جاقىندا ٶزٸم سىيلايتىن جازۋشى, قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرٸ (اتى-جٶنٸن ايتسام, ول كٸسٸنٸ وسىلاي دەپ اتاعانىمدى بارلىقتارىڭىز قوسىلاتىندارىڭىزعا سەنٸمدٸمٸن) سانالاتىن بٸر اعامىزدى قالا سىرتىنداعى ٷيٸنە جەتكٸزٸپ سالدىم.
قازاق ەدەبەيەتٸنە, قازاق تٸلٸنە, قالا بەردٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە بٸر كٸسٸدەي ەڭبەك سٸڭٸرگەن اپتال ازاماتتىڭ شٸلدەنٸڭ شٸلٸڭگٸر ىستىعىندا تاكسي ۇستاپ, ەبٸگەرگە تٷسكەنٸن قالامادىم. ۇلت مٷددەسٸ جولىندا جان اياماي ەڭبەكتەنگەن ابزال اعامىزعا ازداپ بولسا دا پايدام تيٸپ جاتسا, نەسٸ ايىپ?
جول بويى اعامىز قازاق تٸلٸنٸڭ تاعدىرى, قازٸرگٸ الماعايىپ زاماندا مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸ ساقتاپ قالۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جايىنداعى ويلارىمەن بٶلٸستٸ.
اراسىندا سۇراق قويىپ, كٶبٸندە تىڭداۋمەن بولدىم. مۇنداي كٸسٸنٸڭ... اقتارىلا ايتقان ەڭگٸمەسٸ ماعان مايداي جاققانىن جاسىرىپ قايتەيٸن.
وسىلايشا اعامىزدىڭ ەسەرلٸ ەڭگٸمەسٸن تىڭداپ, قالا سىرتىنداعى ٷيگە قالاي جەتكەنٸمٸزدٸ بٸلمەي دە قالدىق.
جول بويى «وڭعا, سولعا» دەپ اعامىز جول كٶرسەتٸپ, ەكٸ قاباتتى كوتەدجدٸڭ (اعامىزدىڭ بەدەلٸنە سايى ٷيٸ دە جاقسى ەكەن) الدىنا ماڭداي تٸرە توقتادىق.
اعامىز ماعان راحمەتٸن جاۋدىرىپ كٶلٸكتەن تٷسٸپ جاتقاندا جانىمىزعا ەسٸك پەن تٶردەي قارا دجيپ ەكپٸندەپ كەلٸپ توقتاپ, قاپ-قارا ەينەك تٶمەن تٷسٸپ, ار جاعىنان قالانىڭ تٸكباقاي ەدەپكٸ كٶپ قىزدارىنىڭ سۇلباسى كٶرٸندٸ.
بۇل اعامىزدىڭ قىزى-تۇعىن. ول كٶلٸكتەن تٷسپەستەن ەكەسٸنە, ياعني, زييالى اعامىزعا ورىس تٸلٸندە دەۋ تەمٸر قاقپانى اشىپ جٸبەرۋگە «ٶتٸنٸش» جاساعانىن ەستٸدٸم. اعامىز اۋىر دەنەسٸنە قاراماي جاس بالاشا قالبالاقتاپ, تەمٸر قاقپانى اشىپ, ايعىرداي قارا دجيپ مٸنگٸن قىزىن ٷيٸنە كٸرگٸزٸپ, ارتىنشا قاقپاسىن جاپقانىن ٶز كٶزٸممەن كٶردٸم.
ەكەسٸ دجيپپەن كەلگەن سٷيٸكتٸ قىزىن قاقپانى اشىپ, ٷيٸنە كٸرزٸزٸپ العاندا نە تۇر دەپ ويلاۋىڭىز مٷمكٸن. يە, كٶپشٸلٸگٸمٸز ٷشٸن بۇل وعاش قىلىق بولىپ كٶرٸنبەۋٸ مٷمكٸن. ال كٶز الدىڭىزعا باسقالاي ەلەستەتٸپ كٶرٸڭٸزشٸ, بەسٸكتەن بەلٸ شىقپاعان, بوزٶكپە قىزعا قازاق تٸلٸنٸڭ قامقورشىسى, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قورعانى, ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ اقساقالى ەڭپەڭدەپ ەسٸك اشىپ جاتسا, بۇل وعاش قىلىق بولىپ كٶرٸنبەي مە? سٶز جوق, مۇنىڭ وعاش قىلىق ەكەنٸن بٸردەن اڭعاراسىز.
بۇل – قازاق زييالىلارىنىڭ بالا تەربيەسٸندە جٸبەرگەن باستى كەمشٸلٸگٸ. يە, بەرٸمٸز ٶزەگٸمٸزدٸڭ جارىپ شىققان بالامىزدى جاقسى كٶرەمٸز. بٸراق جاقسى كٶرۋدٸڭ شەگٸ بولۋى كەرەك قوي.
بالا ەكە-شەشەنٸ قۇرمەتتەۋٸ تيٸس. بٸزدٸڭ ەلدەگٸ زييالى دا, قاراپايىم حالىق تا وسى بٸر قاعيدانى ايىرىلىپ قالعانى جاسىرىن ەمەس. قازٸرگٸ تاڭدا ٶزٸن زييالى سانايتىن ازاماتتاردىڭ ٸس-ەرەكەتٸ مەن ۇستانىمىنا (ول قازاق تٸلٸنە قاتىستى وي-پٸكٸرٸ مەن ۇلتتىق مٷددەگە قاتىستى وي-پايىمى بولۋى مٷمكٸن) بالالارى قۇرمەتپەن قارامايدى.
ەگەر ولار ۇلت زييالىسى دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلگەن اتا-اناسىنىڭ ٸس-ەرەكەتٸن قۇرمەتتەسە, بالالارى ەكە-شەشەلەرٸ سەكٸلدٸ قازاق تٸلٸندە سٶيلەگەن بولار ەدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, كٶپتەگەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالالارى ەكەلەرٸنٸڭ ەڭبەگٸنە, ٸس-ەرەكەتٸنٸڭ مەنٸن تٷسٸنبەيدٸ. ەرينە, بۇعان بالا ەمەس, بٸزدٸڭ زييالى اعالارىمىزدىڭ ٶزدەرٸ كٸنەلٸ.
ٷيدەگٸ بالاسىنا ٶزٸنٸڭ ۇستانىمىن, ٸس-ەرەكەتٸن ٷلگٸ ەتە الماعان زييالىلار ون جەردە كٶڭٸلگە قونىمدى وي ايتسا دا, ايتقان سٶزٸنٸڭ دۋاسى بولماسى انىق.
سوندىقتان زييالى دا, قاراپايىم حالىق تا بالاسىن شامادان تىس ارتىق جاقسى كٶرۋ جاقسىلىققا اپارمايتىنىن تٷسٸنەتٸن كەز جەتتٸ. كەز كەلگەن بالا اتا-انادان تٶمەن تۇرۋى كەرەك, ەسٸرەسە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, ساياساتكەرلەر, كەسٸپكەرلەر بالالارىنىڭ الدىندا قۇراق ۇشپاۋى كەرەك. بٸز بالامىزدى جاقسى كٶرگەن سايىن ولاردىڭ مٸنەز-قۇلقىن بۇزىپ جاتقانىمىزدى بايقامايمىز. بار جاقسىمىز بالامىزعا بولسىن دەپ ولاردى مەنمەنشٸل, ەگويستكە اينالدىردىق.
قازٸر قاي زييال دەگەن ازاماتتى الىپ قاراڭىزشى, بالاسىنىڭ ويى, پايىمى, تٷسٸنٸگٸ ەكە-شەشەسٸنٸڭ ۇلتتىق مۇراتتارمەن شەندەسكەن وي-پايىمىمەن مٷلدە سەيكەسپەيدٸ. زييالى قاۋىمنىڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ بالاسى بٸز «زييالى, ۇلتىمىزدىڭ جوقتاۋشىسى» دەپ تٶبەمٸزگە كٶتەرەتٸن اتا-انالارىن زامان كٶشٸنەن قالىپ قويعانداردىڭ ساناتىنا جاتقىزىپ قويعانى جاسىرىن ەمەس.
ال ولار ٶزدەرٸ مٸنٸپ جٷرگەن قىمبات كٶلٸك پەن تۇرىپ جاتقان زەۋلٸم ٷيلەر ٶزٸنەن-ٶزٸ قانداي ەڭبەكپەن كەلگەنٸن بٸلمەيدٸ. مٸنە, بۇل بالانى شامادان تىس جاقسى كٶرۋدٸڭ كەسٸرٸنەن تۋىنداعان كەساپات. سوندىقتان جاستار الداعى ۋاقىتتا الدىنداعى اعالارىنىڭ قاتەلٸگٸن قايتالاماي, ٶزدەرٸنٸڭ ارمان-مۇراتى مەن وي-پايمىنا بالالارىنىڭ قۇرمەتپەن قاراۋىنا تەربيلەۋ كەرەك. سول كەزدە ۇلتتى مٷددەمٸز تٷگەندەلٸپ, قازاق تٸلٸ تۇعىرىنا قوناتىنى سٶزسٸز.
نۇرلان جۇماحان
