[caption id="attachment_9000" align="alignright" width="462"]
قازاق حاندىعىنىڭ تاريحى قازاق مەملەكەتتٸگٸنٸڭ تاريحى بولىپ قالا بەرەدٸ. سوندىقتان بٷگٸنگٸ جەنە كەلەر ۇرپاق قازاقتىڭ ٶز مەملەكەتٸ, بٸرتۇتاس ۇلان-بايتاق جەرٸ بولعانىن بٸلٸپ ٶسكەنٸ ابزال. وسى تۇرعىدان العاندا ەلباسىمىزدىڭ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە اتاپ ٶتۋ جٶنٸندەگٸ شەشٸمٸ ٶتە ورىندى دەپ بٸلەمٸن.
وسى ٸس-شارانىڭ اياسىندا تٶل تاريحىمىزدىڭ اقتاڭداق تۇستارى قايتا جازىلىپ, بٸرتۇتاس ۇلتتىق تاريحىمىز ٶمٸرگە كەلەتٸنٸ سٶزسٸز. ٶكٸنٸشكە وراي, بەلگٸلٸ تاريحشى-عالىم ۋاحيت شەلەكەنوۆتىڭ: «قازاق» تاريحىن جازۋعا ەلٸ كٸرٸسكەن جوقپىز. كەڭەس ٶكٸمەتٸ تۇسىندا جارىق كٶرگەن بەس تومدىق «قازاق كسر تاريحىن» 1996, 1998, 2002-2010 جىلدارى «قازاقستان تاريحى» دەپ اتىن ٶزگەرتٸپ العانىمىز بولماسا» دەگەنٸ كٶڭٸلگە قاياۋ تٷسٸرەدٸ. ال سوندا «اۋزىمەن قۇس تٸستەگەن» تاريحشىلارىمىز وسى كەزگە دەيٸن نە بٸتٸرٸپ جٷرگەن?
«قازاقستان تاريحىنىڭ» (ياعني, «قازاق تاريحىنىڭ») ورتا مەكتەپتەردە وقىتىلۋى دا كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. مەكتەپتەگٸ تاريح وقۋلىعى سٸرەسكەن تسيفرلار مەن داتالاردان كٶز اشتىرمايدى. ولاردى وقۋشىلاردىڭ ەستە ساقتاۋى مٷمكٸن ەمەس. بالالاردىڭ ميىن ەستە تۇرمايتىن كٸلەڭ تسيفرلارمەن قاتىرعانشا, تاريحي دەرەكتەردٸ ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸنە لايىقتاپ, ەستە قالار وقيعالارمەن قىزىقتى ەتٸپ بايانداپ بەرسە, ەدەۋٸر تيٸمدٸ بولار ەدٸ
تاعى بٸر تاريحشى-عالىمنىڭ سٶزٸنە جٷگٸنەيٸك. پروفەسسور جانۇزاق ەكٸمنٸڭ مىنا بٸر سٶزٸن مەن «ايقىن» گازەتٸنەن (2011 ج.) وقىعان ەدٸم. «شيرەك عاسىر تەۋەلسٸز ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز, – دەيدٸ ول. – شيرەك عاسىردىڭ ٸشٸندە كٶپ نەرسە ٸستەۋگە بولاتىن ەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, باياعى كەڭەستٸك تاريحتى جازعاندار تٶل تاريحىمىزدى قايتا جازدى. سول باياعى ەسكٸ سوقتا. بٸز قۇلدىققا ٷيرەنٸپ قالعانبىز. ەلٸ كٷنگە جالتاقتاپ وتىرامىز. بٸزدە تاريحىمىزدىڭ ٸشٸندە تۇلعالاردىڭ جەتٸسپەي جاتقانى راس... قازاقستان تاريحى – قازاق حالقىنىڭ تاريحى بولۋى شارت. ونىڭ ٸشٸندە بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸلٸگٸمٸز باسا كٶرسەتٸلۋٸ تيٸس». وسىعان قاراعاندا بٸزدٸڭ تاريحشىلارىمىزدا تەك تۇلعالىق قاسيەت قانا ەمەس, ۇلتتىق نامىس پەن پاتريوتتىق رۋح تا جەتپەي جاتقان سيياقتى. مىنا كٶرشٸلەس وتىرعان قىرعىز بەن ٶزبەك باۋىرلارىمىز ٶزدەرٸنٸڭ تٶل تاريحىن تٷگەلدەپ, بەلدەرٸن بەك بۋىپ وتىرعاندا, بٸزگە جايباراقاتتىق جاراسپايدى-اق.
«قازاقستان تاريحىنىڭ» (ياعني, «قازاق تاريحىنىڭ») ورتا مەكتەپتەردە وقىتىلۋى دا كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. مەكتەپتەگٸ تاريح وقۋلىعى سٸرەسكەن تسيفرلار مەن داتالاردان كٶز اشتىرمايدى. ولاردى وقۋشىلاردىڭ ەستە ساقتاۋى مٷمكٸن ەمەس. بالالاردىڭ ميىن ەستە تۇرمايتىن كٸلەڭ تسيفرلارمەن قاتىرعانشا, تاريحي دەرەكتەردٸ ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸنە لايىقتاپ, ەستە قالار وقيعالارمەن قىزىقتى ەتٸپ بايانداپ بەرسە, ەدەۋٸر تيٸمدٸ بولار ەدٸ. مىسالى, كەزٸندە بٸز 4-سىنىپتا وقىعان «كسرو تاريحىنداعى» «كۋليكوۆو شايقاسى» تاقىرىبىنىڭ وقيعاسى ەلٸ كٷنگە ەسٸمدە. «تاڭ اعارىپ اتا باستادى. شىعىستان قىپ-قىزىل بولىپ كٷن كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتتى. كۋليكوۆو دالاسىنداعى جاۋىنگەرلەردٸڭ تاۋ-تاۋ بولىپ جاتقان ٶلٸگٸنەن كٶز سٷرٸنەدٸ. تٸرٸ ادام جوق. تەك قۇزعىن-قارعالار عانا ٶلەكسەگە بٸر توياتىن بولدىق دەپ قۋانا قارقىلدايدى. اينالا قان ساسيدى...», – دەپ باستالاتىن «كۋليكوۆو شايقاسى» تۋرالى تاقىرىپ بٸزدٸ بٸردەن ٶزٸنە تارتىپ الىپ, ەرٸ قاراي نە بولدى ەكەن دەگەن ىنتىزار سۇراق جەتەلەي تٷسەتٸن ەدٸ. قازٸرگٸ بٸزدٸڭ تاريح وقۋلىعىمىزدا تاريحي وقيعانى وسىلاي شەبەر سۋرەتتەۋ جاعى جەتٸسپەيدٸ. سوندىقتان, بٸز مەكتەپتەگٸ تاريح وقۋلىعىن جٶنگە كەلتٸرمەي, جاس ۇرپاق ساناسىنا تاريحي شىندىقتى سٸڭٸرە المايتىندىعىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز ابزال. سونىمەن قاتار, ورتا مەكتەپتە تاريحتى وقىتۋدىڭ ەدٸستەمەسٸ دە تٷبەگەيلٸ جاڭارتىلۋى تيٸس.
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ ٶتۋگە دايىندالۋ, وسىنىڭ اياسىندا ٶتكٸزٸلەتٸن ٸس-شارالار كٶپتەگەن يگٸلٸكتەرگە جالعاساتىنى سٶزسٸز. سونداي-اق, بۇل مەرەكە تاريحشىلارىمىزعا دا قوزعاۋ سالارى ايقىن. وسىنىڭ بەرٸ تٶل تاريحىمىزدى تٸرٸلتۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ جاتسا – حالىققا كەرەگٸ دە وسى.
قۇرىش سىدىعاليەۆ,
تاريح پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ,
جۋالى اۋدانىنداعى
№15 ورتا مەكتەپ ديرەكتورى.
جامبىل وبلىسى.
