رەسەي ەۋرازييالىق وداقتىڭ ورتاق شارتتارىن بەلدەن باسىپ, وداقتاستار ەكونوميكاسىنا ٶز تاۋارىن تىقپالاۋمەن اينالىسىپ وتىر. وداققا قوسىلعان ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٶنٸمدەرٸن ورتا جولدان توقتاتىپ, ٶز نارىعىنا ٶتكٸزبەۋدٸڭ قامىن جەۋدە.
“وسى كٷنگە دەيٸن رەسەيدٸڭ قاباعىنا قاراپ كەلگەن قازاقستان وداق اياسىنداعى كرەملدٸڭ كٶزگە ۇرىپ تۇرعان ەدٸلەتسٸز ساياساتىنا قارسى جاۋاپ قاتپاق” دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستاننىڭ ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ ٶتكەندە عانا ەلدٸڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ساۋدا ساياساتىن ايقىندايتىن مەم.باعدارلاما ەزٸرلەدٸ.
رەسمي بيلٸك اشىپ ايتپاسا دا, بۇل قۇجات قازاقستاننىڭ تاراپىنان رەسەيدٸڭ استامشىل ساۋدا-ەكونوميكالىق ساياساتىنا جاۋاپ رەتٸندە قابىلدانىپ وتىر.
“ەۋرازييالىق وداق كەڭٸستٸگٸندە قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸڭ ەركٸن اينالىمىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن شەكتەۋلەر مەن تىيىمداردى انىقتاۋ ەرٸ ولاردى جويۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ قاجەت” – دەلٸنگەن بۇل قۇجاتتىڭ نەگٸزگٸ تٷيٸنٸندە.
نۇر-سۇلتاندا ەزٸرلەنگەن جاڭا ساۋدا كونتسەپتسيياسى “ٸشكٸ نارىقتى قورعاۋدا ساۋاتتى ساياسات جٷرگٸزگەن مەملەكەتتەردٸڭ تەجٸريبەسٸ جٷگٸنٸپ” ەزٸرلەنگەن. سوعان ساي بۇدان بىلاي مەملەكەت قازاقستاندىق كومپانييالارعا ديپلوماتييالىق قولداۋ كٶرسەتەتٸن بولادى.
مەملەكەتتٸڭ باعدارلامادا وداقتاس بولسا دا رەسەيدٸڭ ٶز ٶندٸرۋشٸلەرٸن قولداپ, ٶزگەلەردٸ كەۋدەدەن يتەرٸپ وتىرعانى استارلاپ ايتىلعان.
“كەدەرگٸلەر مەن تىيىمداردى شەكتەن تىس قولداناتىن كەيبٸر شەت مەملەكەتتەردٸڭ پروتەكتسيونيستٸك ساياساتى سالدارىنان قازاقستاندا جاسالعان تاۋارلار مەن قىزمەت تٷرلەرٸ وسى شەكتەۋدٸڭ تۇزاعىنا تٷسۋٸ مٷمكٸن” – دەلٸنگەن قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ساۋدا ساياساتى جٶنٸندەگٸ مەم.باعدارلامادا.
باعدارلاما تالابىنا ساي تاۋارىن وداقتاستار نارىعىنا تاسىمالداعىسى بار كەسٸپكەرلەر مەن مەم.ورگاندار جاڭا ساۋدا ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋعا بٸرلەسٸپ اتسالىسۋى كەرەك, بىلايشا ايتقاندا “ٸشكٸ نارىقتى قورعايتىن ۇسىنىستاردى ەرٸ ولاردى جٷزەگە اسىرۋ جولدارىن بٸرلەسٸپ ويلاسۋى” تيٸس.
وسى ماقساتتا قازاقستاننىڭ ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ ساۋدا-ساتتىق مەسەلەسٸنە قاتىستى شۇعىل شتاب قۇرۋدا. ونىڭ قۇرامىنا بارلىق مەم.ورگاندار, ەكونوميكالىق مەسەلەمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتار كٸرەدٸ. شتابتا قابىلدانعان شەشٸمدەر مەملەكەتتٸڭ ساۋدا ساياساتىنداعى ۇستانىمىن ايشىقتادى.
“قابىلدانعان ٸس-شارالار حالىقارالىق قۇقىق پەن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كەلٸسٸمشارتتارى شەڭبەرٸندە ەلدٸڭ ەكونوميكالىق مٷددەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەرٸ ونى تيٸمدٸ قورعاۋ ماقساتىندا ەنگٸزٸلەدٸ”, – دەلٸنگەن وسى قۇجاتتا.
قازاقستان سونىمەن بٸرگە سىرتقا ساۋداداعى قاۋٸپ-قاتەرگە دەر كەزٸندە جاۋاپ قاتۋ ٷشٸن قولدانىستاعى زاڭناماعا ٶزگەرٸس ەنگٸزەدٸ.
ساراپشىلار پٸكٸرٸنشە رەسەيدٸڭ وداق قاعيداسىنا قايشى كەلەتٸن ٸس-ەرەكەتتەرٸ قازاقستاندى وسىنداي قادامعا بارۋعا مەجبٷرلەدٸ.
رەسەي نارىعىنا كٸرەردە تٷرلٸ كەدەرگٸگە تاپ بولعان, جاساندى شەكتەۋلەردٸڭ تۇزاعىنا تٷسٸپ شەكارادا تۇرىپ قالعان, تٸپتٸ رەسەيلٸك قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان قۋدالاۋعا ۇشىراعان قازاقستاندىق كەسٸپكەرلەردٸڭ تالابى اقىرى ٷكٸمەتكە جەتتٸ.
قازاقستان بيلٸگٸ ٶز كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ سويىلىن سوعاتىن كەز كەلگەنٸن ەندٸ تٷسٸنگەندەي. بۇعان دەيٸن بۇل ەلدٸڭ رەسەي نارىعىندا قىسىمعا ۇشىراعان قازاقستاندىق كەسٸپكەرلەرگە قاتىستى ارىز-شاعىمى ەسكەرٸلمەي كەلگەن ەدٸ.
ساياساتتانۋشى راسۇل جۇمالىنىڭ پٸكٸرٸنشە ەۋرازييالىق وداقتىڭ شارتتارى رەسەيلٸك كەسٸپكەرلەر ٷشٸن قولايلى. ال ولاردىڭ وداق اياسىنداعى ەرٸپتەستەرٸ وسى كٷنگە دەيٸن تەڭسٸزدٸك پەن زاڭسىزدىققا كٶنٸپ كەلدٸ.
“رەسەي ٶزٸن عانا ويلايدى. نارىقتىق قاعيدالارعا مٷلدە قاتىسى جوق ٶز ەرەجەسٸمەن ٶمٸر سٷرەدٸ. وداقتاستار مەملەكەتتەردٸڭ كەسٸپكەرلەرٸن باسىپ-جانشىپ, ورتاق نارىقتان ىعىستىرعىسى كەلەتٸنٸ سونىڭ دەلەلٸ” – دەيدٸ ول.
“بٸز وسى كٷنگە دەيٸن كٶنٸپ كەلدٸك. تٶزٸم كەلدٸك. رەسەيدٸڭ ٶزٸن عانا ويلايتىن ساۋدا-ەكونوميكالىق ساياساتىنا بۇدان بىلاي توقتاۋ سالۋىمىز كەرەك”, – دەيدٸ ٶز كەزەگٸندە ەكونوميست دەنيس كريۆوشەي.
قىرعىزستاننىڭ كٶڭٸلٸ تولمايدى, ٶزبەكستان قوسىلمايدى
ەۋرازييالىق وداققا قىرعىزستاننىڭ كٶڭٸلٸ تولمايدى. وداق قۇرامىنا وسىدان 5 جىل بۇرىن قوسىلعان بۇل ەلدە وسى بٸر ۇيىمدى قولدامايتىن اۋقىمدى اۋديتورييا بار.
“وداقتىڭ ەل ەكونوميكاسىنا كەرٸ ەسەرٸ كٶپ دەپ ەسەپتەيتٸندەردٸڭ قاتارى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ٶسكەن”, – دەيدٸ مىڭ جارىمعا تارتا قىرعىز ازاماتىمەن ساۋالداسقان حالىقارالىق رەسپۋبليكالىق ينستيتۋت ماماندارى.
ٶزبەكستان دا ەۋرازييالىق وداققا قوسىلۋعا قۇلشىنىپ تۇرعان جوق.
ٶتكەن ايدا ٶزبەك باسشىسى شاۆكات ميرزيياەۆ رەسەي بيلەپ-تٶستەپ وتىرعان وداققا ٶزبەكستاننىڭ قوسىلمايتىنىن ايتقان.
– بٸزدٸڭ كٶپتەگەن ازاماتتارىمىز قازاقستان مەن رەسەيگە بارىپ جۇمىس ٸستەيدٸ. ەرينە, بۇعان بەي-جاي قاراي المايتىنىمىز انىق. بٸراق مەن بٸر جايتتى اشىپ ايتايىن, حالىقتىڭ كٶكەيٸندە كٷمەن-كٷدٸك بولماسىن. بٸزدٸ ەشقانداي ەل ەشقاشان تەۋەلسٸزدٸكتٸ ايىرا المايدى. تەۋەلسٸزدٸك حالىق سەنٸم ارتقان پرەزيدەنتتٸڭ قولىندا. بٸز ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا مٷشە بولمايمىز, – دەگەن ەدٸ شاۆكات ميرزيياەۆ.
سونىمەن قاتار ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا باقىلاۋشى بولۋ, مٷشە بولۋ ەمەس ەكەنٸن دە حالىقتىڭ ەسٸنە سالدى جەنە اتالماش وداقپەن قارىم-قاتىناس كەزٸندە ٶزبەكستاننىڭ ۇلتتىق مٷددەسٸ بٸرٸنشٸ ورىندا تۇراتىنىن العا تارتتى.
ٶزبەك ساياساتتانۋشىسى فارحاد تٶلٸپتٸڭ پٸكٸرٸنشە ٶزبەكستان ٷشٸن ەگەمەندٸگٸن ساقتاۋ ەڭ باستى ۇستانىم.
“وسى وداقتى قۇرعان رەسەي بٸر كەزدەرٸ قىزىل يمپەرييا قۇرامىندا بولعان ەلدەردٸ قايتا قايتارۋدى كٶزدەيدٸ, باياعىداي جەكە دارا بيلٸك قۇرعاندى ماقسات تۇتادى. بۇل ورتا ازيياداعى ەلدەردٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە تٶنگەن تٸكەلەي قاۋٸپ” دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا بۇل وداق ٶزبەكستانعا ەكونوميكالىق تۇرعىدان بٷگٸن دە, ەرتەڭ دە ەشبٸر پايدا ەكەلمەيدٸ.
بۇدان بۇرىن ەۋرازييا ەكونوميكالىق كوميسسييا القاسىنىڭ تٶراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچپەن قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ تٶراعاسى داريعا نازارباەۆا رەسەيمەن ساۋدا بارىسىندا قازاقستاندىق بيزنەس تاپ بولاتىن كەدەرگٸلەرگە توقتالعان.
“اتقارىلعان جۇمىستارعا قاراماستان, كەدەرگٸلەر مەن توسقاۋىلدار ازايعان جوق, قايتا كٶبەيە تٷسۋدە.
بٷگٸندە كەلٸسٸلگەن كەدەرگٸلەر تٸزٸلٸمٸ 66 تارماقتان تۇرادى. كەزٸندە بۇل تٸزٸلٸم 60-تان باستالاتىن. بۇل كٶرسەتكٸشتٸ ازايتۋدىڭ ورنىنا, بٸز جىل ساناپ جاڭا كەدەرگٸلەر جاساپ نەمەسە بۇرىنعىلاردى جويا الماي, سانىن كٶبەيتٸپ وتىرمىز”, – دەدٸ نازارباەۆا.
ەكس-پرەزيدەنت نازارباەۆ ەۋرازييا ەكونوميكالىق كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىنا كەدەرگٸلەر جويىلماي وداقتىڭ تولىققاندى جۇمىس ٸستەمەيتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتكەن.
“بٸزگە 2025 جىلعا قاراي ٶزارا ساۋداداعى بارلىق كەدەرگٸنٸ جويۋ قاجەت. بۇل – بٸرلەستٸگٸمٸزدٸڭ تولىققاندى قىزمەت ەتۋٸنٸڭ ماڭىزدى تالابى”, – دەگەن نازارباەۆ.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
