نار تەۋەكەل! بٸرگە جازىلا ما, بٶلەك پە?
بٸرنەشە كٷننەن بەرٸ قوعامدىق ورتادا «نار تەۋەكەل» تٸركەسٸنٸڭ جازىلۋىنا قاتىستى تٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلىپ جاتىر. «نار تەۋەكەل!» – دەپ, مەن دە ٶز ويىمدى بٸلدٸرمەكپٸن.
«تەۋەكەل» سٶزٸ اراب تٸلٸنەن ەنگەن. «تەۋەكەل پەندەنٸڭ بارلىق دٸني جەنە دٷنيەلٸك باستاماسىندا اللا ونى جاقسىلىققا جەتكٸزٸپ, جاماندىق اتاۋلىدان ساقتايتىنىنا بٷكٸل جان-دٷنيەسٸمەن ارقا سٷيەپ, ٷمٸت ارتۋى جەنە الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتەتٸنٸنە نىق سەنٸمدە بولۋى» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ (http://fatua.kz/kz/post/view?id=458). ياعني ادامنىڭ دەرمەنسٸز, ەلسٸز ەكەنٸن مويىنداي وتىرىپ, اللانىڭ قۇدىرەتٸنە سٷيەنۋٸ, تاعدىرعا ريزاشىلىقپەن كٶنۋٸ. قايرات جولدىبايۇلى «تەۋەكەل» سٶزٸنٸڭ شاريعاتتاعى تەرميندٸك ماعىناسىن «بەلگٸلٸ بٸر ماقساتقا, نەتيجەگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن قاجەتتٸ زاتتىق جەنە رۋحاني بارلىق سەبەپ-سالدارلاردى ورىنداعاننان كەيٸن نەتيجەسٸن اللاعا تاپسىرۋ, كٷتۋ» دەپ سيپاتتايدى.
مۇسىلمان بالاسى ەر ٸستە اللا تاعالاعا تەۋەكەل ەتەدٸ. تەۋەكەل ەتكەن ادام اللا تاعالاعا تولىق يمان كەلتٸرگەن ادام سانالادى. سەبەبٸ, تەۋەكەل ەتۋ ٷشٸن اللانى تاني بٸلۋٸ قاجەت, ول ٷشٸن يمان مەن بٸلٸم كەرەك. يمانى تولىق بولماعان ادام شىنايى تەۋەكەلگە دە بارا المايدى. «قۇران كەرٸمنٸڭ» «يبراھيم» سٷرەسٸندە «مٷمٸندەر تەك قانا اللاعا تەۋەكەل ەتسٸن» دەلٸنگەن (11-ايات). «ھۋد» سٷرەسٸندە «كٶكتەگٸ جەنە جەردەگٸ سىردى بٸلۋ اللاعا عانا تەن, بارلىق ٸس اللانىڭ الدىنا بارادى. قۇدايعا قۇلشىلىق ەت, اللاعا بەل بايلاپ, تەۋەكەل ەت. اللا تاعالا بارلىق ٸسٸڭنەن تولىق حاباردار» دەلٸنگەن (123-ايات). تەۋەكەل ەتۋ تۋراسىندا «فۇرقان» سٷرەسٸنٸڭ 59-اياتىندا دا, «ەلي عىمران» سٷرەسٸنٸڭ 159-اياتىندا دا سٶز بولعان.
تەۋەكەل ەتكەن ادام تالاپتانىپ, ەڭبەكتەنۋٸ كەرەك. لايىقتى ەرەكەت ەتكەن سوڭ عانا ٸستٸڭ قايىرلى بولۋىن اللادان سۇراۋى قاجەت. ەنەس يبن مەلٸكتەن (ر.ا.) جەتكەن ريۋاياتتا بٸر كٸسٸ مۇحاممەد پايعامبارىمىزدان (س.ا.س.): «ۋا, راسۋلاللا! تٷيەمدٸ بايلاپ, سوسىن اللاعا تەۋەكەل ەتەيٸن بە ەلدە بوس جٸبەرە سالىپ, تەۋەكەل ەتەيٸن بە?» – دەپ سۇرايدى. سوندا پايعامبارىمىز (س.ا.س.): «الدىمەن بايلاپ قوي, سوسىن تەۋەكەل ەت», – دەگەن ەكەن. ياعني لايىقتى ەرەكەت ەتكەن ادام عانا بەرەكەگە كەنەلەدٸ. سوندىقتان ايات, حاديستەرگە سٷيەنە وتىرىپ, حالقىمىز «ەرەكەتكە بەرەكەت»; «ساقتانساڭ – ساقتايمىن» دەگەن»; «قايراتتانۋ بٸزدەن, تابىسى اللادان»; «جٷرگەنگە جٶرگەم ٸلٸنەدٸ» دەيدٸ. يسلام نەگٸزٸن تەرەڭ تٷسٸنگەن اباي قۇنانبايۇلى دا «تەۋەكەلسٸز, تالاپسىز مال تابىلماس, ەڭبەك قىلماس ەرٸنشەك ادام بولماس», – دەيدٸ.
اللا تاعالا ٶزٸنە سەنٸپ, تەۋەكەل ەتكەن ادامدى قولدايدى, كٷتپەگەن جەردەن ريزىق بەرەدٸ, جولىن وڭعارادى. پايعامبارىمىز (س.ا.س.) حاديسٸندە: «كٸم دە كٸم ٷيٸنەن شىعار كەزدە «اللانىڭ اتىمەن, اللاعا تەۋەكەل ەتتٸم, اللادان باسقا كٷش تە, قۋات تا جوق», – دەسە, وعان اللا تاراپىنان: «تۋرا جولعا تٷستٸڭ, بار قاجەتتٸلٸگٸڭ قامتاماسىز ەتٸلدٸ, قورعاۋعا الىندىڭ», – دەلٸنەدٸ. شايتان وعان جولاي المايدى», – دەگەن. سونداي-اق حاديستە تەۋەكەل ەتكەن ادامعا اللا تاعالا ىرىزدىق-نەسٸبە بەرەتٸنٸ تۋرالى ايتىلادى: «اللاعا شىنايى تٷردە تەۋەكەل ەتسەڭدەر, تاڭەرتەڭ ۇياسىنان اش شىعىپ, كەشكە قاراي توق ورالعان قۇستاردىڭ ريزىقتاندىرىلعانى سيياقتى سەندەرگە ريزىق بەرەر ەدٸ».
مۇسىلماننىڭ يمانى كٷشتٸ بولعان سايىن اللا تاعالاعا تەۋەكەلٸ دە كٷشتٸ بولادى. تەۋەكەل ەتۋ – پايعامبارلاردىڭ ورتاق سيپاتى. «قۇراندا» نۇح (ع.س), مۇسا (ع.س), يبراھيم (ع.س.), مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) تەۋەكەل ەتكەنٸ تۋرالى باياندالادى (https://ummet.kz/makalalar/347-bir-ayat-tapsyry/7152-alla-a-t-uekel-etudi-ma-yzdyly-y.html).
يسلام قاعيدالارىن تەرەڭ تٷسٸنگەن حالقىمىزدا تەۋەكەلگە قاتىستى ماقال-مەتەل, عيبراتتى سٶزدەر كٶپتەپ سانالادى: «تەۋەكەل ناردى جىعادى», «تەۋەكەلدٸڭ كٶڭٸلٸ توق», «ەر جولداسى – تەۋەكەل». «تەۋەكەلشٸل تاۋ جىعار», «تەۋەكەلسٸز ٸس بٸتپەيدٸ, تەۋەكەل ەتپەگەن ارىقتان ٶتپەيدٸ», «تەۋەكەل ەت تە, تاس جۇت, اجال جەتپەي ٶلمەك جوق», «ەر جولداسى – تەۋەكەل», «ۋايىم تٷبٸ – تۇڭعيىق, باتاسىڭ دا, كەتەسٸڭ. تەۋەكەل تٷبٸ – جەلقايىق, مٸنەسٸڭ دە, ٶتەسٸڭ»; «تەۋەكەل تاۋ جىعادى», «تەۋەكەلدٸڭ كەمەسٸ سۋعا باتپاس», «تەۋەكەل ەل ساقتار», «تەۋەكەل دارييا كەشتٸرەدٸ», «تەۋەكەل – كٶزسٸز باتىلدىق», «تەۋەكەل تاۋ بۇزادى», ت.س.س.
سونداي-اق اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ شىعارمالارىندا دا تەۋەكەلگە بەل بۋۋ, تەۋەكەل ەتۋ اشىق دەرٸپتەلەدٸ:
تەۋەكەلگە بەل بۋساق,
كٶردەگٸنٸ الامىز.
جەتكٸزبەي كەتەر جٷيرٸك جوق,
قۋساق بەرٸن شالامىز.
(سۇلتانماحمۇت تورىايعىروۆ «وقىپ جٷرگەن جاستارعا»)
بولام دەسەڭ ەلدەن ەرەك كٶڭٸلدٸ,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
قالاۋىمشا قۇرام دەسەڭ ٶمٸردٸ,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
ٶزەن جاتسا ارناسىنان تاسىپ كٶپ,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
ارۋ قىزعا قالساڭ كەنەت عاشىق بوپ,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
ساپار شەكسەڭ كٶز كٶرمەگەن الىسقا,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
كٶك كەمەسٸ ۇشىپ جاتسا عارىشقا,
ونىڭ دا اتى – تəۋەكەل.
(اقىلبەك شاياحمەت «تەۋەكەل»)
تٸلٸمٸزدە «تەۋەكەل» سٶزٸنٸڭ قاتىسۋىمەن بٸرنەشە تۇراقتى تٸركەس قالىپتاسقان: تەۋەكەلگە باستى, تەۋەكەلگە سالدى, تەۋەكەلگە باردى, تەۋەكەلگە بەل بايلادى, تەۋەكەلگە بەل بۋدى, تەۋەكەلدٸڭ تونىن كيدٸ, تەۋەكەل ەتتٸ, تەۋەكەل قىلدى, تەۋەكەل حاققا بايلاندى (قازاق ەدەبي تٸلٸنٸڭ سٶزدٸگٸ. – الماتى, 2011. – 72-73-ب.).
قازاق تٸلٸندە «تەۋەكەل» سٶزٸمەن قاتار «نار تەۋەكەل» تٸركەسٸ دە جارىسا قولدانىلادى. «قازاق ەدەبي تٸلٸنٸڭ سٶزدٸگٸندە» «نار تەۋەكەل» تٸركەسٸ بىلايشا سيپاتتالعان: «نار تەۋەكەل. جاعدايدىڭ كيىن ەكەنٸن بٸلە تۇرا, بٸر ٸسكە باتىل كٸرٸسٸپ كەتۋ. نار تەۋەكەل – ەر اتى! تاسقا سالسا, تايمايدى. تەۋەكەل – ەر قاناتى, تاۋ اسسا دا, تالمايدى (ٶ.تۇرمانجانوۆ, بوزشا.). «قانداي باقىت تٷسٸنٸسكەن, سەنٸسكەن». بٸرازدان سون كيكۋ شىقتى ەڭٸستەن. بۇل – ەرينە, قۋعىنشىنىڭ حابارى. – نار تەۋەكەل! كەلسە, كەلسٸن! باتىر جٸگٸت تومساردى, تومساردى دا قانجارىنا قول سالدى (م.شاحانوۆ, عاسىرلار.). نار تەۋەكەل, قۇلاش ۇردىم قيىنعا, قايرات شٸركٸن الىپ شىقسا قيىن با? بۇل ساپاردا سٷرٸنٸپ تە قالارمىن. سوندا, دوسىم مەنٸ ايىپكا بۇيىرما (قاز. تٸلٸ فراز. سٶزد.).
«قازاق تٸلٸنٸڭ فرازەولوگييالىق سٶزدٸگٸندە» «نار تەۋەكەل! قيىن-قىستاۋ جاعدايدى كٶرە تۇرا ٸسكە كٶز جۇمىپ كٸرٸسۋدە ايتىلادى. تەۋەكەل ەتتٸم. نار تەۋەكەل, بۇل جولعا مەن-اق بارامىن (ات). نار تەۋەكەل, قۇلاش ۇردىم قيىنعا, قايرات شٸركٸن الىپ شىقسا قيىن با? بۇل ساپاردا سٷرٸنٸپ تە قالارمىن, سوندا, دوسىم مەنٸ ايىپكا بۇيىرما (ق. ا.)» تٷرٸندە سيپاتتالعان (404-بەت).
«نار تەۋەكەل» تٸركەسٸ كٶبٸنەسە تەۋەكەلگە بەت بايلاعاندا ايتىلاتىن ۇران ٸسپەتتٸ. ونى اقىنداردىڭ سٶز قولدانىسىنان دا اڭعارۋعا بولادى:
نار تەۋەكەل! قۇلاش ۇردىم قيىنعا,
قايرات شٸركٸن الىپ شىقسا قيىن با!
بۇل ساپاردا سٷرٸنٸپ تە قالارمىن,
سوندا, دوسىم, مەنٸ ايىپقا بۇيىرما!
(قاسىم امانجولوۆ «نار تەۋەكەل»).
نار تəۋەكەل!
ادامداردىڭ ۇرانى,
بارلىق ٶمٸر تəۋەكەلدەن تۇرادى.
(اقىلبەك شاياحمەت «تەۋەكەل»).
قازاق اللا تاعالانىڭ قولداۋىنا ٷمٸت ارتىپ, «نار تەۋەكەل» دەپ ەرەكەت ەتكەن. سوندىقتان تٸلٸمٸزدە «نار تەۋەكەل – ەر ٸسٸ» دەگەن ناقىل سٶز ساقتالعان.
«نار تەۋەكەل» سٶزٸ وسى ۋاقىتقا دەيٸن شىققان ورفوگرافييالىق سٶزدٸكتەردە, اكادەميك ر.سىزدىقتىڭ «قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى» اتتى ەڭبەگٸندە, «قازاق ەدەبي تٸلٸنٸڭ سٶزدٸگٸندە» دە, اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىندا بٶلەك جازىلىپ كەلدٸ.
فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور انار سالقىنباي, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قالامقاس قالىباەۆا, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ كانديداتى امان اباسيلوۆ سىندى عالىم, زەرتتەۋشٸلەر «نار تەۋەكەل» فرازەولوگييالىق تٸركەس بولعاندىقتان بٶلەك جازىلۋى كەرەكتٸگٸن ايتسا, بولاشاقتا جارييالاناتىن ورفوگرافييالىق سٶزدٸكتٸ قۇراستىرۋشىلار ەندٸ ول تٸركەستٸڭ بٸرگە جازىلاتىنىن ايتادى. بٸرگە جازىلۋىنىڭ سەبەبٸن فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتى احمەتتانۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ قۇرالاي كٷدەرينوۆا: «بۇل سٶز قايتا-قايتا, جيٸ ايتىلا كەلە ٶزٸنٸڭ كٷشەيتكٸش رەڭكٸنەن ايىرىلىپ, بٸرٸمەن بٸرٸ قوسىلعاندا عانا «بٸر نەرسەگە باسىن تٸگۋ, تەۋەكەل ەتۋ» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ دە, قازٸرگٸ بٷكٸل جازارماننىڭ ساناسىندا بٸرگە تاڭبالانىپ كەتكەن. سوندىقتان بۇل 2013 جىلعا دەيٸن بٶلەك جازىلىپ كەلدٸ. ەندٸ جاڭا لاتىن ەلٸپبيٸندە ول بٸرگە جازىلاتىن بولادى», – دەپ تٷسٸندٸرسە, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ كانديداتى, ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى انار فازىلجان: «... ەندٸ بٸرٸكتٸرسەك پە دەپ تۇرمىز. سەبەبٸ بۇل سٶز دەفرازەولوگيزاتسييالانىپ كەتتٸ. ياعني بۇعان دەيٸن بەينەلٸ قولدانىس – فرازەولوگيزم ەدٸ عوي, ەندٸ ول بەينەلٸلٸگٸنەن ايىرىلىپ, تەۋەكەلدٸڭ بٸر مىقتى تٷرٸن كٶرسەتٸپ كەتتٸ. ونى «دەفرازەولوگيزاتسييا» دەيدٸ, سوندىقتان بولاشاق سٶزدٸكتە بٸرگە جازامىز. جاڭا سٶزدٸك ەلٸ شىققان جوق, بٸراق باسپاعا دايىن تۇر, شىقسا, بٸرگە جازىلادى», – دەيدٸ. پروفەسسور ق. كٷدەرينوۆانىڭ: «بۇل سٶز قايتا-قايتا, جيٸ ايتىلا كەلە ٶزٸنٸڭ كٷشەيتكٸش رەڭكٸنەن ايىرىلىپ, بٸرٸمەن بٸرٸ قوسىلعاندا عانا «بٸر نەرسەگە باسىن تٸگۋ, تەۋەكەل ەتۋ» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ» دەگەن تۇجىرىمىمەن كەلٸسە قويۋ قيىن. سەبەبٸ جوعارىدا كەلتٸرٸلگەن تٸلدٸك دەيەكتەر «تەۋەكەل» سٶزٸنٸڭ جەكە تۇرىپ تا سول ماعىنانى بەرە الاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
قر ۇعا اكادەميگٸ رابيعا سىزدىق «قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى» اتتى ەڭبەگٸندە «§53. يديومالىق, فرازالىق تۇراقتى تٸركەستەردٸڭ ەربٸر سٶزٸ بٶلەك جازىلادى. ەدەتتە مۇنداي تٸركەستەر بٸر عانا ۇعىمدى بٸلدٸرەدٸ, سوندىقتان ولاردىڭ ەكٸ سٶزدەن تۇراتىندارى بٸرٸككەن سٶزدەرگە ۇقساپ, جازۋدا كٶپ قيىندىق كەلتٸرەدٸ. تەرميندٸك مەنگە يە بولىپ, بٸرٸككەن سٶز دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلگەن بٸرقاتار تۇلعالاردىڭ و باستا يديوما نە فرازا بولعاندىعى دا (مىسالى: كەلٸسسٶز, كٶزقاراس, اقساقال, اتقامٸنەر ت.س.س.) بۇل قيىندىقتى كٷشەيتە تٷسەدٸ. دەگەنمەن يديوما مەن فرازالىق تٸركەس كومپونەنتتەرٸنٸڭ بٶلەك جازىلاتىندىعىن نەگٸزگٸ قاعيدا دەپ ۇعىنۋ قاجەت», – دەيدٸ (قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى //كٶپتومدىق شىعارمالار جيناعى. – 12-توم. – الماتى: ەلشەجٸرە, 2018. - 50-بەت).
عالىم: «يديوما, فرازا تەرٸزدٸ تۇراقتى سٶز تٸركەستەرٸن كەيدە بٶلەك, كەيدە قوسىپ, كەيدە دەفيس ارقىلى جازۋ قاۋپٸنەن ساقتاندىرۋ ٷشٸن كٶبٸنەسە ەكٸ سٶزدەن قۇرالعاندارى رەەستر ەتٸپ سٶزدٸككە ەنگٸزٸلدٸ: بوز ٶكپە, جەز تاڭداي, نار تەۋەكەل, اق نيەتتٸ, قارا نيەتتٸ ت.ب.», – دەيدٸ. رەەستردە بۇل تٸركەستٸ بٶلەك تاڭبالاعان (287-بەت). وسى ەڭبەگٸندە پروفەسسور: §45. تٷبٸر كٷيٸندە كومپونەنتتەرٸ بٸر-بٸرٸنەن بٶلەك جازىلاتىن انىقتاۋىشتى تٸركەستەر مەن تۇراقتى تٸركەستەرگە ەتٸستٸك نە ەسٸم تۋدىراتىن جۇرناقتار جالعانعاندا دا سٶزدەردٸڭ بٶلەك جازىلۋى ساقتالادى», – دەيدٸ (قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى //كٶپتومدىق شىعارمالار جيناعى. – 12-توم. – الماتى: ەلشەجٸرە, 2018. - 47-بەت).
اكادەميك رابيعا سىزدىقتىڭ بۇل ۇستانىم-تۇجىرىمدارى «قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى» اتتى ەڭبەگٸنٸڭ 2000 جىلعى باسىلىمىندا دا, 2018 جىلعى باسىلىمىندا دا قايتالانعان. 2018 جىلى «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ بٸرنەشە (تٶرت) سانىندا جارييالانعان «لاتىن جازۋى: ەملە ەرەجەلەرٸن تٷزۋدە ەسكەرٸلەتٸن جايتتار» دەگەن ماقالاسىندا عالىم انىقتاۋىشتىق قاتىناسقا قۇرىلعان سٶز تٸركەستەرٸ بٶلەك جازىلۋى كەرەك ەكەنٸن ەسكەرتەدٸ (قازاق ەدەبيەتٸ, 2.10.2018). ياعني عالىم بۇل ۇستانىمىنان ەشقاشان اينىماعان. الايدا سوڭعى جىلدارى سٶزدٸك قۇراستىرۋشىلار تاراپىنان عالىمنىڭ ۇستانىمدارىنا مەن بەرمەۋشٸلٸك بايقالادى. سونىڭ سالدارىنان 2013 جىلعى «ورفوگرافييالىق سٶزدٸكتە» بٶلەك جازىلۋى تيٸس سٶزدەردٸڭ كٶبٸ بٸرگە جازىلعان: اراشارۋاشىلىق, بالىقشارۋاشىلىق, ەگٸنشارۋاشىلىق, جالاڭاياق, بٸرايدام: بٸرايدىم جەر; بٸرالقىم: بٸرالقىم جٸپ; بٸرالۋان: بٸرالۋان بولۋ; بٸراسىم: بٸراسىم ەت; بٸراتتام: بٸراتتام جەر; بٸراتىم: بٸراتىم ناسىباي; بٸراۋىز: بٸراۋىز سٶز; بٸرجۇتىم: بٸرجۇتىم سۋ; بٸرسالىم: بٸرسالىم تۇز; بٸرۋىس, بٸرۋىس بيداي; بٸرۇرتتام, بٸرۇرتتام سۋ; بٸرٷزٸم, بٸرٷزٸم نان; يٸسسابىن, يٸسسابىنعا; كٸرسابىن, كٸرسابىنعا; شايقاسىق, شايقاسىعى; اسقاسىق, اسقاسىعى; المااعاش, المااعاش باعى, ت.س.س. بولاشاقتا جارييالاناتىن سٶزدٸكتەردە ولاردىڭ قاتارى كٶبەيە تٷسەتٸن تٷرٸ بار. سٶزدەردٸ بٸرگە, بٶلەك جازۋدا عالىمنىڭ ۇستانىمدارىن باسشىلىققا الۋىمىز كەرەك-اق!
«تەۋەكەل» سٶزٸ ەردايىم «نار» سٶزٸمەن عانا تٸركەسە بەرمەيدٸ. رابيعا سىزدىقتىڭ «قازاق تٸلٸنٸڭ انىقتاعىشى» اتتى ەڭبەگٸندە «سوقىر تەۋەكەل» دەگەن دە تٸركەس بەرٸلگەن (313-بەت). ونىڭ ٷستٸنە نار, تەۋەكەل سٶزدەرٸ ەردايىم قابىسا بايلانىسا بەرمەيدٸ. قازاقتا «تەۋەكەلدٸڭ نارى كٷشتٸ» دەگەن دە سٶز بار.
اباي قۇنانبايۇلى «ەبدٸراحمان ٶلگەندە» دەگەن ٶلەڭٸندە ۇلىن
تەۋەكەلگە نار ەدٸڭ,
تالاپپەن تەرەڭ بويلاعان.
ەرلٸككە دە بار ەدٸڭ,
ٷيرەنۋگە تويماعان, – دەپ سيپاتتايدى.
تٸلدٸك فاكتٸلەر قر ۇعا اكادەميگٸ رابيعا سىزدىقتىڭ ۇستانىم-تۇجىرىمى دۇرىس ەكەنٸن ايعاقتايدى. ەندەشە, نار تەۋەكەل تٸركەسٸ بٸرگە جازۋعا كەلمەيدٸ. عالىمنىڭ ۇستانىمدارى فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور انار سالقىنباي, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قالامقاس قالىباەۆا, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ كانديداتى امان اباسيلوۆ سىندى عالىم, زەرتتەۋشٸلەردٸڭ تۇجىرىمدارىندا دا ساباقتاستىق تاپقان. جاڭا سٶز بٸرٸكتٸرۋ ارقىلى عانا ەمەس, تٸركەستٸرۋ, قوسارلاۋ ارقىلى دا جاسالاتىنىن ەسكەرٸپ, تٸلدەگٸ جٷيەنٸ ساقتاۋىمىز كەرەك.
ورىناي جۇباي, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسور م.ا.
