بىلتىر دٶڭگەلەنگەن دٷنيەنٸڭ دٷبٸرٸنە دٷبٸر قوسقان ميللياردەر ٷلكەن دەۆيد روكفەللەر نيۋ-يوركتە كٶز جۇمدى. ٸلە-شالا ساياساتكەرلەر «بۇل اقش-تىڭ جەنە ەلەمدٸك ساياساتتا قالىپتاسقان جاعدايدى ەپتەپ بولسا دا شايقالتۋى مٷمكٸن» دەگەن بولجام جاسادى. ٶيتكەنٸ اقشا جٷرگەن جەردە الاساپىران تٸرشٸلٸك تە تەڭسەلٸپ تۇرادى. ول كٶز جۇمعان كٷنٸ 101 جاستا ەدٸ, ەكٸ اي شىداعاندا 102 جاسىن قارسى الار ەدٸ…
2017 جىلى 20 ناۋرىزدا Forbes جۋرنالى جارييالاعان بايلاردىڭ تٸزٸمٸندە رەيتينگ بويىنشا روكفەللەر 581-ٸ ورىندى يەلەنگەن. جالپى بايلىعى 3,3 ملرد دوللاردى قۇرايتىن قالتالى قاريا تۋرالى Forbes «جەر شارىنداعى ەڭ كەرٸ ميللياردەر» دەپ جارييالادى. كٶپ ۋاقىت ٶتپەي قارييانىڭ قىرۋار قاراجاتى تٶڭٸرەگٸندە الىپقاشپا ەڭگٸمە كٶبەيدٸ.
ٷلكەن دەۆيد روكفەللەر ەلەمدەگٸ اقسٷيەكتەردٸڭ بٸرٸ. سەبەبٸ, ونىڭ تريلليونداعان دوللارعا باعالاناتىن اكتيۆتەرٸ اقش-تىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸنٸڭ بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸن قۇرايدى. سوندىقتان روكفەللەردٸڭ ٶلٸمٸن ەلەمدٸك ماشتابتاعى وقيعا دەۋگە نەگٸز بار. ونىڭ جانىندا اقش كونگرەسٸنٸڭ نەمەسە ترانسۇلتتىق كورپوراتسييا باسشىسىنىڭ ٶلٸمٸ تٷككە تۇرمايدى.
روكفەللەرلەر وتباسىنىڭ قۇپيياسىن بٸلۋگە قۇمارتۋشىلار دا جەتكٸلٸكتٸ. مارقۇمنىڭ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن روتشيلد وتباسىمەن بەسەكەلەس بولعانىن ايتادى. تەك 2012 جىلى 96 جاستاعى دەۆيد روكفەللەر مەن 76 جاستاعى لورد دجەيكوب روتشيلد ٶز كاپيتالدارىن بٸرٸكتٸرٸپ, 40 ميلليارد دوللارعا باعالانعان اكتيۆتەردٸ باسقاراتىن كومپانييا قۇرعان.
دەۆيد روكفەللەر — امەريكالىق بانكير, مەملەكەت قايراتكەرٸ رەتٸندە تانىمال. ٷرٸم-بۇتاعىمەن تاقتا وتىرعان ولاردىڭ اراسىندا دەۆيد روكفەللەر تانىمالدىعىمەن تاڭعالدىرعان. 1936 جىلى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸن بٸتٸرگەن. 1940 جىلى چيكاگو ۋنيۆەرسيتيەتٸندە ەكونوميكادان دوكتورلىعىن قورعاپ, سول جىلى مەملەكەتتٸك قىزمەتكە ورنالاسادى.
1941-1942 جىلدارى دەۆيد روكفەللەر قورعانىس دەپارتامەنتٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. 1942-1945 جىلدارى ەسكەردە بولىپ, كاپيتان دەرەجەسٸنە دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ. سوعىس جىلدارى سولتٷستٸك افريكا مەن فرانتسييادا قىزمەت ەتەدٸ. فرانتسۋز تٸلٸن ەركٸن مەڭگەرگەن. سوندىقتان بولار, بٸراز ۋاقىت پاريجدەگٸ اقش ەلشٸلٸگٸندە ەسكەري اتتاشەنٸڭ كٶمەكشٸسٸ بولعان. تەك 1946 جىلى چەيز مانحەتتەن بانكتە جاڭا ٶمٸرٸن باستايدى. سول جىلدارى ەڭ از جالاقىمەن ٷش جىلىن ٶتكٸزەدٸ. 1947 جىلى ٶز ەركٸمەن لاتىن امەريكاسى بٶلٸمٸنە اۋىسىپ, ناعىز قاراجات تابۋدىڭ قايناعان ورتاسىنا تٷسەدٸ.
1949 جىلى روكفەللەر ۆيتسە-پرەزيدەنت بولىپ تاعايىندالىپ, لاتىن امەريكاسىنداعى بارلىق وپەراتسييالاردى قاداعالاۋعا الادى. ال 1961 جىلى دەۆيد روكفەللەر Chase Manhattan Bank پرەزيدەنتٸ بولىپ, 1969 جىلى ديرەكتورلار كەڭەسٸن باسقارادى. تٸپتٸ كەڭەستەر وداعىنىڭ نارىعىنا شىعىپ, 1964 جىلى نيكيتا حرۋششەۆپەن جٷزدەسەدٸ. وسىلايشا ساياساتتان گٶرٸ ەكونوميكانى ويلايتىن ول ٶزٸ باسقاراتىن بانكتٸڭ 70 ەلدە بٶلٸمشەسٸن اشادى.
د. روكفەللەر كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ كٶرنەكتٸ باسشىلارىمەن تٸل تابىسقان تۇلعا. ولاردىڭ اراسىندا قىتاي باسشىسى دەن سياوپين, يراننىڭ سوڭعى شاحى موحاممەد رەزا پەحلەۆي, مىسىر پرەزيدەنتٸ انۆار سادات, كسرو باسشىسى ميحايل گورباچيوۆ. بوريس ەلتسين, كۋبا باسشىسى فيدەل كاسترو تاعى باسقالار بولدى. وسىنىڭ ٶزٸ ونىڭ بٸلٸكتٸ قارجىگەر عانا ەمەس, كٶرەگەن ساياساتكەر ەكەندٸگٸن دە دەلەلدەيدٸ.
قوعامدىق جۇمىستارعا دا بەلسەنە ارالاسقان قايراتكەر ەرٸ قارجىگەر قايىرىمدىلىق شارالارىنان دا قۇر قالماعان. 2006 جىلى The New York Times گازەتٸ ونىڭ قايىرىمدىلىق شارالارىنا جۇمساعان قاراجاتى 900 ميلليون دوللاردان اسقانىن حابارلادى. 2008 جىلى روكفەللەر 100 ملن دوللاردى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸنە جۇمسادى.
مٸنە, ناعىز پاتريوتتار ەلٸنە وسىلاي قىزمەت ەتسە كەرەك-تٸ.
جولداسبەك دۋاناباي
دەرەككٶزٸ: "ايقىن" گازەتٸ
