بٷگٸندە ادامزات بالاسى دۇرىس تاماقتانباي, سالاۋاتتى ٶمٸر سالىتىن ۇستانباعاندىقتان بٸرقانشا ەلەۋمەتتٸك اۋرۋلاردىڭ تٷرٸ پايدا بولدى. سونىڭ بٸرٸ قانت ديابەتٸ. قازاقتار سۋسامىر دەپ اتايتىن بۇل دەرت جالعىز قازاقستاندا عانا ەمەس, دٷنيەجٷزٸنٸڭ ٶزگە ەلدەرٸندە دە كەڭ تارالىپ, قۇزىرلى ورىندارىنىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر.
كەزٸندە قانت ديابەتٸمەن جاسى كەلگەن ادامدار اۋرۋشى ەدٸ. قازٸر سۋسامىر دەرتٸ ورتا جاستاعى ادامدارعا دا ٷيٸرسەك بولىپ بارا جاتقانى كٶپشٸلٸكتٸ قاتتى الاڭداتىپ وتىر. قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنە سەيكەس, قازٸر ەلٸمٸزدە قانت ديابەتٸنە شالدىققان ادامداردىڭ سانى 500 مىڭدى قۇرايدى ەكەن. ەكونوميكالىق تۇرعىدان بەلسەندٸ 4-5 ميلليون حالقى بار مەملەكەت ٷشٸن بۇل كٶرسەتكٸش ويلاناتىن-اق جاعداي. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرٸ بۇل دەرتپەن بارىنشا كٷرەسٸپ, ونىڭ الدىن الۋعا كٷش سالۋى كەرەك.
قازٸرگٸ تاڭدا قانت ديابەتٸنە شالدىعۋشىلاردىڭ سانى دٷنيەجٷزٸندە دە كٷرت ٶسە باستاعان. ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە نازار اۋدارساق, ەلەمدەگٸ ەرەسەك ادامداردىڭ 10%-ى وسى دەرتتٸڭ قۇرساۋىندا قالعان.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كٶپتەگەن ادامدار ٶزدەرٸنٸڭ قانت ديابەتٸنە شالدىققانىن ەۋەل باستا بٸلمەيدٸ ەكەن. تەك دەرتٸ اسقىنىپ, دەرٸگەردٸڭ الدىنا بارعاندا عانا ٶزدەرٸنٸڭ قانت ديابەتٸنە شالدىققانىن بٸلٸپ, سان سوعىپ جاتادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ەلٸمٸزدەگٸ قانت ديابەتٸنە شالدىققانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ تيپٸنە جاتاتىنىن العا تارتۋدا. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدە سۋسامىر دەرتٸنە شالدىققانداردىڭ سانى جىل سايىن 18-30 مىڭعا تولىعىپ وتىرعانىن راستادى. بۇل ەندٸ حالىق سانى از قازاقستانداي ەل ٷشٸن قاۋٸپتٸ قۇبلىس ەكەنٸ انىق.
قانت ديابەتٸنە شالدىققان ەرەسەكتەردٸڭ 10%-ى دەرٸلٸك زاتتاردىڭ كٶمەگٸمەن 80 جاسقا دەيٸن ٶمٸر سٷرە الادى. بٸراق ولار ٶمٸر بويى قانت ديابەتٸمەن كٷرەسۋٸنە تۋرا كەلەدٸ.
قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ بالالار ەندوكرينولوگى گٷلميرا ابدۋاحاسوۆنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ قانت ديەبەتٸنە شالدىعۋىنا نەگٸزٸنەن كەڭسەدە قوزعالىسسىز وتىرۋى, دۇرىس تاماقتانباۋى, سەمٸزدٸك, سترەسس پەن تۇقىم قۋالاۋشىلىق جاعدايلارى ەسەر ەتەتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتكەن بولاتىن.
قازٸرگٸ تاڭدا ادام بالاسىنىڭ قانت ديابەتٸنە شالدىققانىنا دەل دياگنوز قويۋ مٷمكٸن بولماي تۇر. سوندىقتان ازاماتتاردىڭ بۇل دەرتەكە شالدىقپاۋى ٷشٸن ۇداي سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانىپ, دۇرىس تاماقتانىپ, بەلسەندٸ ٶمٸر سٷرۋٸ كەرەك. ەگەر ادامدار بەلسەندٸ ٶمٸر سالتىن ۇستانسا, قانت ديابەتٸنە شالدىعۋدىڭ ىقتيمالدىعى ايتارلىقتاي تٶمەندەيتٸنٸن ەستەرٸڭٸزدەن شىعارماڭىزدار.
وسى رەتتە ادامداردىڭ قانت ديابەتٸنە شالدىققانىن قالاي بٸلۋگە بولادى? مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ادامنىڭ قانت ديابەتٸنە شالدىقانىنىڭ باستى سيمپتومى تٷندە ادامنىڭ كٸشٸ دەرەتكە جيٸ شىعۋىنان بايقاۋعا بولادى.
– ەسٸرەسە, ادام تٷندە دەرەتحاناعا جيٸ بارا باستاسا, قانت ديابەتٸنەن كٷدٸكتەنۋٸنە نەگٸز بار. بۇل كەزدە اعزا سۇيىقتىقتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸمەن كٷرەسٸپ, ادام جيٸ شٶلدەي باستايدى. ەگەر تٷندە ويانىپ, سۋ ٸشۋگە بارساڭىز – بۇل قانت ديابەتٸن تەكسەرتۋ قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ بەلگٸسٸ, – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ماماندار.
ەگەر ادام ٶزٸندە قانت ديابەتٸ بار دەپ كٷدٸكتەنسە, دەرەۋ تٸركەلگەن مەديتسينالىق مەكەمەدەگٸ تەراپەۆتكە بارىپ, قارالاۋى كەرەك. دەرٸگەر گليۋكوزا دەڭگەيٸن انىقتايتىن تالداۋ تاعايىندايدى. ەگەر تالداۋلار نەتيجەسٸ قالىپتى بولماسا, ناۋقاسقا دياگنوز قوياتىن ەندوكرينولوگقا جولداما بەرٸلەدٸ.
قازاقستاندا 40-70 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردى تەكسەرۋگە شاقىرادى. سكرينينگتەر قانت ديابەتٸنە, جٷرەك-قان تامىر اۋرۋلارىنا جەنە جٷرەك جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸنە ارنالعان. سوندىقتان جوسپارلى تەكسەرۋدەن ٶتٸپ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باسا مەن بەرۋٸ كەرەك. سونىمەن قاتار قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازانى جەنە قانت ديابەتٸن ەرتە انىقتاۋ پروتسەدۋرالارىن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ٷزدٸكسٸز جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
مەسەلەن, قانت ديابەت بويىنشا اتا-انالار كوميتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ رۋسلان زاكيەۆ ەلٸمٸزدە بۇل دەرتكە قاتىستى كٶپتەگەن ادام سەنگٸسٸز ەڭگٸمەلەردٸڭ ايتىلىپ, حالىقتى اداستىراتىن جاعدايلاردىڭ بار ەكەنٸن العا تارتتى.
– ادامدارعا بٸرٸنشٸ تيپتەگٸ قانت ديابەتٸ ەرتە جاستان باستالاتىنىن, ال ەكٸنشٸ تيپتەگٸ قانت ديابەتٸ 40 جاستان كەيٸن پايدا بولاتىنىن بٸلۋ ماڭىزدى. ەگەر بٸرٸنشٸ تيپتەگٸ قانت ديابەتٸ تەز داميتىن بولسا, ەكٸنشٸ تيپتەگٸ قانت ديابەتٸ جىلدار بويى ٶتە باياۋ داميدى. مەنٸڭ ويىمشا, بۇل – ادامداردىڭ ٶزدەرٸندە قانت ديابەتٸ بار ەكەنٸن بٸلمەۋٸنٸڭ باستى سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ, – دەپ تٷسٸندٸردٸ رۋسلان زاكيەۆ.
ماماندار قانت ديابەتٸنە شالدىققان ادامداردىڭ 22%-ى ٶز دەنساۋىلعىنا قالاي كٷتٸم جاساۋدى بٸلەتٸندٸگٸن ايتۋدا. سوندىقتان سۋسامىر دەرتٸنە شالدىققان ادامدار دەنساۋىلعىنا مۇقييات بولىپ, دۇرىس تاماقتانىپ, قاجەتتٸ ينسۋليندٸ دەل ۋاقىتىندا قابىلداپ تۇرۋى كەرەك. سوندىقتان جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە, ەسٸرەسە اۋىلدارداعى دەرٸگەرلەرگە ادامداردىڭ ديابەتپەن قالاي كٷرەسەتٸنٸن جەتٸك بٸلٸۋٸ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا جىل سايىن جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ دەرٸگەرلەردٸڭ تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك اۋرۋلار بويىنشا بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرٸپ تۇرۋ كەرەك. سول كەزدە مۇنداي اۋرۋلاردىڭ قاۋٸپٸن بەسەڭسٸتۋگە مٷمكٸندٸك الامىز.
