ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي “ناۋرىز شىمكەنتتەن باستالادى” اتتى مەگاجوبانىڭ اياسىندا بٸراز دٷنيە ويلاستىرىلعان.
“الايدا ەپيداحۋال ويدى تولىق ٸسكە اسىرۋعا مۇرشا بەرمەدٸ. دەسە دە ناۋرىزدى تەك ٶز جۇرتىمىز ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلايتىن, جىلدا بٷكٸل جاھان جۇرتى كٶز تٸگەتٸن مەرەكەگە اينالدىرۋعا بولادى ەكەن. كٶز جەتتٸ”, – دەيدٸ ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە جاھاندىق مەيرام ۇيىمداستىرۋ دا كرەاتيۆ يندۋستريياعا جاتادى. وسى تۇرعىدان تابيعاتتىڭ تٶل جاڭا جىلىن قازاقستان «مەنشٸكتەپ» الىپ, ەلەمدٸك دەڭگەيگە شىعارۋعا سۇرانىپ تۇر.
شىڭعىس مۇقان اتاپ ٶتكەندەي ناۋرىز قولدان جاسالعان مەيرام ەمەس. مەسەلەن گەرمانيياداعى وكتوبەرفەستكە سىرا ٸشۋگە سەگٸز ميلليون ادام كەلەدٸ, ساكۋرانىڭ گٷلدەگەنٸن كٶرۋگە جاپون جەرٸنە ون ميلليونداپ ادام كەلەدٸ.
“قولدان جاساعان مەيرامدارعا قاراعاندا ناۋرىزداي تابيعاتتىڭ تٶل مەرەكەسٸن نەگە قازاقستاندا, ونىڭ ٸشٸندە ناعىز ناۋرىز كەلەتٸن جايماشۋاق شىمكەنتتە تويلاماسقا?! تٷپتەپ كەلگەندە ەگەر ناۋرىزدى جوعارىدا اتى اتالعان ماسشتابقا شىعارا الساق, شىمكەنت ەمەس, بٷكٸل قازاقستاننىڭ كرەاتيۆ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تٷرتكٸ بولادى. ايماقتىق تۋريستٸك برەندٸمٸز وسىلاي قالىپتاسپاي ما?”, – دەگەن ساۋال قويادى شىمكەنت قالاسىنىڭ ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى.
شىمكەنت ەكٸمدٸگٸ ناۋرىزدى اۋقىمدى دەڭگەيدە تويلاۋدى دەستٷرلٸ شاراعا اينالدىرماق. شىڭعىس مۇقان الداعى 10 جىلدا ناۋرىزدى بٸر ميلليون ادام كەلٸپ كٶرەتٸن مەرەكەگە ۇلاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بار دەپ سانايدى.
وسى رەتتە بٸرەر كٷن بويى قىزۋ تالقىلانعان مەسەلەگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن ول ناۋرىزعا قانشا اقشا قارالعانىن ايتقان ەكەن.
“جالپى, مەدەنيەتكە قانشا اقشا قارالدىدان باستايىقشى. 3 ملرد. تەڭگەدەن سەل-اق اسادى. بىلتىر شىمكەنت قالاسىنىڭ بيۋدجەتٸ 456 ملرد. تەڭگە بولسا, مەدەنيەتكە بٶلٸنگەن قارجى 1%-عا دا جەتپەيدٸ ەكەن.
سودان كەيٸن قايداعى كرەاتيۆ ەكونوميكا! قايداعى مەدەنيەت!
ال ەندٸ ول قارجىعا 2 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر ايلىق الىپ وتىرعان 19 مەكەمە بار. ٸس-شارا ٶتكٸزۋگە جىلدا 600 ملن. تگ قارجى قارالادى. بىلتىر دا, بيىل دا, ارعى جىلى دا سولاي.
ٶتكەن سەسسييادا 572 ملن. تگ قارالدى. ونى ناۋرىزعا سونشا اقشا جۇمسالدى دەپ الاقاشتى دٷرمەككە ٸلەسكەندەر! بٸرٸ بٸلمەي شاپقىلاسا, بٸرەۋلەر ەدەيٸ مازداتادى.
شىنى كەرەك, ول اقشا ەلٸ مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ ەسەپ-شوتىنا تٷسكەن جوق. كٷنٸ بٷگٸن ناۋرىزعا ەكٸمدٸك بٸر تيىن تٶلەگەن جوق”, – دەدٸ ول.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي ٶتكەن مەرەكەنٸ ۇيىمداستىرۋشىلار ٶز قاراجاتىنا جاساعان.
“ەرتەڭ, سەۋٸر ايىندا ەر مەكەمە تيىنىنا دا دەيٸن ساناپ, قۇجاتتارىن تاپسىرادى. اسا ۇقىپتىلىقپەن قابىلداپ الامىز. ەشكٸمنٸڭ ەكٸ باسى جوق. سوسىن قانشاما تەكسەرٸلەدٸ. بيۋدجەتتٸڭ اقشاسى وينايتىن زات ەمەس.
سونىمەن, ناۋرىز مەرەكەسٸ اياسىندا 103 ٸس-شارا ٶتتٸ. ناۋرىزعا 213 ملن. تگ قارالدى, بٸراق ەلٸ تٶلەنگەن جوق. ەرتەڭ قۇجاتتارىمەن قابىلداپ العاندا ەلٸ دە ناقتىلانادى.
ال ەندٸ وسى اقشا جەلگە ۇشتى ما? جوق, ەرينە. مەدەني ٸس-شارالارعا قاتىسۋشىلارعا ايلىق بولدى, كونكۋرستاردىڭ جەڭٸمپازدارىنا سىيلىق بولدى, ەيتەۋٸر قالانىڭ ەكونوميكاسىنا قايتا قۇيىلدى”, – دەدٸ ول.
وسى ارادا ول ٸستٸڭ بايىبىنا بارماي, ايقايعا ايداق قوسىپ جاتقان كەيبٸر ازاماتتارعا ٶكپە-رەنٸشٸن بٸلدٸرگەن ەكەن.
“بٸرەۋلەر بەلگٸلٸ بٸر جىمىسقى ماقساتىن ورىنداۋ ٷشٸن تاسادان تاس اتسا, ەكٸنشٸ بٸرەۋلەر (اراسىندا ٶزٸم تانيتىن تۇلعالى ازاماتتار دا بار) بوسقا شاپتى. اقپاراتتىق لاس تەحنولوگييالاردى قولدانىپ جٷرٸپ ٶزدەرٸ دە كٸرلەدٸ.
بٸراق مىڭ العىس! ەر نەرسەنٸڭ قايىرى بار. ٶستٸپ جٷرٸپ بٸزدٸڭ ناۋرىز جوبامىزدىڭ, شىمكەنتتەن باستالاتىن ناۋرىزىمىزدىڭ داڭق-داقپىرتىن اسىردى. ەل حابارلاندى.
ايتپاقشى, وسى ناۋرىزدا بٷكٸل قازاق ەلٸنە «ناۋرىز شىمكەنتتەن باستالادى» دەپ شاقىردىق. قالىڭ بۇقارانى ماگنيتشە تارتاتىن جىل سايىنعى دەستٷرلٸ سيمۆولدىق شارا بولدى”, – دەدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا شارانىڭ داقپىرتى كٷللٸ قازاقستانعا تاراپ, ناۋرىز تويلاۋعا حالىق كٶپتەپ كەلگەن.
ەدەتتە مەرەكە-دەمالىستاردا 30-40% ەرەڭ تولاتىن قوناقٷيلەر 80-100% تولعان. ايتا كەتەلٸك, شىمكەنتتٸڭ قوناقٷيلەرٸندە 7 مىڭنان استام تٶسەكورىن بار.
“شىمكەنتتەگٸ ناۋرىزعا شامامەن 30-50 مىڭ ادام كەلدٸ. تەك قوناقٷيلەردٸڭ مٷمكٸندٸگٸن ەسەپتەگەندە. اعايىن-تۋماسىنا قونىپ, پەتەر جالداعانداردى ەسەپكە دە المادىق. جالپى, ناۋرىزدىڭ ەكونوميكالىق ەسەرٸ 1 ملرد تەڭگەدەن استى.
ەندٸ كەشە ماعان رەستوراتورلار مەن بٸرەر قوناقٷيدٸڭ باسشىلارى شىقتى. كەلەر جىلى ناۋرىزدى وسى فورماتتا جالعاستىرۋىمىزدى سۇرايدى. ودان بٶلەك ەر مەزگٸلدە بٸرەگەي كٶرمەلەر مەن فەستيۆالدەر ٶتكٸزٸپ تۇرۋدى ٶتٸنەدٸ. بۇل ەلٸ يگٸلٸك پەن تابىستىڭ باسى.
ەبدەن اينالىس العاندا شىمكەنتتٸكتەردٸڭ ناۋرىزعا ساي ينفراقۇرىلىمىن قامداپ العانداعى جەتٸستٸكتەرٸن كٶرەسٸزدەر!”, – دەيدٸ شىڭعىس مۇقان.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندە ناۋرىز سەتتٸ شىققان, سول سەبەپتٸ جۇمىس جالعاسى تابادى.
“وسى تويدان كەسٸپكەرلەر تابىسقا مولىنان كەنەلٸپ جاتسا, قالامىز تۋريستەرگە تولى بولسا, قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸسٸ ارتسا, تەك شىمكەنت ەمەس, يگٸلٸگٸن بٷكٸل ەلٸمٸز كٶرٸپ, دەستٷرلٸ تويىمىز ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋعا قىزمەت ەتەتٸن بولادى. ناۋرىز تويىنىڭ ماقساتى توي تويلاۋ ەمەس, قالامىزدىڭ دامۋىنا سەپ بولۋ”, – دەدٸ ول.
…
ايتا كەتەلٸك بۇدان بۇرىن Zertteu Research Institute قوعامدىق قورى ٶزٸنٸڭ Facebook ەلەمجەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا شىمكەنتتەگٸ ناۋرىز مەرەكەسٸنە 565 ملن تەڭگە جۇمسالعانى جٶنٸندە حابارلاعان. ارتىنان ەلگٸ تاقىرىپتى جەلٸ بەلسەندٸلەرٸ ٸلٸپ ەكەتٸپ, ەكٸمدٸكتٸ “ٸندەت كەزٸندە قىرۋار اقشانى رەسۋا قىلدى” دەپ ايىپتاعان.
وسىعان وراي شىمكەنت قالالىق مەدەنيەت, تٸلدەردٸ دامىتۋ جەنە ارحيۆتەر باسقارماسىنىڭ ارنايى بريفينگ ٶتكٸزٸپ, «ناۋرىز – شىمكەنتتەن باستالادى» اتتى مەگاجوباسى اياسىندا 103 ٸس-شارا ٶتكەنٸن, مەرەكەلٸك جيىندارعا 213 ملن تەڭگە جۇمسالعانىن ايتقان.
“قازنەتتە تالقىعا تٷسكەن 572 ملن تەڭگە شىمكەنت قالاسى مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ قولداۋىمەن جىل سوڭىنا دەيٸن ٶتكٸزٸلەتٸن ٸس-شارالارعا بٶلٸنگەن. ۇلىستىڭ ۇلى كٷنٸنە وراي 157 مەرەكەلٸك جيىن ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاعانبىز. بٸراق ەپيدەميولوگييالىق احۋالعا بايلانىستى ولاردىڭ سانى قىسقاردى”, – دەدٸ باسقارما باسشىسى.
