«بٸز قازٸر جۇقپالى اۋرۋعا شالدىققان اداممەن بٸر بٶلمەدە ماسكاسىز وتىرمىز» دەيدٸ ەكونوميست ەليحان قاناپييا.
كٸمدٸ, نەنٸ مەڭزەپ وتىرعانىن بٸردەن بٸلدٸك. «نەگە سولاي?» باعدارلاماسىنا قاتىسقان قارجىگەردىڭ وي-پٸكٸرٸن ىقشامداپ ۇسىنىپ وتىرمىز.
تەڭگە نەگە قۇلدىرادى?
شيرەك عاسىر ٶتتٸ. تەڭگە تەۋەلسٸزدٸك الا المادى سول كٷيٸ. تەۋەلدٸلٸكتەن ارىلا المادى. تاعدىرى مۇناي مەن رۋبل باعامىنا بايلانعان قايران تٶل تەڭگە...
مۇنايدىڭ باعاسى ٶستٸ. بىلتىر 50 ەدٸ, بيىل 65 دوللار بولدى. بۇدان تەڭگەنٸڭ جاعدايى جاقسارعانى شامالى, بٸراق.
بۇل قالاي? بيلٸك نە دەپ ەدٸ? «تەڭگەنٸڭ قۇلدىراۋى مۇناي باعاسىنا بايلانىستى بولىپ تۇرعان-اي...» دەپ تىرناق تٸستەگەن بيلٸك بىلتىرلارى. جالعان ايتىپتى. ٶتٸرٸك سوعىپتى.
ال رۋبل شە? جوق, ول ەندٸ وڭالمايدى. ايىقپاس اۋرۋعا شالدىققان. اقش پەن باتىستىڭ سانكتسيياسى سانسىراتىپ كەتتٸ رەسەي ۆاليۋتاسىن. ەڭ قاۋٸپتٸسٸ, بٸز قازٸر جۇقپالى اۋرۋعا شالدىققان اداممەن بٸر بٶلمەدە ماسكاسىز وتىرمىز. ٸرگەمٸزدٸ اۋلاق سالۋدىڭ ورنىنا دەرتٸ كٷن ٶتكەن سايىن دەندەپ بارا جاتقان ەلگٸ اتامنىڭ قولتىعىنا تىعىلۋدامىز. ٶلەتٸن بالا مولاعا قاراي جٷگٸرۋشٸ ەدٸ...
رۋبل ىڭىرانسا, تەڭگەنٸڭ تەلتٸرەكتەپ كەتەتٸنٸ سوندىقتان. كٷنٸ كەشە رەسەي ۆاليۋتاسى 5 پايىزعا قۇلدىرادى. سازايىن ولار تارتتى, سالقىنىن بٸز سەزدٸك.
تەڭگەنٸڭ قازٸرگٸ باعامى ەدٸل ەمەس بٸلە بٸلسەڭٸز. ەرٸ كەتسە 250-270-تٸڭ شاماسىندا تۇراقتاعانى جٶن ەدٸ ەۋەل باستان.
دوللارعا شاققانداعى قازٸرگٸ قۇنى 320-330 تەڭگە. بۇل باعامدى دا تۇراقتى دەي المايمىز. ەرتەڭگە سەنٸم جوق ٶيتكەنٸ. تاعى دا سىرتقى فاكتور سەبەپ وعان.
مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ تەڭگەنٸڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتپەسٸنە كٶز جەتتٸ.
دەل قازٸر تەڭگەنٸڭ قۇلدىراۋىنا, قۇنسىزداۋىنا ەسەر ەتٸپ وتىرعان بٸردەن-بٸر سەبەپ ول – ساياسي فاكتور. رەسەي. رەسەي رۋبلٸ.
قازٸرگٸ رەسەي جارتى ەلەممەن اراز. بۇل ارازدىق بٸرازعا سوزىلاتىن تٷرٸ بار. رەسەيگە سالىنعان سانكتسييا كٷندەردٸڭ كٷنٸ رۋبلدٸڭ تٷبٸنە جەتٸپ تىنادى. مۇنداي جاعدايدا تەڭگەنٸڭ تاعدىرى نە بولاتىنىن ەلەستەتۋدٸڭ ٶزٸ قورقىنىشتى.
پۋتين
كرەمل الداعى ۋاقىتتا قازٸرگٸ ساياساتىن ٶزگەرتپەسە, پۋتين قازٸرگٸ ماقسات-مۇراتىنان بٸرجولاتا باس تارتپاسا باتىستىڭ كرەملگە سالعان سانكتسييالارى ەرتەڭگٸ كٷنٸ رەسەيدٸڭ وداقتاستارىنا دا تارالۋى مٷمكٸن.
باتىس ەلەمٸ شىدامدىلىق تانىتىپ وتىر ەزٸرگە. ەزٸرگە عانا. مۇندا بٸر جاعىنان بٸزدٸڭ ديپلوماتييانىڭ دا ٷلەسٸ بار. جىل باسىندا نازارباەۆ اقش-قا باردى. ترامپپەن كەزدەستٸ. ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى ەرٸپتەستٸككە قان جٷگٸرتەتٸن بٸرقاتار قۇجاتتارعا قول قويدى. بٸرٸككەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ۋاعدالاستى.
نازارباەۆتىڭ تٶككەن تەرٸ بەكەرگە كەتۋٸ مٷمكٸن. كرەمل قازٸرگٸ باعىتىنان باس تارتپاسا كٷندەردٸڭ كٷنٸندە سانكتسييا داۋىلى بٸزگە دە جەتەدٸ.
مۇنىڭ الدىن-الۋدىڭ امالى بار ما? بار. ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ ساياسي-ەكونوميكالىق سالالاردى تٷگەل قامتيتىن جوبا قاجەت. تالاپ كەرەك. تاباندىلىق كەرەك.
بۇل باعدارلامادا: «ەگەر رەسەيگە باعىتتالعان سانكتسييالار الداعى ۋاقىتتا كٷشەيە تٷسەر بولسا, قازاقستان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتان ۋاقىتشا (بەلكٸم بٸرجولاتا) شىعادى» دەگەن تالاپتى تايعا تاڭباي باسقانداي جازۋىمىز قاجەت.
اشىعىن ايتقاندا, ٶزٸمٸزدٸ, ٶز مٷددەمٸزدٸ, ٶز جاعدايىمىزدى ويلايتىن كەز كەلدٸ. باياعىدا كەلگەن. قۇقىمىز دا, قاقىمىز دا بار.
قازاقستان كٸمگە نە جازدى, اينالىپ كەلگەندە? كٸمنٸڭ الدىندا ايىپتى, كٸمنٸڭ الدىندا جازىقتى بولدى? قايدان قاتەلەستٸ? نەدەن سٷرٸندٸ? قازاقستان ۋكراينامەن ارازداستى ما? جوق, قىرىمدى باسىپ الدى ما? بولماسا سيرييانى بومبىلادى ما? جوق, ەرينە.
ەكٸ وتتىڭ ورتاسىندا قالدىق وپىق جەپ.
ال رەسەيگە جانىمىز اشىماي-اق قويسىن. رەسەي ٶز قاتەلٸكتەرٸنٸڭ سازايىن تارتىپ جاتىر. ول بۇعان لايىقتى. سانكتسييانىڭ كٶكەسٸ ەلٸ الدا...
سەزٸپ تۇرعان شىعارسىز. الاپاتتان امان قالعىمىز كەلسە, قازٸردەن قامدانۋ قاجەت. كەشٸكسەك, كەشٸكتٸك. رەسەي سيياقتى ەرتەڭنەن ٷمٸتٸ جوق ەلگە اينالامىز.
داعدارىسقا دايىنبىز با?
مەسەلە سوندا. داعدارىسقا دايىنبىز با? ەل باسقارىپ وتىرعانداردا وسى داعدارىستان الىپ شىعاتىن دايىن جوبا-جوسپار بار ما? بٸلمەيمٸن. ەستٸگەم جوق. جوق شىعار, قۇداي بٸلەدٸ.
بٸزدٸڭ بيلٸك اۋرۋدىڭ الدىن المايدى, اسقىندىرىپ جٸبەرەدٸ. بۇل دۇرىس ەمەس. باتىس پەن رەسەيدٸڭ اراسىنداعى ايقاستىڭ اۋانىنا قاراساق ەرتەڭگٸ كٷنٸ سانكتسييالار بٸزگە دە جەتەدٸ. بٸز سوعان دايىنبىز با? بيلٸك قانداي قارەكەت قىلىپ جاتىر?
بٸلمەيمٸز. ٷكٸمەتتٸڭ, بيلٸكتٸڭ نە بٸلگەنٸن بارىن بٸلمەيمٸز. بيزنەس ٶكٸلدەرٸ, بۇقارا دا حابارسىز.
بٸزدٸڭ بيلٸك
مويىندامايدى. بيلٸك قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق وداققا قوسىلعانىن تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تاريحىنداعى ەڭ ٷلكەن قاتەلٸك, ەڭ ٷلكەن تراگەدييا بولعانىن مويىنداعىسى جوق. بٸلەدٸ. تٷسٸنەدٸ. كٶرٸپ وتىر. بٸراق, بەرٸبٸر دە مويىندامايدى.
مويىنداسا قارابەت بولادى, ونسىز دا حالىققا قارايتىن بەت جوق. بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ بولمىسى سونداي – حالىقتىڭ الدىندا ەشقاشان ەشنەرسەگە جاۋاپ بەرمەيدٸ.
وداقتان وپا تاپپاسىمىز ەۋەل باستان بەلگٸلٸ بولدى عوي. قايتالاۋدىڭ قاجەتٸ جوق شىعار.
رەسەي بٸزگە قارسى جۇمىس ٸستەپ وتىر. بٸزدٸڭ نارىققا قارسى.
بۇل وداققا مٷشە مەملەكەتتٸڭ قۇقىعى دا تەڭ بولۋى كەرەك ەدٸ. رەسەي ونى دا بۇزدى.
ايتالىق, بٸزدە «استانا موتورس» بار. ەجەپتەۋٸر كومپانييا. سماعۇلوۆ جٷك كٶلٸكتەرٸن رەسەيگە شىعارعىسى كەلگەن. كٸرگٸزبەدٸ. سىلتاۋ ايتتى, سەبەپ شىعاردى. ولار بٸزگە بەرٸن ساتقىسى كەلەدٸ, ۇنتاق سٷتٸنەن باستاپ ساۋدىراعان لاداسىنا دەيٸن كٸرگٸزگٸسٸ بار.
مەسەلە, رەسەيدٸ جامانداۋدا جاتقان جوق. بۇل كەز-كەلگەن ٷلكەن ەكونوميكانىڭ ٶزٸنەن كٸشٸ ەكونوميكاعا كٶرسەتەتٸن ەلٸمجەتتٸگٸ.
ايتىپ وتىرمىن عوي قازاق بيلٸگٸنە قازاق ازاماتتارىنىڭ جاعدايىن ويلايتىن, قازاق كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ سويىلىن سوعاتىن كەز كەلدٸ. باياعىدا كەلگەن.
بيلٸك بٸزدٸڭ تىڭدامايدى عوي, بٸراق. بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ بولمىسى سونداي – حالىقتىڭ الدىندا ەشقاشان ەشنەرسەگە جاۋاپ بەرمەيدٸ.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
