قازاقستان, سەربييا جەنە ۆەنگرييا اراسىنداعى تاريحي جەنە مەدەني بايلانىستار ورتاق مٷددەلەردٸڭ, ٶزارا قۇرمەت پەن ىنتىماقتاستىققا ۇمتىلىستىڭ باي پاليتراسىن كٶرسەتەدٸ. گەوگرافييالىق الشاقتىعىنا قاراماستان, بۇل ەلدەر ۇلتتىق قالىپتاسۋ كەزەڭدەرٸنٸڭ ۇقساستىعى, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق ترانسفورماتسييالاردى ەڭسەرۋ, سونداي-اق حالىقارالىق قاۋىمداستىققا بٸرٸگۋگە ۇمتىلۋ سيياقتى تاريحي پاراللەلدەرمەن بايلانىستى. ورتالىق ازييا مەن شىعىس ەۋروپا, اتاپ ايتقاندا, قازاقستان, سەربييا جەنە ۆەنگرييا ەرتٷرلٸ ۋاقىتتا جٸبەك جولىنىڭ رٶلٸن, ديپلوماتييالىق بايلانىستاردى جەنە ايماقتىق جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتاعى سوڭعى كٷش-جٸگەردٸ قوسا العاندا, مەدەني جەنە ەكونوميكالىق الماسۋلاردا ماڭىزدى بۋىندار قىزمەتٸن اتقاردى.
قازاقستاننىڭ سەربييا جەنە ۆەنگرييامەن قازٸرگٸ ىنتىماقتاستىعى ساۋدا, ينۆەستيتسييا, بٸلٸم, مەدەنيەت جەنە كٶلٸك سيياقتى سالالارداعى ورتاق مٷددەلەرگە نەگٸزدەلگەن. بۇل ەلدەر بٸر-بٸرٸن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا عانا ەمەس, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا جەنە رەفورمالار مەن تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى تەجٸريبە الماسۋعا ۇمتىلاتىن سەنٸمدٸ سەرٸكتەستەر رەتٸندە قاراستىرادى.
قازاقستان مەن سەربييا: ىنتىماقتاستىقتىڭ ورتاق باسىمدىقتارى مەن ۆەكتورى
قازاقستان مەن سەربييا 1996 جىلدان بەرٸ ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستاردى ساقتاپ كەلەدٸ, بۇل ولاردىڭ ەكونوميكالىق جەنە مەدەني سالالارداعى كەڭ اۋقىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. سەربييا قازاقستاندى ورتالىق ازيياداعى ستراتەگييالىق سەرٸكتەس رەتٸندە قاراستىرادى, ال قازاقستان ٶز كەزەگٸندە بالقان ايماعىمەن ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدى دامىتۋعا مٷددەلٸ. بۇل ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە لوگيستيكا سالالارىنداعى بٸرلەسكەن جوبالار باستى رٶل اتقارادى. ەۋرازييالىق نارىقتا ەكٸ ەل ٷشٸن دە جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشاتىن ترانسكونتينەنتتٸك كٶلٸك دەلٸزدەرٸن پايدالانۋ پەرسپەكتيۆاسى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
قازاقستان مەن ۆەنگرييا: ەۋروپا مەن ورتالىق ازييا اراسىنداعى سەرٸكتەستٸك
ۆەنگرييا 1992 جىلى قازاقستانمەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸككە قول قويعان بولاتىن. بۇل قادام ساۋدا-ەكونوميكالىق, مەدەني جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ جاڭا كٶكجيەكتەرٸن اشتى. قازاقستان مەن ۆەنگرييا بۇۇ, ەقىۇ جەنە تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ وداعى سيياقتى حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا بەلسەندٸ تٷردە ىنتىماقتاسادى, بۇل ولاردىڭ ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتى دامۋدى نىعايتۋداعى ٶزارا مٷددەلەرٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
ەكٸ ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىل باستى رٶل اتقارادى. ۆەنگرييا قازاقستاننىڭ باتىس قىتاي مەن باتىس ەۋروپا ارقىلى كٶلٸك دەلٸزدەرٸن كەڭەيتۋ باستاماسىن قولدايدى, بۇل قازاقستاندى لوگيستيكالىق ماڭىزدى سەرٸكتەسكە اينالدىرادى.
ماقالانىڭ ماقساتى مەن ٶزەكتٸلٸگٸ: بۇل ماقالا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2024 جىلعى 19-21 قاراشادا ٶتكەن سەربييا مەن ۆەنگريياعا رەسمي ساپارىن تالداۋعا ارنالعان. جۇمىستىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قازاقستان مەن وسى ەكٸ ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قول جەتكٸزٸلگەن نەتيجەلەرٸن قاراستىرۋ, سونداي-اق حالىقارالىق قاتىناستار كونتەكستٸندەگٸ ساپاردىڭ ماڭىزدىلىعىن باعالاۋ. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتەگٸ نەگٸزگٸ ويىنشى رەتٸندەگٸ رٶلٸنٸڭ ارتۋىنا, سونداي-اق ۇلتتىق مٷددەلەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن شىعىس ەۋروپامەن بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى. ساياسي جەنە ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدى تالداۋ ايماقتىق جەنە حالىقارالىق تۇراقتىلىققا ەلەۋلٸ ەسەر ەتە الاتىن نەگٸزگٸ پەرسپەكتيۆالار مەن باسىمدىقتاردى انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
1. قازاقستان مەن سەربييا: ىنتىماقتاستىقتىڭ ورتاق باسىمدىقتارى مەن ۆەكتورى
1.1. قازاقستان-سەربييا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەتيجەسٸ
قازاقستان مەن سەربييا 1996 جىلى 10 جەلتوقساندا ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى, بۇل ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جٷيەلٸ دامۋىنىڭ باستاۋى بولدى. 2011 جىلى استانادا سەربييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشٸلٸگٸنٸڭ جەنە 2019 جىلى بەلگرادتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشٸلٸگٸنٸڭ اشىلۋى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرٸ بولدى. بۇل ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸكتەر ەلدەر اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە مەدەني ٶزارا ٸس-قيمىلعا قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان مەن سەربييا اراسىنداعى ساياسي بايلانىستار جوعارى دەڭگەيدە بەلسەندٸ ساپار الماسۋىمەن سيپاتتالادى. 2016 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەربيياعا ساپارى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. سەربييا پرەزيدەنتتەرٸ قازاقستانعا ٷش رەت (2010, 2015 جەنە 2018) رەسمي ساپارمەن كەلدٸ, سونداي-اق قازاقستان ۇيىمداستىرعان ەكسپو 2017 سيياقتى ماڭىزدى حالىقارالىق ٸس-شارالارعا قاتىستى.
جوعارى دەڭگەيدەگٸ بايلانىستار, ونىڭ ٸشٸندە سەربييا پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ يۆيتسا داچيچتٸڭ 2017 جىلعى قازاقستانعا جۇمىس ساپارى جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇرات نۇرتٸلەۋدٸڭ 2023 جىلعى قاراشاداعى سەربيياعا ساپارى, ديپلوماتييالىق جەنە ەكونوميكالىق كٷن تەرتٸبٸنٸڭ كەڭەيۋٸنە ىقپال ەتتٸ. ەكٸجاقتى بايلانىستى نىعايتۋدا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق باستى رٶل اتقارادى. ەكٸ ەلدٸڭ پارلامەنتتەرٸندە ديالوگ پەن بٸرلەسكەن باستامالاردى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان دوستىق توپتارى قۇرىلدى.
سەربييا قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىس ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا سەرٸكتەسٸ بولىپ تابىلادى. 2023 جىلى ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 91,2 ميلليون دوللاردى قۇرادى, بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 23,6 پايىزعا ارتىق. قازاقستان سەربيياعا كٶمٸرتەگٸ, داقىلدار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ەكسپورتتايدى, ال قاعاز ٶنٸمدەرٸ, اليۋمينيي ٶنٸمدەرٸ جەنە تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸ سەربييادان قازاقستانعا اعىلادى. شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. قازاقستان سەربيياعا قۇنى 500 ميلليون دوللاردان اساتىن 90-نان استام ٶنٸم تٷرلەرٸن جەتكٸزۋگە دايىن. پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ قاتارىندا مەتاللۋرگييالىق جەنە مۇناي-حيمييا ٶنٸمدەرٸ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, كٶلٸك قۇرالدارى مەن ازىق-تٷلٸك بار. ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ وتىرىستارى جاڭا جوبالاردى انىقتاۋعا جەنە جٷزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەتٸن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ٷكٸمەتارالىق كوميسسييا بولىپ تابىلادى.
قازاقستان مەن سەربييا اراسىنداعى مەدەني بايلانىستار بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. سەربييادا تۇراقتى تٷردە قازاقستاندىق شىعارماشىلىق توپتاردىڭ قويىلىمدارى, قازاق تاعامدارى مەن كينوسىنىڭ كٷندەرٸ, سونداي-اق تاقىرىپتىق كٶرمەلەر ۇيىمداستىرىلادى. سپورتتىق ديپلوماتييا دا ماڭىزدى رٶل اتقارادى: قازاقستاننىڭ «استانا» باسكەتبول كومانداسى سەربييادا وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن ٶتكٸزدٸ, بۇل ەلدەر اراسىنداعى گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتادى.
قازاقستان مەن سەربييا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلەۋەتٸ زور. تٸكەلەي ەۋە قاتىناسىن اشۋ كٶلٸكتٸك ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋ جەنە ترانزيتتٸك دەلٸزدەردٸ دامىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولۋى مٷمكٸن. سونىمەن قاتار, ەلدەر اگرارلىق سەكتورداعى مٷمكٸندٸكتەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ەكسپورتتاۋ مەن سەرب اسىل تۇقىمدى مالدارىن يمپورتتاۋدى بەلسەندٸ تٷردە تالقىلاۋدا.
قازاقستان مەن سەربييا ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگٸزگٸ اسپەكتٸلەرٸن تالداۋ ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ نەگٸزدەرٸ مەن بولاشاعىن جاقسىراق تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كەلەسٸ بٶلٸمدە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سەربيياعا ساپارى, ونىڭ نەتيجەلەرٸ مەن ەكٸ ەل اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى ودان ەرٸ دامىتۋعا ىقپالى قاراستىرىلادى.
1.2. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سەربيياعا رەسمي ساپارىنىنىڭ نەتيجەسٸ: سەرٸكتەستٸكتٸڭ جاڭا كەزەڭٸ
سەربييا پرەزيدەنتٸمەن شاعىن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدەر
2024 جىلعى 19 قاراشادا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ سەربييا پرەزيدەنتٸ الەكساندر ۆۋچيچپەن جەكە قۇرامدا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزدٸ. بۇل كەزدەسۋ قازاقستان-سەربييا قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭٸن بەلگٸلەدٸ. پرەزيدەنت توقاەۆ ساپاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ونى ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸ دەپ اتادى. قۇرمەتتٸ قاراۋىل مەن ارتيللەرييالىق وق-دەرٸلەر كٸرگەن رەسمي قارسى الۋ رەسٸمٸ ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى مەرتەبەسٸن كٶرسەتتٸ.
توقاەۆ ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ سەنٸمدٸ سيپاتىنا, تۇراقتى ساياسي ديالوگ پەن ٶزارا قولداۋعا باسا نازار اۋداردى. سەربييانىڭ كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى كەزٸندەگٸ كٶمەگٸ مەن ىنتىماقتاستىعى ٷشٸن قازاقستاننىڭ العىسى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولدى, بۇل حالىقتار اراسىنداعى شىنايى دوستىقتى كٶرسەتتٸ. ۆۋچيچ, ٶز كەزەگٸندە, سەربييانىڭ قارىم-قاتىناستاردىڭ ٶزارا تيٸمدٸ سيپاتىن نىعايتا تٷسەتٸن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە دايىن ەكەنٸن راستادى.
كەڭەيتٸلگەن كەلٸسسٶزدەر جەنە كەلٸسٸمدەرگە قول قويۋ
ەكٸ ەلدٸڭ رەسمي دەلەگاتسييالارىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا پرەزيدەنتتەر اعىمداعى كٷن تەرتٸبٸ مەن ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدى ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە ٶنەركەسٸپ, كٶلٸك, لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە تسيفرلاندىرۋ سيياقتى سالالاردا بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قول قويىلعان قۇجاتتار رەادميسسييا, قورعانىس, بٸلٸم بەرۋ, تۋريزم جەنە عارىش سالالارىن قوسا العاندا كەڭ اۋقىمدى قامتيدى.
نەگٸزگٸ قۇجاتتار:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن سەربييا رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ اراسىنداعى تۇلعالاردى رەادميسسيياسى تۋرالى كەلٸسٸم;
قورعانىس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم;
عىلىم, تۋريزم, تسيفرلىق دامۋ جەنە عارىش سالاسىنداعى مەموراندۋمدار.
توقاەۆ بۇل كەلٸسٸمدەر ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشاتىنىن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق ٸسكەرلٸك قاۋىمداستىقتار اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى جانداندىرۋعا تيٸس ٸسكەرلٸك كەڭەس جۇمىسىن قايتا باستاۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول جەتكٸزٸلدٸ.
وسىنداي كەڭ اۋقىمدى كەلٸسٸمدەرگە قول قويۋ قارىم-قاتىناستىڭ ستراتەگييالىق سيپاتىن كٶرسەتەدٸ. قازاقستان ٶز ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋعا پراگماتيكالىق كٶزقاراس تانىتۋدا, ال سەربييا قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتۋ مٷمكٸندٸگٸ رەتٸندە قاراستىرادى.
باسپاسٶزگە ارنالعان بريفينگ
توقاەۆ باسپاسٶز بريفينگٸندە قازاقستان مەن سەربييا اراسىنداعى دوستىقتىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ەلدەردٸڭ ٶنەركەسٸپ, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن جەنە كٶلٸك سالالارىندا بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا دايىندىعىنا توقتالدى. سونداي-اق ول مەدەني-گۋمانيتارلىق, ونىڭ ٸشٸندە بٸلٸم, تۋريزم جەنە سپورت سالالارىنداعى بايلانىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. ۆۋچيچ قارىم-قاتىناستىڭ سەنٸمدٸ سيپاتىن جوعارى باعالاپ, قازاقستاننىڭ سەرٸكتەستٸكتٸ نىعايتۋعا قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
باسپاسٶز بريفينگٸ قول جەتكٸزٸلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جارييا تٷردە راستايتىن ماڭىزدى الاڭعا اينالدى. بۇل مەلٸمدەمەلەر ەكٸ جاقتىڭ دا حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمدارىن نىعايتا تٷسەتٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىققا بەيٸلدٸلٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
سەربييا پرەمەر-مينيسترٸمەن كەزدەسۋدٸڭ نەتيجەسٸ
توقاەۆ سەربييا پرەمەر-مينيسترٸ ميلوش ۆۋچەۆيچپەن قول قويىلعان كەلٸسٸمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋ جەنە ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىققا سەرپٸن بەرەتٸن ٸرٸ ەكونوميكالىق جوبالاردى انىقتاۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى. «جاسىل» ەنەرگەتيكا, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەن بويىنشا تەجٸريبە الماسۋ جەنە تۇراقتى بيزنەس-فورۋمدار تۋرالى سۇراقتار كٶتەرٸلدٸ. ٷكٸمەت باسشىسىمەن كەزدەسۋ قازاقستاننىڭ ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە جٷيەلٸ كٶزقاراسىن كٶرسەتەتٸندٸگٸ انىق. بۇل قازاقستاننىڭ تەك دەكلاراتسييامەن شەكتەلٸپ قالماي, كەلٸسٸمدەردٸ ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعانىن اڭعارتادى.
سەرب قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ كٶرمەسٸنە بارۋ
بەلگرادتاعى كٶرمەگە بارۋ قازاقستاننىڭ قورعانىس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق مٷمكٸندٸكتەرٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن كٶرسەتتٸ. دامىعان ەسكەري-ٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە يە سەربييا قازاقستاننىڭ قورعانىس قابٸلەتٸن نىعايتۋدا ماڭىزدى سەرٸكتەس بولا الادى. ۇسىنىلعان تەحنيكا مەن قارۋ ٷلگٸلەرٸ سەربييانىڭ جوعارى تەحنولوگييالىق بازاسىن كٶرسەتەدٸ. قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ بايلانىستارىن نىعايتۋ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ارتتىرىپ قانا قويماي, بٸرلەسكەن دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن اشادى. بۇل كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايدا ستراتەگييالىق ماڭىزدى.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سەربيياعا ساپارى قازاقستان-سەربييا قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. ول ەكٸ جاقتىڭ ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دەڭگەيدە ۇستانىمدارىن نىعايتا تٷسەتٸن ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە دايىن ەكەنٸن راستادى. قول قويىلعان كەلٸسٸمدەر مەن اشىق پەرسپەكتيۆالار ەكٸ ەلدٸڭ تۇراقتى دامۋى ٷشٸن ەرٸپتەستٸكتٸڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتەدٸ.وسىلايشا, وسىنداي كەزدەسۋلەرمەن قازاقستان پرەزيدەنتٸ سەربيياداعى رەسمي ٸس ساپارىن اياقتادى.
كەلەسٸ بٶلٸمدە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماجارستانعا ساپارى, ونىڭ نەتيجەلەرٸ مەن ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا ەسەرٸ قاراستىرىلادى.
2. قازاقستان مەن ماجارستان: سەرٸكتەستٸكتٸڭ نەتيجەسٸ مەن جاڭا باستاۋى
2.1. قازاقستان-ماجارستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەتيجەسٸ
ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستار مەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتەر ورناتۋ
قازاقستان مەن ۆەنگرييا 1992 جىلى 2 سەۋٸردە قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن كٶپ ۇزاماي ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. ۆەنگرييا ۇزاق مەرزٸمدٸ سەرٸكتەستٸكتٸڭ نەگٸزٸن قالاعان قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ مويىندادى. 2012 جىلى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلىپ, ۆەنگرييا قازاقستانمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ وسىنداي دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزگەن ەۋروپالىق وداقتىڭ بٸرٸنشٸ ەلٸ بولدى. بۇل قادام ورتالىق ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتتٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان ۆەنگرييانى ەو-داعى ماڭىزدى سەرٸكتەس رەتٸندە قاراستىرادى, مۇنى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەركٸن تۇقىموۆتىڭ سٶزدەرٸ راستايدى: «بٸزدە اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, IT سەكتورى, ەكولوگييا جەنە گۋمانيتارلىق سالا سيياقتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ٷشٸن وراسان زور ەلەۋەت بار».
جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساياسي بەلسەندٸلٸك جەنە ساپارلار
جوعارى دەڭگەيدەگٸ تۇراقتى ساپارلار ساياسي ديالوگتىڭ بەلسەندٸ دامۋىن كٶرسەتەدٸ. قازاقستاننىڭ بٸرٸنشٸ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆەنگريياعا ەكٸ رەت, ۆەنگرييانىڭ قازٸرگٸ پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور وربان قازاقستانعا بەس رەسمي ساپارمەن باردى, ونىڭ ٸشٸندە سوڭعىسى 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا بولدى. بۇل بايلانىستار ٶزارا قۇرمەت پەن مٷددەگە نەگٸزدەلگەن ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتەدٸ.
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق
قازاقستان مەن ۆەنگرييا اراسىنداعى ەكونوميكالىق ٶزارا ٸس-قيمىل تۇراقتى دامىپ كەلەدٸ. 2023 جىلى تاۋار اينالىمى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 8,9 پايىزعا ارتىپ, 187,5 ميلليون دوللارعا جەتتٸ. ۆەنگرييا قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸنە, اتاپ ايتقاندا ۆەنگرييانى, قازاقستاندى جەنە قىتايدى بايلانىستىراتىن زاحونى پورتىنىڭ كٶلٸك باعىتىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. سونداي-اق, قازاقستاندا ۆەنگر كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 39 بٸرلەسكەن كەسٸپورىن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋدە, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس جەنە ماشينا جاساۋ سيياقتى سالالاردىڭ دامۋىنا ٷلەس قوسۋدا.
مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق
ەكٸ حالىق اراسىنداعى قىپشاق تايپالارىنىڭ كٶشٸ-قونىنان باستاۋ العان تاريحي بايلانىستار مەدەني قارىم-قاتىناستا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ماجارستان قىپشاقتاردىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە قاتىستى جوبالارعا بەلسەندٸ تٷردە قاتىسادى, ال قازاقستان مادييارلاردىڭ مۇراسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى Hungaricum باعدارلاماسى ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ, ونىڭ اياسىندا جىل سايىن 250 قازاقستاندىق ستۋدەنت ماجارستان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٸلٸم الۋ ٷشٸن ستيپەندييا الادى. مەدەني باستامالار دا دامىپ كەلەدٸ: بۋداپەشتتە قازاق كينوسىنىڭ كٷندەرٸن ٶتكٸزۋ, ەتنو-فولكلورلىق كونتسەرتتەور مەن اباي قۇنانباەۆتىڭ ەسكەرتكٸشتەرٸن اشۋ گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتادى.
قازاقستان مەن ۆەنگرييا اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق
ساۋدا قاتىناستارىنىڭ دامۋى
وتىز جىلدان استام ىنتىماقتاستىقتا قازاقستان مەن ۆەنگرييا ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكٸزدٸ. 2024 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 131,1 ملن دوللاردى قۇرادى, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸنەن (123,3 ملن دوللار) 6,3%-عا جوعارى. 2023 جىلدىڭ سوڭىندا تاۋار اينالىمى 187,5 ميلليون دوللارعا جەتٸپ, 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 8,9%-عا ٶستٸ. بۇل كٶرسەتكٸشتەر قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ ۋاقىتشا تٶمەندەۋٸنە قاراماستان تۇراقتى ٶسۋ ٷردٸسٸن كٶرسەتەدٸ.
2024 جىلدىڭ العاشقى سەگٸز ايىندا قازاقستاننىڭ ۆەنگريياعا ەكسپورتى 29,8%-عا ازايىپ, 2,7 ملن دوللاردى قۇرادى. دەگەنمەن, قازاقستان ٷكٸمەتٸ شامامەن 700 ميلليون دوللار تۇراتىن 95 تاۋار تٷرٸنٸڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ جوسپارىن جارييالادى, بۇل ەلدٸڭ ساۋدا بالانسىن قالپىنا كەلتٸرۋگە جەنە دامىتۋعا دايىن ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان ەكونوميكاسىنا ۆەنگر ينۆەستيتسييالارى
ۆەنگرييا قازاقستان ەكونوميكاسىنا بەلسەندٸ تٷردە ينۆەستيتسييا سالۋدا. سوڭعى 20 جىلدا ماشينا جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە لوگيستيكا سيياقتى سالالاردى قامتيتىن ۆەنگرييا ينۆەستيتسيياسىنىڭ كٶلەمٸ 300 ميلليون دوللاردان استى. نەگٸزگٸ ويىنشىلار MOL Group, Gedeon Richter جەنە Egis كومپانييالارى بولىپ تابىلادى, ولاردىڭ جوبالارى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ.
ۆەنگرييالىق MOL Group كومپانيياسى, «قازمۇنايگاز» اق جەنە قىتايلىق Sinopec سەرٸكتەستٸگٸمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان روجكوۆسكوە كەن ورنى جوباسى ەرەكشە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. قورىندا 26,8 ميلليارد تەكشە مەتر گاز جەنە 12,5 ميلليون توننا كوندەنسات بار كەن ورنى قازاقستان بيۋدجەتٸن تولىقتىرۋدىڭ ماڭىزدى كٶزٸنە اينالادى. 2040 جىلعا قاراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنا 501 ميلليارد تەڭگە, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتكە 110 ميلليارد تەڭگە كٸرٸس ەكەلەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. سونىمەن قاتار, جوبا ٷلەسكەرلەرٸ ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا جەنە قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋعا قارجى بٶلٸپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا تٷسۋدە.
قازاقستان مەن ۆەنگرييانىڭ ەكونوميكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىعى ٶزارا ينۆەستيتسييالار مەن ستراتەگييالىق جوبالار ارقىلى قولداۋ تاپقان تۇراقتى دامۋدى كٶرسەتەدٸ. ۆەنگرييالىق MOL كومپانيياسى جەنە باسقا دا نەگٸزگٸ ويىنشىلار تەك ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸن, جۇمىس كٷشٸن دامىتۋدى جەنە ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا.
قازاقستان مەن ماجارستاننىڭ ىنتىماقتاستىعى تاريحي بايلانىستاردىڭ, ساياسي ەرٸك-جٸگەر مەن ەكونوميكالىق پراگماتيزمنٸڭ تابىستى ٷيلەسٸمٸن كٶرسەتەدٸ. كەلەسٸ بٶلٸمدە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۆەنگريياعا ساپارى, ونىڭ نەتيجەلەرٸ مەن ەكٸ ەل اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋعا ەسەرٸ تۋرالى شولۋ جاسالادى.
2.2. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماجارستانعا رەسمي ساپارىنىنىڭ نەتيجەسٸ
رەسمي قارسى الۋ رەسٸمٸ
2024 جىلعى 20 قاراشادا قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ۆەنگريياعا ساپارى بۋداپەشتتەگٸ كورول سارايىنىڭ ارىستاندار الاڭىنداعى سالتاناتتى رەسٸمنەن باستالدى. قازاقستان پرەزيدەنتٸن ۆەنگرييا پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور وربان قارسى الدى. ەكٸ ەلدٸڭ ەنۇراندارى شىرقالىپ, ات ساقشىلارى مەن قۇرمەتتٸ قاراۋىل ديپلوماتييالىق قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى دەڭگەيٸنە توقتالدى. بۇل رەسٸم ەلدەر اراسىنداعى سىيلاستىقتى بٸلدٸرٸپ قانا قويماي, ەرٸپتەستٸكتٸڭ ستراتەگييالىق سيپاتىن اتاپ ٶتتٸ. سالتاناتتى جيىن قازاقستان ٷشٸن دە, ۆەنگرييا ٷشٸن دە ساپاردىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتتٸ. مۇنداي نازار تاراپتاردىڭ تۇراقتى ديالوگ اياسىندا ەكٸجاقتى بايلانىستاردى نىعايتۋعا دايىن ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
ۆەنگرييا پرەزيدەنتٸ تاماش شۋيوكپەن كەزدەستٸ
شاندور سارايىندا ٶتكەن كەزدەسۋدە پرەزيدەنتتەر ورتاق تاريحي تامىرلار مەن ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆالارىن اتاپ ٶتٸپ, ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك مەسەلەلەرٸن تالقىلادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەنەرگەتيكا, كٶلٸك, لوگيستيكا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى سيياقتى سالالارداعى بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ۆەنگرييا پرەزيدەنتٸ تاماش شۋيوك مەدەني-تاريحي بايلانىستارعا توقتالىپ, ەكٸ حالىقتىڭ دەستٷرلەرٸنٸڭ ۇقساستىعىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى تۇڭعىش ەلشٸلٸگٸ وسىدان تۋرا 30 جىل بۇرىن بۋداپەشتتە اشىلدى. بۇل بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىن بٸلدٸرەدٸ» -, دەگەن بولاتىن.
مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار مەن حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸن تالقىلاۋ تاراپتاردىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرٸنەن شىعۋعا ۇمتىلىسىن كٶرسەتتٸ. اكادەمييالىق جەنە عىلىمي الماسۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق حالىقتاردى جاقىنداستىرۋدىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارلارىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان-ۆەنگرييا ينۆەستيتسييالىق دٶڭگەلەك ٷستەلٸ
ساپاردىڭ باستى ەكونوميكالىق وقيعاسى ينۆەستيتسييالىق دٶڭگەلەك ٷستەل بولدى, وندا پرەزيدەنت توقاەۆ قازاقستان مەن ۆەنگرييا اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭ جاڭا تاراۋىن جارييالادى. ول MOL Group جەنە Gedeon Richter سيياقتى ۆەنگرييالىق كومپانييالاردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا قوسقان ٷلەسٸن اتاپ ٶتتٸ, سونداي-اق ەنەرگەتيكا, كٶلٸك, فارماتسەۆتيكا جەنە IT سالالارىنا ينۆەستيتسييا سالۋ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن تسيفرلاندىرۋعا جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى قولداۋعا قاتىستى جەتٸ كوممەرتسييالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. ۆەنگرييانىڭ قارجى مينيسترٸ ميحالي ۆارگا قازاقستان ۆەنگرييانىڭ ورتالىق ازيياداعى نەگٸزگٸ سەرٸكتەسٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بۇل دٶڭگەلەك ٷستەل ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى. تسيفرلاندىرۋ جەنە سيرەك جەر ماتەريالدارى سيياقتى يننوۆاتسييالىق سالالارعا نازار اۋدارۋ ەلدەردٸڭ زاماناۋي ەكونوميكالاردىڭ قيىندىقتارىنا بەيٸمدەلۋگە ۇمتىلىسىن كٶرسەتەدٸ.
ۆەنگرييا مەملەكەتتٸك اسسامبلەياسىنىڭ تٶراعاسى لاسلو كيوۆەرمەن كەزدەستٸ
لاسلو كوۆەرمەن ەڭگٸمەلەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنت توقاەۆ پارلامەنتارالىق ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ونى ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋدىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ دەپ اتادى.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ سٶزٸ: «ەكٸ ەلدٸڭ جاستارى اراسىنداعى بايلانىستار بٸزدٸڭ حالىقتارىمىز ٷشٸن «التىن كٶپٸر» بولادى» -, دەگەن بولاتىن.
بٸرگە فۋتبول ويىنىنا قاتىسۋ
توقاەۆ پەن وربان ۋەفا ۇلتتار ليگاسى اياسىنداعى ۆەنگرييا مەن گەرمانييا قۇرامالارى اراسىنداعى ويىنعا قاتىستى. بۇل بەيرەسمي شارا كٶشباسشىلار اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى جەنە ولاردىڭ ورتاق مٷددەلەرٸن اتاپ ٶتتٸ. سپورتتىق ٸس-شاراعا بٸرگە قاتىسۋ ەلدەر اراسىنداعى سەنٸم مەن ٶزارا قۇرمەتتٸ بٸلدٸرەدٸ.
نەتيجەلەر مەن پەرسپەكتيۆالار
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ۆەنگريياعا ساپارى قازاقستان-ۆەنگرييا قارىم-قاتىناسىنىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. نەگٸزگٸ وقيعالار, سونىڭ ٸشٸندە جوعارى دەڭگەيدەگٸ كەلٸسسٶزدەر, ينۆەستيتسييالىق دٶڭگەلەك ٷستەل جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق تالقىلاۋلار تاراپتاردىڭ سەرٸكتەستٸكتٸ بارلىق باعىتتاعى نىعايتۋعا ۇمتىلىسىن كٶرسەتتٸ. ساپاردىڭ ەكونوميكالىق باعىتى ۇزاق مەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى راستاۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاڭا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ الاڭىنا اينالدى. بٸلٸمگە, مەدەنيەتكە جەنە عىلىمعا نازار اۋدارۋ قازاقستان مەن ۆەنگرييانىڭ سەرٸكتەستٸكتٸڭ ٸرگەلٸ اسپەكتٸلەرٸن نىعايتۋعا بەيٸلدٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
2.3. قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆيكتور وربان كەلٸسسٶزدەرٸنە شولۋ: ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك جەنە جاڭا كٶكجيەكتەر
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆەنگرييا پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور ورباننىڭ كەلٸسسٶزدەرٸ مەملەكەتتٸك ساپاردىڭ باستى وقيعاسى بولدى. دوستىق جەنە جىلى اتموسفەرادا ٶتكەن كەزدەسۋدە ەكٸ ەل اراسىنداعى ٶزارا سەنٸم مەن ستراتەگييالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ جوعارى دەڭگەيٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. قازاقستان ۆەنگرييانى ەۋروپالىق وداقتاعى سەنٸمدٸ سەرٸكتەس رەتٸندە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن باۋىرلاس مەملەكەت رەتٸندە قاراستىرادى.
كەلٸسسٶزدەردٸڭ نەگٸزگٸ تاقىرىپتارى
تالقىلاۋ بارىسىندا ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ مەسەلەلەرٸنە باسا نازار اۋدارىلىپ, كەلەسٸ سالالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى:
ەنەرگەتيكا جەنە مۇناي-گاز سەكتورى: قازاقستان مەن ۆەنگرييا ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى ٶندٸرۋ جەنە ٶڭدەۋ سالاسىنداعى بٸرلەسكەن جوبالاردىڭ ٷلكەن ەلەۋەتٸن كٶرٸپ وتىر. بۇل باعىت ەكٸ ەل ٷشٸن دە ستراتەگييالىق ماڭىزدى: قازاقستان ٷشٸن – ەكسپورتتى ەرتاراپتاندىرۋ مٷمكٸندٸگٸ رەتٸندە, ۆەنگرييا ٷشٸن – ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ جولى رەتٸندە.
كٶلٸك جەنە لوگيستيكا: ورتالىق ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قازاقستان مەن ۆەنگرييا ارقىلى ترانزيتتٸك تاسىمالداۋ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆالارىن اشادى. بۇل جاھاندىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ بۋىندارى رەتٸندەگٸ ەلدەردٸڭ ماڭىزدىلىعىن كٷشەيتەدٸ.
اتوم ٶنەركەسٸبٸ جەنە قارجى سەكتورى: اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق اتوم ەنەرگيياسىن بەيبٸت ماقساتتا پايدالانۋ تەحنولوگييالارىن ەزٸرلەۋدٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كادرلاردى دايارلاۋدى دا قامتيدى. قارجى سەكتورى ەلدەر تەجٸريبە الماسىپ, ٶزارا ينۆەستيتسييا تارتا الاتىن تاعى بٸر نەگٸزگٸ سالا بولىپ تابىلادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆيكتور ورباننىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى رٶلٸن نىعايتۋعا قوسقان ٷلەسٸن جوعارى باعالادى. بۇل مەلٸمدەمە ورتالىق ازييا مەن ەۋروپانىڭ جاقىنداسۋىنا ىقپال ەتەتٸن ۇيىمنىڭ جالعىز ەۋروپالىق مٷشەسٸ رەتٸندە ۆەنگرييانىڭ ماڭىزدىلىعىن كٶرسەتۋٸمەن ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, ايماقتىق جەنە حالىقارالىق مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋ بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدەگٸ مٷددەلەردٸڭ ورتاقتىعىن كٶرسەتتٸ.
ۆيكتور ورباننىڭ قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸمدەر ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن اشاتىنى تۋرالى سٶزٸ ۆەنگرييانىڭ باستامالاردى ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋعا دايىن ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸنٸڭ قولداۋى ينۆەستيتسييا تارتۋعا جەنە ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋدا.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆيكتور ورباننىڭ بۋداپەشتتەگٸ كەلٸسسٶزدەرٸ قازاقستان-ۆەنگرييا قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭٸ بولدى. ۇزاق مەرزٸمدٸ جوبالار مەن ستراتەگييالىق سەكتورلارعا باسا نازار اۋدارۋ ەكٸ جاقتىڭ ەرٸپتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋگە دەگەن بايىپتى كٶزقاراسىن كٶرسەتەدٸ. بۇل ساپار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاتىناستارداعى رٶلٸنٸڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. ۆيكتور ورباننىڭ قولداۋى مەن ۆەنگرييانىڭ قازاقستانمەن جوبالارعا بەلسەنە قاتىسۋى ەكٸ ەلدٸڭ دە ەكونوميكالىق پايدانى عانا ەمەس, گەوساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدى دا كٶزدەيتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ بويىنشا ٶزارا كٷش-جٸگەر ولاردىڭ ٶڭٸرلەرٸندەگٸ كٶشباسشى رەتٸندەگٸ ۇستانىمدارىن نىعايتادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆيكتور ورباننىڭ كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدەرٸنە شولۋ
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆەنگرييا پرەمەر-مينيسترٸ ۆيكتور ورباننىڭ رەسمي دەلەگاتسييالار مٷشەلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى كەلٸسسٶزدەرٸ مەملەكەتتٸك ساپاردىڭ باستى وقيعاسى بولدى. بۇل پٸكٸرتالاس ەكٸ ەلدٸڭ ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەلەسٸ دەڭگەيگە كٶتەرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن اتاپ ٶتتٸ. قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆەنگرييانى دوس جەنە باۋىرلاس مەملەكەت رەتٸندە سيپاتتاپ, ورتاق تاريح پەن مەدەني جاقىندىققا باسا نازار اۋداردى. ۆيكتور وربان, ٶز كەزەگٸندە, ەكٸ ەل حالقىنىڭ مٷددەسٸ جولىندا ٶزارا ٸس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋدٸڭ ٷلكەن پەرسپەكتيۆالارىن اتاپ ٶتتٸ.
نەگٸزگٸ كەلٸسٸمدەر
كەلٸسسٶزدەر نەتيجەسٸندە ەكٸ ەلدٸڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك پەن بٸرلەسكەن باستامالاردى ودان ەرٸ نىعايتۋعا نيەتٸن كٶرسەتەتٸن بٸرلەسكەن مەلٸمدەمەگە قول قويىلدى. تالقىلانعان باعىتتاردىڭ ٸشٸندە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, ەنەرگەتيكا, كٶلٸك جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارى ەرەكشە. بٸرلەسكەن جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالىنا اينالاتىن قازاقستان-ۆەنگرييا ينۆەستيتسييالىق قورىن قۇرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
قول قويىلعان قۇجاتتار
دەلەگاتسييا مٷشەلەرٸ التى ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويدى, سونىڭ ٸشٸندە:
1. ەكٸ ەلدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸكتەرٸ اراسىنداعى كونسۋلدىق مەسەلەلەر بويىنشا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم. بۇل قۇجات ۆيزالىق رەجيمدٸ جەڭٸلدەتۋگە جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كٶمەكتەسەدٸ, بۇل گۋمانيتارلىق بايلانىستار مەن ٸسكەرلٸك ساپارلاردى نىعايتۋ ٷشٸن ماڭىزدى.
2. «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن ۇلتتىق كاپيتال حولدينگٸ اراسىنداعى كەلٸسٸم. بۇل كەلٸسٸم ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتادى, بۇل ۆەنگرييانىڭ قازاقستان نارىعىنا قىزىعۋشىلىعىن راستايدى.
3. قۇراما جەمدەر مەن پرەميكستەردٸ ٶندٸرۋ بويىنشا ٷش جاقتى كەلٸسٸم. UBM Group ۆەنگر كومپانيياسى مەن Kazakh Invest قاتىسۋىمەن وسى كەلٸسٸمگە قول قويۋ قازاقستاننىڭ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى. بٸرلەسكەن ٶندٸرٸس زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە جەنە ٶنٸم ەكسپورتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
4. «قازاقستان تەمٸر جولى» كومپانيياسىنىڭ قاتىسۋىمەن كٶلٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم, L.A.C. حولدينگ جەنە قىتايلىق كومپانييا. بۇل قۇجات قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازييانى بايلانىستىراتىن نەگٸزگٸ ترانزيتتٸك حاب رەتٸندەگٸ ۇستانىمىن نىعايتادى. قىتاي تاراپىنىڭ قاتىسۋى قازاقستان ارقىلى ٶتەتٸن كٶلٸك دەلٸزدەرٸنە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
5. قازمۇنايگاز بەن MOL Group اراسىنداعى مەموراندۋم. مۇناي-گاز سالاسىنداعى كەلٸسٸم تەحنولوگييالار الماسۋ جەنە بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر بەرە وتىرىپ, ەنەرگەتيكالىق ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتادى.
6. قازاقستان قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتٸگٸ مەن ۆەنگرييانىڭ ۇلتتىق بانكٸ اراسىنداعى بانك سەكتورىنداعى ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋم. بۇل قۇجات قارجى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ جەنە ەكٸ ەلدەگٸ ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتەدٸ.
قول جەتكٸزٸلگەن كەلٸسٸمدەر قازاقستان-ۆەنگرييا ىنتىماقتاستىعىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتىن كٶرسەتەدٸ. ينۆەستيتسييالىق قوردىڭ قۇرىلۋى جەنە كٶلٸك, ەنەرگەتيكا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى سيياقتى نەگٸزگٸ سالالارعا نازار اۋدارۋ ەكٸ تاراپتىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارلارىن راستايدى. بٸر قىزىعى, كەلٸسسٶزدەر تەك ەكونوميكالىق كٷن تەرتٸبٸن عانا ەمەس, گۋمانيتارلىق جەنە مەدەني اسپەكتٸلەردٸ دە قامتىدى, بۇل ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ كٶپ قىرلى سيپاتىن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
قول قويىلعان قۇجاتتار مەن قالىپتاسقان ٶزارا ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸ ەكٸ ەلدٸڭ ەكونوميكالىق جەنە گۋمانيتارلىق دامۋىنا وڭ ەسەر ەتەتٸن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كٶكجيەكتەرٸن اشادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان ۆيكتور ورباننىڭ استاناعا جاۋاپ ساپارى وسى ديالوگتىڭ زاڭدى جالعاسى بولماق.
توقاەۆتىڭ سەربييا مەن ۆەنگريياعا ساپارى تۋرالى جالپى قورىتىندى
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سەربييا مەن ۆەنگريياعا مەملەكەتتٸك ساپارلارى قازاقستان مەن وسى ەلدەر اراسىنداعى ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ قارقىندى دامۋىن كٶرسەتتٸ. ەكٸ ساپار دا سەربييامەن دە, ۆەنگرييامەن دە ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە مەدەني ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋدىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
سەربييادا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جەنە مەدەني بايلانىستاردى نىعايتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. قورعانىس, تۋريزم, بٸلٸم جەنە ستاتيستيكا سالالارىنداعى بٸرقاتار ماڭىزدى كەلٸسٸمدەرگە قول قويۋ ەلدەردٸڭ جوسپارلاردى ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋعا دايىندىعىن راستادى. سەربييا ٶز كەزەگٸندە ورتالىق ازيياداعى نەگٸزگٸ ەرٸپتەس رەتٸندە قازاقستانمەن بايلانىستى نىعايتۋعا جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتتى.
ۆەنگرييادا دا بۇل ساپار ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋدەگٸ ماڭىزدى قادام بولدى. ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, اتوم ٶنەركەسٸبٸ جەنە تسيفرلاندىرۋ سيياقتى سالالارداعى بٸرلەسكەن ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. جەتٸ كوممەرتسييالىق قۇجاتقا قول قويىلىپ, ەلدەر اراسىنداعى بٸلٸم جەنە مەدەني الماسۋلاردى نىعايتۋ ۇزاق مەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگٸن بەلگٸلەدٸ.
ەكٸ ساپاردا دا قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى سەرٸكتەستەرمەن سەنٸم مەن ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات پرينتسيپتەرٸنە ادالدىعى ەرەكشە اتاپ ٶتٸلدٸ. جوعارى دەڭگەيدەگٸ كەلٸسسٶزدەر, قول قويىلعان كەلٸسٸمدەر مەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان باستامالار قارىم-قاتىناستاردى ودان ەرٸ دامىتۋعا, ەكونوميكالىق ٶسۋگە جەنە مەدەني الماسۋعا جەردەمدەسۋگە جاعداي جاسايدى.
بۇل ساپارلار قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ەلدەردٸ ديالوگ, ىنتىماقتاستىق جەنە تۇراقتى دامۋعا ورتاق مٷددە ارقىلى بٸرٸكتٸرۋگە قابٸلەتتٸ ماڭىزدى ويىنشى رەتٸندەگٸ ۇستانىمىن قالاي نىعايتىپ كەلە جاتقانىنىڭ جارقىن مىسالى بولدى.
