاي ىقپالىنا قارسى تۇرۋدىڭ ماڭىزىن باسا ايتقان بولاتىن.
قازاقستان ٷشٸن تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ دا قيىنداپ بارادى.
سەبەبٸ قىتاي مەن اقش اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتار كٷننەن كٷنگە ارتىپ كەلەدٸ. بٸراق بٸر جاعىنان بەرٸمەن دوستىقتى ساقتاي وتىرا, اراقاشىقتىقتى ۇستانۋدان باسقا امال جوق سيياقتى كٶرٸنەدٸ. ٷلكەن دەرجاۆالاردا دا قازاقستاندى ٶز جاعىنا تولىق تارتۋعا باعىتتالعان قۇرال جوق.
مەسكەۋ مەن پەكين قازاقستاننان بەرٸبٸر دە قاشىپ قۇتىلا المايدى. بۇعان قوسا رەسەي ٶزٸنٸڭ سوڭعى تۇراقتى سەرٸكتەستەرٸنٸڭ بٸرٸمەن قارىم-قاتىناستى توقتاتقىسى كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ بۇل سەرٸكتەسٸ ياعني قازاقستانسىز, ەەو-نى دا, ۇقك-نٸ دە ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەس.
پەكين ٷشٸن سينتسزيان ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا قازاقستاننىڭ اتسالىسقانى ماڭىزدى. سونداي-اق قىتاي ينۆەستورلارىنا ەردايىم جول اشىپ, قىتاي مەن پوستكەڭەس كەڭٸستٸگٸ جەنە ەۋروپا اراسىنداعى ماڭىزدى ترانزيت قىزمەتٸن جالعاستىرعانىن قالايدى. قازاقستان سي تسزينپيننٸڭ فلاگماندىق ينفراسترۋكتۋرالىق جوباسى – جٸبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
ال اقش بولسا قازاقستاندى ورتالىق ازيياداعى تۇراقتى سەرٸكتەس رەتٸندە باعالايدى. سەبەبٸ قازاقستان قىرعىزستان نەمەسە كاريموۆ كەزٸندە ٶزبەكستانداعىداي قىسقامەرزٸمدٸ پايدا ٷشٸن شەشٸمدەرٸن ارى-بەرٸ اۋىستىرمايدى.
بۇل تەپە-تەڭدٸك قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزٸندە جاتىر جەنە ونى بۇزۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ەرەكەت سىرتتان قارسى جاۋاپ الادى. بولاشاقتا بۇل ۇستانعان باعىت, سارابدال ساياسات ٶزگەرمەيتٸنٸ ايدان انىق.
دەرەككٶز: carnegie.ru
اۋدارعان, دۋمان بىقاي
