قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ قازاقستانعا جاساعان مەملەكەتتٸك ساپارى اياسىندا ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋىنا ەرەكشە توقتالدى.
سوناۋ 2013 جىلى قحر تٶراعاسى ەلگە كەلگەندە «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» اتتى باعدارلاماسىن قابىلداعانىن, جٸبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋٸن قۇراتىنىن ايتقانى ەستە. قىتاي تاراپى دامۋشى ەلدەر حالقىنىڭ ەلەۋەتٸن جاقسارتۋ ٷشٸن 60 ملرد يۋان بٶلگەنٸ دە بەلگٸلٸ.
سي تسزينپين ٶز سٶزٸندە مۇنىڭ قازاق ەلٸنە دە ەكونوميكالىق ىقپالى زور ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتكەن. سەبەبٸ, قىتاي ٷشٸن ٸرگەلەس, شەكارالاس جاتقان قازاقستان كٶلٸك-لوگيستيكا, ساۋدا-ەكونوميكا بايلانىسىن دامىتىپ وتىرعان ترانزيتتٸك ايماققا اينالدى.
سوڭعى جىلدارى قىتايعا قۇيىلاتىن شەتەل ينۆەستيتسيياسىنىڭ كٶلەمٸ كٷرت تٶمەندەپ, 62 پايىزعا ازايىپ كەتكەن. بۇل ولقىلىقتى ورتالىق ازييا ەلدەرٸ ارقىلى تٷزەۋگە كٸرٸسكەن الىپ مەملەكەت 55 ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋدى مىقتاپ قولعا الدى. بىلتىر ترانزيت سالاسى بويىنشا 13 800 پويىزبەن 1,3 ميلليون كونتەينەرلٸك جٷك ٶتكٸزگەن. 2020 جىلعا قاراعاندا 30 پايىزعا ارتقانىن ايتا كەتكەن جٶن.
وسى ساپار بارىسىندا 2019 جىلى قول جەتكٸزٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك جٶنٸندەگٸ ۋاعدالاستىقتىق تيٸمدٸ جٷزەگە اسىپ جاتقانى ايتىلدى.
– ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستار ورناعالى بەرٸ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بايلانىس ٷنەمٸ جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ, جەمٸسٸن بەرٸپ كەلەدٸ. «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» باعدارلاماسى اياسىندا يندۋسترييالاندىرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ دامىتتىق. بٷگٸندە قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسى جاڭا تاريحي باستاۋ الدى, – دەدٸ سي تسزينپين.
ەكٸ جاق كٶلٸك لوگيستيكاسى, ازىق-تٷلٸك ٶنەركەسٸبٸ, اۋىل شارۋاشىلىق سالالارىنىڭ مەسەلەلەرٸ جەنە ترانسشەكارالىق ٶزەندەر جايىن تالقىلادى.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2022 جىلعى قاڭتار-شٸلدە ايىندا 13,5 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ وسى ۋاقىت كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 38,2 پايىزعا (9,7 ملرد دوللار) جوعارى. ال سوناۋ تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدار مەن بٷگٸنگە دەيٸن كٶرسەتۋٸش جٷز ەسەگە جەتٸپ وتىر.
ەسٸرەسە, ەكسپورتتىڭ دا, يمپورتتىڭ دا كٶلەمٸ ۇلعايعان. قازاقستاننان قىتايعا تاۋار جەتكٸزۋ 6 ملرد دوللاردان اسقان. مۇنىمەن قوسا اسپاناستى ەلٸنە جٶنەلتٸلەتٸن مۇناي تاسىمالىنىڭ 4 ەسەگە ارتۋى مەن قىتاي تاۋارىنىڭ يمپورتى 5 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتكەنٸ ەكٸ ەلدٸڭ قارجىلىق ەلەۋەتٸن ارتتىرعان.
قازٸر قىتايدان كٶلٸكتٸڭ قوسالقى بٶلشەكتەرٸ مەن جابدىقتارى, تۇرمىستىق-تەحنيكالىق تاۋارلار, كومپيۋتەرلەر توقتاۋسىز تاسىمالدانىپ جاتىر. وسى تۇرعىدا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ ەكٸجاقتى تاۋار اينالىمىن رەكوردتىق كٶرسەتكٸش دەپ باعالادى.
قىتاي ٷشٸن دە قازاقستانمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماڭىزدى
سامات نۇرتازا, قازاقستاننىڭ قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ مەديا-كوممۋنيكاتسييا جەنە PR باسقارماسىنىڭ جەتەكشٸسٸ:
– قىتاي مەملەكەتٸ بٸزدٸڭ تاريحي كٶرشٸمٸز. بٸز كيٸپ جٷرگەن كيٸم-كەشەكتەن باستاپ, قۇرىلىس ماتەريالىنا دەيٸن قىتايدا جاسالعان, سول ەلدەن تاسىمالدانادى. سوندىقتان ەكونوميكا جاعىنان قىتايعا تەۋەلدٸمٸز. سول سيياقتى قىتاي ٷشٸن دە قازاقستانمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماڭىزدى.
سەبەبٸ, قىتايدىڭ اقش جەنە تايۆانمەن بايلانىسىنا سىزات تٷسٸپ, تىنىق مۇحيتتاعى جاعدايى مەز ەمەس. بۇدان كەيٸن تاۋارىن ەۋروپا, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە قازاقستان ارقىلى تاسىمالداۋعا مەجبٷر بولدى. بٸزدٸڭ دە كٶرشٸ اقىسى رەتٸندە قىتايعا ترانزيتتٸك جاعىنان پايدامىز تيٸپ وتىر.
بٷگٸندە تەمٸرجول, كٶلٸك-لوگيستيكا تاسىمالى بٸز ارقىلى ٶتٸپ جاتىر. مەنٸڭشە, قحر تٶراعاسى مەن قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ كەزدەسۋٸ ىنتىماقتاستىعىمىزدى, دوستىعىمىزدى, بٸر-بٸرٸنە دەگەن سەنٸمدٸلٸگٸن ودان ەرٸ نىعايتا تٷسەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كەزدەسۋ كەزٸندە قىتايشا سٶيلەۋٸ دە ۇزاق ۋاقىتتان بەرگٸ قارىم-قاتىناستىڭ بەرٸكتٸگٸن ايعاقتادى.
پرەزيدەنت كەزٸندە قىتايدا بٸلٸم الدى, ديپلومات رەتٸندە قىتايدا جۇمىس ٸستەدٸ. ولاردىڭ نە ايتىپ, نە ويلاپ وتىرعانىن, ەدەت-عۇرپى مەن مەدەنيەتٸن, مەنتاليتەتٸن جەتٸك بٸلگەنٸ بٸز ٷشٸن ماڭىزدى. سەبەبٸ, پرەزيدەنتتەردٸڭ اراسىندا دا كٶپ ادام ەسكەرە بەرمەيتٸن ادامي فاكتور بولادى. قىتاي ٷكٸمەتٸنٸڭ باسقالارعا قاراعاندا, بٸزدٸڭ پرەزيدەنتكە دەگەن كٶزقاراسى تٷزۋ, ەلدەقايدا جاقىنىراق دەپ ويلايمىن.
