مۇعالٸم جانباعىستىڭ كٶزٸ مە?
«مۇعالٸمدٸك ديپلومى بولسا, بەرەتٸنٸن بەرٸپ, مەكتەپكە تۇرعىزامىز. كٷنٸنە بٸر مەزگٸل مەكتەبٸنە بارىپ كەلەدٸ. اي سايىن ايلىعىن الىپ, كٷنٸڭدٸ كٶرەسٸڭ» دەگەن اقىل ايتقان اتا-انانى ەر اۋىلدان كەزدەستٸرۋگە بولادى.
«ماتا اتىمەن بٶز ٶتەدٸ, انا اتىمەن قىز ٶتەدٸ» دەگەندەي, اۋىلداعى بويجەتكەندەر دە پەداگوگيكالىق ماماندىقتى مەڭگەرٸپ, مۇعالٸم بولۋعا قۇمار. جاستاردىڭ پەداگوگ بولۋعا قۇلشىنىس تانىتۋىن قولدايمىز. بٸراق ولار وسى بٸر ۇرپاق تەربيەسٸنە جاۋاپتى ماماندىقتىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن بٸر كٸسٸدەي سەزٸنۋٸ كەرەك. بٷگٸندە قالتاسىندا ديپلومى بار مۇعالٸم كٶپ, ال ۇستاز دەگەن ارداقتى اتقا يە بولعان جاندار ٶتە از.
سايلاۋ مەن سەنبٸلٸك سەبەپ ەمەس
ۇستاز – الىس اۋىلدارداعى مەدەنيەتتٸڭ ۇشقىنى, جاڭا زامانعا ۇمتىلعان جاستارعا دەم بەرۋشٸ بولعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ۇستازدارىمىزعا قاراپ بوي تٷزەپ, سولارداي بولۋدى ارماندادىق. قۇدايعا شٷكٸر, قازٸر دە اۋىلدى جەرلەردە جاڭاشىل, جاستاردىڭ ەربٸر ٸسٸنە جانى اۋىراتىن ۇستازدار بار.
كەڭەس زامانىندا اۋىل جاستارىنىڭ الماتىعا بارىپ, پەداگوگيكالىق وقۋ ورىنداردى بٸتٸرٸپ, ەلگە ورالۋى – مەككەگە بارىپ قايتقانداي ايتۋلى وقيعا ەدٸ. ال قازٸر تاياق تاستام جەردە تۇرعان اۋدان ورتالىعىنداعى پەدكوللەدجدٸ تاۋىسىپ, ۇستاز اتانۋ – تٷككە تۇرمايتىن دٷنيەگە اينالدى.
ەدەتتە بٸزدەر مۇعالٸمدەردٸڭ قوعامداعى بەدەلٸنٸڭ تٷسۋٸن مەكتەپتەن ٸزدەيمٸز. تٸپتٸ بولماسا, 4-5 جىلدا بٸر اينالىپ سوعاتىن سايلاۋ مەن ساناق مۇعالٸمدەردٸڭ بەدەلٸن تٷسٸردٸ دەپ بۇلقىنىپ قويامىز.
بٸردەن ايتايىق, ۇستازدار بەدەلٸنٸڭ تٷسۋٸنە سايلاۋ مەن ساناقتىڭ تٷك تە قاتىسى جوق. بۇلار – قوعامدىق جۇمىس. بٸر ايعا سوزىلاتىن ناۋقاندىق جۇمىستاردىڭ ٶزگە ەلدەردە دە مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ كٷشٸمەن ٶتەدٸ. قايتا سايلاۋ جالپى كٶپشٸلٸكتٸڭ ساياسي بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىراتىن شارا ەكەنٸن مويىنداۋىمىز كەرەك. كەڭەس زامانىندا مۇعالٸمدەردٸڭ ارالاسۋىمەن تالاي سايلاۋ مەن سەنبٸلٸكتەر ٶتتٸ عوي. سول كەزدە جۇرت ۇستازدان تەرٸس اينالعان جوق.
وقۋ ورىنداردىڭ كٸنەسٸ
قازاقستاندا ۇستازدار قاۋىمىنىڭ بەدەلٸنٸڭ تٷسۋٸنە جٶن-جوسىقسىز اشىلعان جوعارى وقۋ ورىندارى قاتتى ەسەر ەتكەنٸن مويىندايتىن كەز جەتتٸ. بەرٸمٸز بٸلەمٸز, 90-جىلدارى اۋىلداردا تەك قانا مۇعالٸمدەر جۇمىس ٸستەپ, جالاقى الدى (كەيبٸر اۋىلداردا ەلٸ كٷنگە دەيٸن وسى احۋال ساقتالعان). سونداي قيىن كەزەڭدە مەكتەپ ديرەكتورلارى بٸر شتاتتى بٸرنەشە ادامعا بٶلٸپ بەرٸپ, اۋىلدى قۇردىمعا كەتٸرمەي ساقتاپ قالعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سوندىقتان تۇتاس قازاقستاندى نارىقتىڭ قىسپاعىنان الىپ شىققان مەكتەپتەر دەپ نىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى.
ەندٸ نەگٸزگٸ ەڭگٸمەمٸزگە قايتا ورالساق, ەلٸمٸز نارىقتىق كەزەڭگە اياق باسقاندا وبلىستى بىلاي قويىپ, الىس اۋدانداردا پەداگوگ ماماندار دايارلايتىن جوعارى, ورتا بۋىندى وقۋ ورىندارى جاڭبىردان كەيٸنگٸ ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ كەتتٸ. اۋىلدا ەڭ ٶتٸمدٸ ماماندىق مۇعالٸم بولعاننان كەيٸن جۇرت جاپپاي پەداگوگ بولۋعا ۇمتىلدى. تٸپتٸ, كەي جەرلەردە مۇعالٸمدٸك ديپلوم ەڭ «ٶتٸمدٸ تاۋارعا» اينالعانىن جاسىرىپ قايتەمٸز. بۇدان كەيٸن پەداگوگتاردىڭ جۇمىسى قايتٸپ اقسامايدى?
جولاي, سىرتتاي وقىپ, «مۇعالٸم» دەگەن ماماندىقتى شالا-پۇلا بٸتٸرگەن ۇستازدار مەكتەپتەرگە بارىپ, ۇستاز دەگەن مەرتەبەلٸ اتقا سىن كەلتٸردٸ. وسىدان كەيٸن تالانتتى وقۋشىلاردىڭ ۇستاز بولۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى تٶمەندەدٸ.
بٷگٸندە قالالى جەردەگٸ مەكتەپتەردٸڭ تٷلەكتەرٸ ۇستاز بولعىسى كەلمەيدٸ. ولار قارجىگەر, ەكونوميست, ٸت مامانى بولعاندى جٶن سانايدى. الداعى ۋاقىتتا ۇستازدىڭ مەرتەبەسٸن قايتارعىمىز كەلسە, الدىمەن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتارداعى جاعدايدى رەتكە كەلتٸرگەن جٶن.
كەزٸندە مۇعالٸم دايىنداعان وبلىستاعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتار تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتكە اينالىپ, قالا بالالارى قۇمارتقان ەكونوميست, زاڭگەر دايىنداۋعا باسا مەن بەرٸپ كەتكەنٸ جاسىرىن ەمەس. اقشا تابۋدىڭ سوڭىنا تٷسكەن بۇرىنعى پەدينستيتۋتتاردى باستاپقى پروفيلٸنە قايتارىپ, ساپالى پەداگوگ ماماندار دايارلاۋعا كٶڭٸل بٶلەتٸن كەز جەتتٸ دەپ ەسەپتەيمٸز. ال كوممەرتسييالىق ماقساتتى كٶزدەپ قۇرىلعان وقۋ ورىندارىنا تۇساۋ سالۋ كەرەك. بۇل – مۇعالٸم مەرتەبەسٸنٸڭ قۇلدىراۋىنا ەسەر ەتكەن كٶپ سەبەپتٸڭ بٸرەۋٸ عانا.
تاۋسىلمايتىن رەفورما
كٷنٸ كەشە عانا بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ بولعان ەرلان ساعاديەۆ كەيبٸر جاراتىلىستانۋ پەندەرٸن اعىلشىن تٸلٸندە وقىتۋ كەرەك دەپ باستاما كٶتەردٸ. يە, اعىلشىن تٸلٸن بٸلۋ – زاماننىڭ تالابى. مينيستردٸڭ سٶزٸندە لوگيكا بار. بٸراق سول قيسىنى بار ٸس شىنايى ٶمٸرٸمٸزبەن قانشالىقتى سەيكەسەدٸ. مۇنى ويلاعان جان بار ما ەكەن? جاسى كەلگەن فيزيكا مەن ماتەماتيكا پەنٸنٸڭ مۇعالٸمدەرٸ اعىلشىن تٸلٸندە قالاي ساباق ٶتكٸزەدٸ?
اعىلشىندى بىلاي قويىپ, ورىس تٸلٸندە ساباق ٶتكٸزۋدٸڭ ٶزٸ مۇعالٸمدەرگە مۇڭعا اينالايىن دەپ تۇر. بۇدان كەيٸن ۇستازدار قايتەدٸ. ەرينە, «بەرٸن قاتىردىق, تيٸستٸ ساباقتاردىڭ بەرٸن اعىلشىن تٸلٸندە ٶتكٸزدٸك» دەپ قاعاز جٷزٸندە جوعارىعا ەسەپ تاپسىراتىنى بەلگٸلٸ. ال بۇدان كەيٸن مۇعالٸمنٸڭ مەرتەبەسٸ ٶسە مە, جوق ەلدە ٶشە مە? سوندىقتان باتىستان وقىپ كەلگەن وزىق ويلى ازاماتتاردىڭ مۇعالٸمدەرگە «تەجٸريبە جاساۋىن» توقتاتۋ كەرەك.
نۇرلان ەۋبەكٸر
