ەلدەگٸ ورىس سىنىپتارى وقۋشىدان تاپشىلىق كٶرۋدە. بالاسىن ورىس مەكتەبٸنە بەرەتٸن اتا-انالار نەكەن-ساياق. ورىس تٸلٸنەن ساباق بەرەتٸن كەيٸنگٸ بۋىن ۇستازداردىڭ ٶزٸ ورىسشاعا شورقاق, پۋشكين مەن لەرمونتوۆتٸڭ تٸلٸن شالا-پۇلا مەڭگەرگەن دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
رەسەيدٸڭ اقپارات قۇرالدارىنا سٶي دەپ سۇحبات بەرگەن ولەگ بايكوۆ ەسٸمدٸ ۇستاز ەلدەگٸ ورىس تٸلٸنٸڭ ورتاسى تارىلىپ جاتقانىنا قىنجىلىپ, بويكوت جارييالاپتى.
كەرٸموۆتىڭ تۇسىندا كرەملمەن الىستان سىيلاسقاندى جٶن كٶرگەن تاشكەنت ميرزيياەۆ كەلگەلٸ دە وسى ۇستانىمنان اينىعان جوق. وداققا قوسىلۋعا دا قۇلىقتى ەمەس.
رەسەي پروپاگانداسىن تەرٸسكەيدەگٸ قازاقستان تەجەپ تۇر.
ونىڭ ٷستٸنە ورىس تٸلٸنٸڭ دە بۇرناعىداي رەسمي ستاتۋسى جوق. بۇل مەرتەبەدەن 2016 جىلى ايىرىلعان. ٶزبەك قوعامى ورىس تٸلٸنە مۇحتاج ەمەس. 35 ملن-عا جەتەقابىل تۇرعىنى بار ەلدە ورىستاردىڭ ٷلەسٸ تىم از.
ەلدەگٸ 700 مىڭنىڭ ٷستٸندەگٸ ورىس دياسپوراسى ٶزدٸگٸنەن جٷرٸپ جاتقان ٶزبەكتەندٸرۋ ٷردٸسٸنە توسقاۋىل قويا الماۋدا.
ٶزبەكتەر ورىس تٸلٸنەن تەگٸس تەرٸس اينالماسا دا, باتىسقا قاراپ بوي تٷزەۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸنگەن.
ورىس سىنىپتارىنىڭ سانى سيرەپ جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاققان بويكوتشى بايكوۆ ٸلكٸدەگٸ جايتتى جٸپكە تٸزە كەلە “ٶزبەكستانداعى ورىس تٸلٸ جوعالۋدىڭ الدىندا تۇر” دەپ تٷيٸندەپتٸ.
“وسىدان وتىز جىل بۇرىن وسىنداعى ورىستىڭ ٷلەسٸ ملن-نان اسىپ جىعىلاتىن ەدٸ. ٶزبەك قوعامىنداعى ۇلتشىلدىقتىڭ ٶرشۋٸ ورىستىڭ ٷدەرە كٶشۋٸنە تٸكەلەي تٷرتكٸ بولدى. ونىڭ ٷستٸنە جوقشىلىق تا جٷدەتٸپ جٸبەردٸ. ٶزبەكستان ٶگٸز اياڭداپ جٷرٸپ الدى…”, – دەيدٸ بايكوۆ.
ايتۋىنشا قازٸر ەلدە 900-گە تارتا ارالاس مەكتەپ بار. ونىڭ ٶزٸندە اتى عانا. زاتىندا ٶزبەك-ورىس مەكتەبٸنٸڭ دەرلٸگٸندە ٶزبەك تٸلٸ باسىمدىققا يە.
بويكوتشى بايكوۆ ٶزٸن ٶزبەكستانداعى “ەڭ سوڭعى ورىس ديرەكتورى” دەپ تانىستىرادى. ورىس تٸلٸنٸڭ كٶسەگەسٸن كٶگەرتەم دەپ كٶپ جىل كٷرەسكەن. ٶزبەكتٸڭ ٶز جەرٸندە ٶسٸپ-ٶنٸپ, كٷرت كٶبەيۋٸ بايكوۆتىڭ ەڭبەگٸن زايا كەتٸرسە كەرەك.
ٶزبەكستانداعى ورىس ديرەكتورلارىنىڭ “سوڭعى تۇياعى” ٶزبەكتەندٸرۋ ٷردٸسٸنە قارسى كەلە الماسىن تٷسٸنگەندەي ەكەن.
“كادر قالماي بارادى. ورىس تٸلٸنٸڭ ماماندارىن ساۋساقپەن ساناپ الاسىز. دايىنداۋدى دوعارعان. رەسەيدەن ارنايىلاپ الدىرعان ەدٸك, ولار دا ۇزاق ايالداعان جوق, تايىپ تۇردى. مەن سەكٸلدٸ كەرٸ-قۇرتاڭ كادرلار سٷلدەرٸن سٷيرەتٸپ جٷر. بٸزدٸڭ دە شيپامىز تاۋسىلادى بٸر كٷنٸ…”, – دەيدٸ بايكوۆ.
ٶزبەكستاننىڭ بٸلٸم مينيسترلٸگٸ ورىستٸلدٸ مامانداردى دايىنداۋدى دوعاردى دەگەن ەڭگٸمە دەيەكسٸز, دەسە دە بايكوۆ ولاردىڭ دەڭگەيٸن مٸسە تۇتپاي وتىر. ورىسشاسى ورتاقول, مەكتەپتە بٸلٸم بەرەتٸن دەرەجەدە ەمەس دەيدٸ.
ال ورىس سىنىبىنا بارار بالا جوق. مۇعالٸم تٸپتٸ قات. ماتەماتيكا, بيولوگييا, گەوگرافييا سىندى پەندەردٸ ورىسشا وقىتاتىن ۇستازدار تابىلمايدى. تابىلعان كٷننٸڭ ٶزٸندە ورىسشاسىن ۇعىپ بولمايسىڭ.
“ورىس تٸلٸن اپتاسىنا ەر كەتسە ٷش ساعات وقىتادى. ورىس ەدەبيەتٸ ەكٸ ساعاتقا دەيٸن كەمٸدٸ. كەزٸندە بۇدان ەكٸ ەسە كٶپ-تٸن. بۇرىندارى باستاۋىش سىنىپتاعى ورىس تٸلٸنٸڭ ٷلەسٸ بەس ساعات-تىن, قازٸر ەكٸ ساعاتقا ازايدى. تاشكەنت, فەرعانا, سامارقان سەكٸلدٸ ٸرٸ قالاداعى احۋال وسىنداي, اۋىلداعى جاعداي تٸپتٸ مٷشكٸل. قىشلىقتاردا ورىستٸلدٸ مۇعالٸمدەر اتىمەن جوق”.
سٶي دەگەن بايكوۆ ٶزبەكستانداعى ورىس تٸلٸنٸڭ ٶرٸسٸ تارىلىپ جاتقانىن ايتىپ, كرەملگە سەلەم جولداپتى. ال مۇنىڭ استارىنا ٷڭٸلۋگە تىرىسپاعان سىڭايلى.
ٶزبەكتەندٸرۋ ٷردٸسٸ ٶزدٸگٸنەن جٷزەگە اسىپ, قوعامنىڭ باتىسقا بەت بۇرۋىن بايكوۆ ەلدەبٸر سىرت كٷشتەردەن كٶرەتٸندەي. سولاردىڭ سۇعاناق ساياساتى ٶزبەكستانداعى ورىس تٸلٸنٸڭ تٷبٸنە جەتپەك…
“ورىس تٸلٸ مۇنشالىقتى مٷسەپٸر كٷيگە تٷسەدٸ دەپ ويلامادىم. مۇنىڭ سەبەبٸن سۇراپ, وسى كٷنگە دەيٸن تالاي ٶزبەكپەن تٸلدەستٸم دە. “ورىس تٸلٸنٸڭ نە قاجەتٸ بار? ورىس تٸلٸندە قانداي قۇندىلىق قالدى? ودان دا اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەنبەيمٸن بە? باتىسقا, اقش-قا اپارار جول اشىلادى…” دەگەن جاۋاپ الامىن.
امەريكا تەۋەلسٸزدٸك تۇسىندا ٶمٸرگە كەلگەن بۋىندى “دۋالاپ” تاستاعان. امەريكانى اۋزىنان تاستامايدى. جاقسىلىقتى دا, مولشىلىقتى دا سول جاقتان ٸزدەيدٸ”, – دەيدٸ بايكوۆ.
…
ٶزبەكستاننىڭ “ورىس ەلەمٸنەن” جىراقتاي باستاۋى كرەملدٸڭ ىقپالىنداعى اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىنا ٸلٸگٸپتٸ. ورتا ازييانى الىسقا ۇزاتقىسى جوق مەسكەۋ ەدەپكٸ ەدەتٸنە باسىپ, پروپاگاندانى قارشا بوراتۋدا.
كرەمل يدەولوگتارى ەدەتتەگٸدەي ەردوعاندى ايىپتاۋدا.
“ميرزيياەۆ بيلٸگٸ تٷركييانى تەجەپ وتىرعان جوق. وسى ەلدٸڭ بيزنەس ٶكٸلدەرٸنەن سىرت, عىلىم-بٸلٸم سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸكتٸ نىقتاپ قولعا العان. تاشكەنتتە ىقپالداستىق جٶنٸندەگٸ تٸكا تٷرٸك اگەنتتٸگٸنٸڭ اشىلۋى تٷركييا مەن ٶزبەكستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا بەلەسكە شىققانىنىڭ بەلگٸسٸ. ەلدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە تٷرٸك تٸلٸندە تەلٸم بەرەتٸن ورتالىقتار قۇرىلىپ جاتىر. مۇنىڭ بەرٸ تەگٸن ەمەس. تٷركييانىڭ تٷپكٸ ماقساتى كرەملدٸ ورتا ازييادان تىقسىرىپ شىعارۋ”, – دەيدٸ رەسەيلٸك پروپاگاندا.
…
مەسكەۋدٸڭ ٶزبەكستانداعى “اقپاراتتىق دەسانتى” رەسەيشٸل, پۋتينشٸل اۋديتورييانى ٸزدەپ تاۋىپ, كرەملدٸڭ كٶكەيٸندەگٸ دٷنيەنٸ ەلگٸلەردٸڭ اۋزىمەن ايتقىزۋدا.
مەسەلەن, وكتاتون-مەدياعا سۇحبات بەرگەن ورىستٸلدٸ ٶزبەك اتىن-جٶنٸن ايتۋدان باس تارقانمەن, باتىستى جامانداۋعا كەلگەندە الدىنا جان سالماپتى.
رەسەيلٸك پروپاگاندانىڭ جوقتان بار جاسايتىنىن ەسكەرسەك, ەلگٸ ٶزبەكتٸڭ ٶزٸن دە, سٶزٸن دە ويدان قۇراۋى ەبدەن مٷمكٸن. سوندىقتان سالاقۇلاش پٸكٸردٸ شولتيتىپ بەرۋٸمٸزگە تۋرا كەلدٸ.
“بيلٸك بٸرجولاتا باتىسقا بەت بۇرسا, ٶزبەكستانداعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييا جاپا شەگەدٸ. مەن كسرو تۇسىندا ٶمٸرگە كەلگەن ۇرپاقتىڭ ٶكٸلٸمٸن. تانىمىم, نانىم-سەنٸمٸم سوۆەت ٷكٸمەتٸنٸڭ “قۇندىلىقتارىمەن” ٷندەس. “سوۆەتتٸك” اداممىن. قازٸرگٸشە ايتقاندا رەسەيشٸلمٸن.
ال باتىستىڭ قۇندىلىقتارىن قابىلداي المايمىن. ەرتەڭ اقش-پەن اۋىز جالاسساق مەن سەكٸلدٸ ورىستٸلدٸ ٶزبەكتەر دەپرەسسيياعا تٷسەدٸ. ولاردى “ورىس ەلەمٸن” ۇلىقتاعانى ٷشٸن قۋدالايتىن بولادى”, – دەيدٸ “ورىستٸلدٸ ٶزبەك”.
رەسەيلٸك پروپاگاندا ٶزبەكستانداعى جەر-سۋ اتاۋىنىڭ ٶزگەرٸپ جاتقانىن دا وسى “ورىستٸلدٸ ٶزبەكتٸڭ” اۋزىمەن ايتقىزىپتى.
تاشكەنتەگٸ گاگارين كٶشەسٸ, پۋشكين ەسكەرتكٸش عانا «ساۋ قالدى» دەمەسەڭٸز, وسى وتىز جىلدا سوۆەت ٷكٸمەتٸنەن كەلە جاتقان جەر-سۋ اتاۋى تٷگەلدەي ٶزگەرگەن.
كرەملدٸڭ اقپارات قۇرالدارى ويدان شىعارعان “ورىستٸلدٸ ٶزبەك” وسى جايتقا قىنجىلىس بٸلدٸرٸپتٸ.
ورتا ازييانى ۋىسىنان شىعارعىسى جوق مەسكەۋ ايماقتىڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸن رەسەيشٸل مەندەگٸ كونتەنتپەن تولتىرۋعا تىرىسۋدا.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
