مىرزاتاي جولداسبەكوۆ: "حالىقپەن ساناسپاۋدىڭ اقىرى نە بولدى?"
جالىنىپ تۇرىپ ايتتى, وسى ٷش تٸلدٸكتٸ اسىقپايىقشى دەپ, قازاق تٸلٸ مەن قازاق ەدەبيەتٸن ەزٸرشە قوسپايىقشى, تۇرا تۇرايىق دەپ. الدىمەن فيلولوگييانى رەتتەپ الايىق. ەدەبيەتتٸ... بٸر ساعات ەكەۋٸ ەكٸ جاقتان (اۆت – مىرزاتاي مەن نۇرلان اعالاردى ايتادى) جالىندى. جوق, قويماي, ەندٸگٸ اپتادا زاڭ قابىلدايمىن, سٷيتەم-بٷيتەم دەدٸ. قازٸر ەندٸ كٶرٸپ تۇرسىزدار, ەلباسى ٷش تٸلدٸكتٸ دە توقتاتتى», – دەگەن بولاتىن. مينيستردٸڭ سول ايتقانى جارتىلاي جالعان بولىپ شىقتى. بٸرٸنشٸدەن, ەلباسىنىڭ ٷشتٸلدٸلٸكتٸ توقتاتقانى تۋرالى رەسمي اقپارات جوق. ەلباسى تەك: «بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ ٷش تٸلدٸ وقىتۋ مەن وقۋ جىلىن ۇزارتۋعا قاتىستى ادامداردىڭ سۇراقتارى كٶپ ەكەنٸن بٸلەمەن. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەتكە قوعامدىق پٸكٸردٸ جان-جاقتى زەردەلەپ شىعىپ, تامىز كەڭەسٸن وسى مەسەلەنٸ تالقىلاۋ الاڭى رەتٸندە پايدالانۋدى تاپسىرامىن» دەگەن بولاتىن. دەمەك, ەلٸ ويلاستىرىلادى, تالقىلانادى دەگەن سٶز. ەكٸنشٸدەن, ارىستانبەك مىرزا ايتقان ول «جيىنعا» بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ قاتىسپاعان. مۇنى ارىستانبەك مۇحامەديۇلىنىڭ ٶزٸ مويىنداپ: «ەندٸ, مەن ول جەردە, بىلايشا ايتقاندا, قاتەلٸك جٸبەردٸم... جوق, ونى نەعىپ تۇرعانىم, بٸزدە ٷلكەن جينالىس بولدى. بٸزگە وتىر دەپ ايتتى. ەندٸ ٷلكەن زال, قاراعان جوقپىز. نەگٸزٸ, بٸزدٸڭ اكادەميكتەرٸمٸزدٸڭ سونداي ۇسىنىستارى بولدى. قازٸرگٸ كەزدە قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتتٸ بٸرٸكتٸرمەيٸك دەگەن... نۇرلان ورازالين, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ وسى جەردە... سۇراساڭىزدار بولادى», – دەپ قۇبىلىپ شىعا كەلدٸ.
سونىمەن بۇل نە جيىن? ول جەردە كٸم قانداي مەسەلە كٶتەرگەن? بۇل جايىندا مىرزاتاي جولداسبەكوۆتٸڭ ٶزٸنەن سۇراعان بولاتىنبىز.
– مينيستردٸڭ قاي جيىن تۋرالى ايتقانىن بٸلمەدٸم, مەن ٷشتٸلدٸلٸككە قاتىستى ۇسىنىستارىمدى كوميسسييا وتىرىسىندا ايتقانمىن. بالانىڭ بويىنا الدىمەن انا تٸلٸن سٸڭٸرۋٸمٸز كەرەك. ەكٸنشٸدەن, ونىڭ ساناسىنا وتانىنىڭ, اتا-باباسىنىڭ تاريحىن سٸڭٸرۋٸمٸز قاجەت. قازٸر وسىعان بايلانىستى بٸرقاتار پٸكٸرتالاستار جٷرٸپ جاتىر.
– قالاي ويلايسىز, بالاعا اعىلشىن تٸلٸن باستاۋىشتان باستاپ وقىتۋ ساناسىنا سالماق تٷسٸرمەي مە?
– بٸر مىسال كەلتٸرەيٸن. جاپونييادا بالاعا 12 جاسقا دەيٸن ٶزٸنٸڭ تۋعان تٸلٸنەن باسقا تٸلدٸ وقىتپايدى ەكەن. ٶز باسىم وسىنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمٸن. باسقا تٸل كٸشكەنتاي بالانىڭ پسيحيكاسىنا, ساناسىنا ٷلكەن سالماق بولادى. بٸز دە 12 جاسقا دەيٸن قازاقستاندا تٸرشٸلٸك ەتٸپ وتىرعان حالىقتىڭ ۇلتىنا قاراماستان بەرٸنە مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتىپ, سونى ٷيرەتەيٸك!
– دەمەك, بالا باسقا تٸلدٸ مەڭگەرٸپ ٷلگەرەدٸ دەمەكسٸز عوي?
– قازٸر نەشە تٷرلٸ ەدٸستەمەلٸك قۇرالدار شىقتى. بالا باسقا تٸلدٸ بٸلمەي قالادى ەكەن دەپ قورىقپاۋ كەرەك. ٶزٸمنٸڭ وتباسىمنان مىسال الايىنشى. مەنٸڭ نەمەرەلەرٸم كەمٸندە 5 تٸلدٸ تازا بٸلەدٸ. اعىلشىن, يسپان, فرانتسۋز, پورتۋگال, ورىس جەنە قازاق تٸلٸ! ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى بولىپ جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن اقبوتا دەگەن نەمەرەم 7 تٸل بٸلەدٸ. ول سول تٸلدٸڭ بەرٸن مەكتەپتە وقىعان جوق قوي. ٶمٸر, كەڭٸستٸك, ورتا ٶزٸ وسىعان يكەمدەيدٸ. ادام تٸلدٸ ٶزٸ ٷيرەنەدٸ! وعان قينالماۋىمىز كەرەك!
– مەدەنيەت مينيسترٸ ٶز سٶزٸندە سٸزدەردٸ «الدىمەن فيلولوگييانى, ەدەبيەتتٸ رەتتەپ الايىق» دەپ ايتتى دەيدٸ. قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەت پەندەرٸنٸڭ كەيٸنگٸ تاعدىرى قالاي بولماق?
– بۇل اقىلعا سىيمايتىن نەرسە. مەن پرەمەر-مينيستر ٸنٸمٸزگە: «شىراعىم-اۋ, بىت-شىت بولىپ قيراپ, سوعىس جٷرٸپ جاتقان كەزدە تٸل بٶلەك, ەدەبيەت بٶلەك وقىتىلعان» دەگەندٸ ايتتىم. ەكەۋٸن قوسىپ وقىتۋ دەگەن ەكەۋٸنٸڭ كٶلەمٸن قىسقارتۋ دەگەن سٶز!
– «قازاقستان تاريحى» پەنٸن دە ٶزگەرتەدٸ ەكەن...
– مەن «قازاقستان تاريحى» دەگەننٸڭ ٶزٸنە قارسىمىن! قازاق تاريحى بولۋى كەرەك. «قازاقستان» دەگەن بەرٸدەگٸ نەرسە. «قازاق تاريحى» دەسەك, كەمٸندە مىڭ جارىم جىلدان بەرٸ قارايعى تاريحتى قامتيمىز. وسىنىڭ بەرٸن ىسىرىپ قويىپ, «قازاقستان تاريحىندا» بٷگٸنگٸ تاريحتى وقىتايىق دەگەن پٸكٸر شىعىپتى. سوندا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ارعى جاعىندا مەملەكەت بولمادى ما? ەلدە قازاق بولمادى ما? بۇل دا ەشبٸر اقىلعا قونبايتىن نەرسە.
– دەمەك, بۇل تۇرعىداعى حالىقتىڭ الاڭى بەكەر ەمەس بولعانى عوي.
– حالىقپەن ساناسپاۋدىڭ اقىرى نە بولدى كەشە? ەلباسى «حالىققا ۇنامايتىن زاڭنىڭ بٸزگە نە كەرەگٸ بار?» دەدٸ. بٸزدە كٶپتەگەن قاتەلەر حالىقپەن ساناسپاۋدان, اقىلداسپاۋدان شىعىپ جاتىر.
دەرەككٶزٸ: "ايقىن" گازەتٸ
