ەكس-پرەزيدەنت نازارباەۆ اتىشۋلى مەمۋارىندا ٶزبەكستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ يسلام كەرٸموۆپەن دوستىعىن باياندايدى. ەبٸشۇلى «ٶزبەك – ٶز اعام» دەگەنگە كەلتٸرە قازاق پەن ٶزبەكتٸڭ باۋىرلاستىعىن سٶز ەتكەن دەپ جازادى Dalanews.kz.
«مەنٸڭ ٶمٸرٸم. بوداندىقتان – بوستاندىققا» اتتى كٸتاپتا كسرو ىدىراعاننان كەيٸنگٸ تمد ەلدەرٸنٸڭ ساياسي-يدەولوگييالىق مەسەلەسٸ تالقىلانادى. ەسٸرەسە, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ تٷركٸستان كونفەدەراتسيياسىن قۇرۋ يدەياسى نەگە ٸسكە اسپاعانى اشىپ ايتىلعان.
بۇعان قوسا ن.نازارباەۆ ساياساتتاعى ەرٸپتەسٸ – كەرٸموۆ تۋرالى ويىن ساراپتاپ, ونىڭ بٸربەتكەي ۇستانىمىن العا تارتقان. بوريس ەلتسينمەن ۇساق بەسٸنەن باستاپ, قازاقستان-ٶزبەكستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس شەت قالمايدى.
«ەلتسين مەن كەرٸموۆ بٸرٸن-بٸرٸ جاقتىرا بەرمەيتٸن. بٸر ٷستەلدە وتىرسا, كٸرجٸڭدەسٸپ قالاتىن ەدٸ. كەرٸموۆ ەلتسينمەن كەزدەسە قالا, جانىنا مٸندەتتٸ تٷردە مەنٸ ەرتٸپ جٷرەتٸن...
13 جەلتوقساندا تٷركٸمەنستان استاناسى – اشحابادتا ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ كٶشباسشىلارى جينالدى. س.نييازوۆ, ي.كەرٸموۆ, ا.اكاەۆ جەنە مەن. كەلٸسسٶز ٷستەلٸنە وتىرعانىمىز سول ەدٸ, تٷركٸمەنستان تاراپى بەلوۆەج كەلٸسٸمٸنە جاۋاپ رەتٸندە تٷركٸ وداعىن, ياعني ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ كونفەدەراتسيياسىن قۇرۋدى ۇسىندى.
ب.ن.ەلتسين بٸرنەشە رەت اشحابادقا حابارلاسىپ, نە شەشكەنٸمٸزدٸ بٸلمەككە تالپىندى. ول تٷركٸ وداعىنىڭ قۇرىلعانىن قالامادى. ورتا ازييا ەلدەرٸن رەسەيگە جاقىن ۇستاعىسى كەلدٸ. كەزدەسۋ اياقتالامىن دەگەنشە بەلوۆەج كەلٸسٸمٸ بويىنشا قاتىسۋشىلار دا, م.س.گورباچيوۆ تە ساعات سايىن قوڭىراۋلاتتى. بۇل داۋدىڭ سوڭى ۋشىعىپ كەتۋگە شاق تۇردى. مەن مۇنداي بٶلٸنٸستٸڭ سوڭى سلاۆياندار مەن تٷركٸلەردٸڭ قاقتىعىسىنا ۇلاسارىن ەسكەرتتٸم. ونىڭ ورنىنا تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر قاۋىمداستىعىن قۇرۋ تۋرالى يدەيانى ورتاعا سالدىم. مٸنە, سول سەتتە كەرٸموۆتىڭ قولداۋى وسى ٸستٸ بٸرجاقتى ەتكەن ەدٸ», – دەلٸنگەن مەمۋاردا.
كٸتاپتا كەرٸموۆتٸڭ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتى (ەۋەلگٸ اتاۋى - ەۆرازەس, رەد.) سىناعانى, نازارباەۆتىڭ وداقتى قۇرۋ ەرەكەتٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەنٸ قامتىلعان.
«اتالعان جوبا قازاقستاننىڭ ٶزٸندە بٸردەن قولداۋعا يە بولمادى. ۇسىنىسىمدى ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ يسلام كەرٸموۆ پەن تٷركٸمەنستان پرەزيدەنتٸ ساپارمۇرات نييازوۆ تا قۇپتامادى. ولار بۇل جوبانى كەيٸنگە قالدىرىپ, اقىلداسۋدى ۇسىندى.
كەرٸموۆ بٸرقاتار باسىلىمعا: "مۇنداي قۇرىلىمنىڭ قازٸرگٸ بۋىنعا, كەلەر ۇرپاققا قاجەتٸ قانشا? كەشە عانا ەگەمەندٸك العان ەلدەردٸڭ تٶبەسٸنەن قارايتىن ساياسي ۇيىم قۇرعاننان نە ۇتامىز?" دەپ مەنٸڭ يدەيامدى اشىق سىنعا الدى. ول بۇل باستاماعا ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى بولدى.
الايدا ونداعان جىل قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىن قولداماعان ٶزبەكستان 2005 جىلى وداققا قوسىلۋعا نيەت بٸلدٸرٸپ, 2006 جىلى باقىلاۋشى ەل ستاتۋسىن الدى. باسا ايتقىم كەلەدٸ, 2016 جىلى ەل تٸزگٸنٸن ۇستاعان شاۆكات ميرزييوەۆ العاشقى قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ باۋىرلاستىق بايلانىسىن نىعايتۋعا كٷش سالدى», – دەيدٸ نازارباەۆ.
وسى ارادا ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ كەيبٸر تاريحي فاكتٸلەردٸ بۇرمالاپ جٸبەرگەنٸن اشىق ايتقان جٶن.
اتاپ ايتقاندا, 2008 جىلى تاشكەنت باعىت-باعدارى كٷمەندٸ ەۆرازەس-تەن شىعۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان. 2015 جىلى وسى ۇيىمنىڭ ٸرگەتاسىندا قۇرىلعان ەۋرازييالىق وداققا دا قوسىلعان جوق. 2020 جىلى تاشكەنت وسى وداققا تەك "تەۋەلسٸز باقىلاۋشى" رەتٸندە عانا كٸردٸ.
ەستەلٸكتە ٶزبەكستاننىڭ ساياسي ماڭىزى ەسكەرۋسٸز قالمايدى. 2015 جىلى تٷركييانىڭ ەۋە كٷشتەرٸ رەسەيدٸڭ ۇشاعىن اتىپ تٷسٸرگەندە تاشكەنتتٸڭ بٸتٸمگەرلٸك قادامعا بارعانى ايتىلعان. وسى وقيعادان كەيٸن ەكٸ ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كٷرت ناشارلادى.
نازارباەۆ تٷركييا مەن رەسەي اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتٸرۋگە كٶپ كٷش سالعانىن, اتاپ ايتقاندا, تٷركييانى ەردوعاننىڭ اتىنان پۋتينگە حات جازۋعا شاقىرعانىن جازادى. ايتۋىنشا, تٷركييا بۇل ۇسىنىستى ماقۇلداپ, قازاقستاندىق ديپلوماتتارمەن بٸرگە حاتتىڭ مەتٸنٸن دايىنداعان.
«اقىرىندا بۇل تٷيٸن تاشكەنتتە تارقادى. 2016 جىلى ٶزبەكستان استاناسىندا شىۇ-نا مٷشە مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋٸ ٶتتٸ. اراداعى كەلٸسٸم بويىنشا تٷركييا پرەزيدەنتٸ پۋتينگە سول حاتتىڭ كٶشٸرمەسٸن جٸبەرۋٸ كەرەك ەدٸ. ەلشٸ ج.تٷيمەباەۆ سول كەزدە تٷركييانىڭ پرەزيدەنتٸ ر.ەردوعان كٶشٸرمەنٸ ەمەس, تٷپنۇسقانى جٸبەرۋدٸ ۇيعارعانىن ايتتى. ول ٷشٸن كٶمەكشٸسٸ يبراگيم قالىندى ارنايى ۇشاقپەن تاشكەنتكە جٸبەرمەكشٸ بولدى.
بۇل جەردە بٸرقاتار مەسەلە تۋىنداعان ەدٸ. ٶزبەك استاناسىنىڭ اسپانى جابىق, ٶيتكەنٸ اۋقىمدى شارا ٶتكەلٸ تۇر. امال بولماعاسىن, ۇشاقتى شىمكەنتكە قوندىرىپ, حاتتى كٶلٸكپەن جەتكٸزبەكشٸ بولدىق. بٸراق, كەرٸموۆ تەۋەكەل ەتٸپ, تٷرٸك ۇشاعىن تاشكەنتكە قوندىرۋعا رۇقسات بەردٸ. سول ۋاقىتتا تٷرٸك ۇشاعى قازاقستان اسپانىندا قالىقتاپ, جانارمايى سارقىلىپ, قاي ەۋەجاي قابىلدايتىنىن بٸلمەي دال بولعان ەدٸ.
وسىلايشا, قالىن مىرزا دەر كەزٸندە جەتٸپ, حات پۋتيننٸڭ قولىنا تيدٸ. رەسەي پرەزيدەنتٸ ونى وقىپ, تٷرٸ سۇرلانىپ كەتكەنٸ راس. الايدا, مەن ەردوعاننىڭ تاتۋلاسۋعا دايىن ەكەنٸن, ونى قولداۋ كەرەگٸن ايتتىم. پۋتين دانالىعىن تاعى بٸر دەلەلدەپ, قۇلاق تٷردٸ, كەيٸننەن ەكەۋٸ تەلەفون ارقىلىپ تٸلدەسٸپ, تٷسٸنٸستٸ», – دەيدٸ ەبٸشۇلى.
ٶزبەكستاندى شيرەك عاسىردان استام باسقارعان كەرٸموۆ ٶز ەلٸنٸڭ تاريحىندا ويىپ تۇرىپ ورىن الادى. ەكونوميكاسىن العا سٷيرەۋدە دە ەڭبەگٸ زور دەپ پايىمدايدى نازارباەۆ كٸتابىندا.
«1998 جىلى استانانى تانىستىردىق. بۇل اۋقىمدى حالىقارالىق شارا ەدٸ, تمد ەلدەرٸنٸڭ باسشىلارىنىڭ باسى قوسىلدى. سول كەزدە كەرٸموۆ «استانانى اۋىستىرىپ, جاڭا قالانى قايتا تۇرعىزۋ ٷشٸن ٷلكەن جٷرەك كەرەك. ال, ول مەنٸڭ دوسىم نۇرسۇلتاندا بار» دەگەن جٷرەكجاردى وي ايتقان ەدٸ», – دەپ ەسكە الادى ەكس-پرەزيدەنت.
كٸتاپتا كەرٸموۆپەن بەيرەسمي كەزدەسۋدە بٷكپەسٸز ەڭگٸمەگە دەن قويىپ, بٸراز مەسەلەنٸ تالقىعا سالعانىن دا ەسكە الادى نازارباەۆ.
ايتا كەتەيٸك, ەكس-پرەزيدەنت مەمۋاردىڭ بٸر داناسىن قازٸرگٸ ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆكە سىيلاعان.
