- اسقار, سٸزدٸ ماتەماتيكا پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ, ماتەماتيكانى تەرەڭدەتٸپ وقىتاتىن Qalan.kz پلاتفورماسىنىڭ اۆتورى رەتٸندە بٸلەمٸز. ماتەماتيكانى جاڭا تەحنولوگييامەن وقىتۋ ەدٸستەمەسٸن بٸرنەشە جىلدان بەرٸ زەرتتەپ كەلە جاتىر ەكەنسٸز. بۇل پەنگە قۇشتارلىق قاي كەزدەن باستالدى?
- مەنٸڭ بولات اتام ماتەماتيك بولعان. ول كٸسٸ بٸرٸنشٸ سىنىپقا بارعان كەزٸمنەن باستاپ كٶبەيتۋ كەستەسٸن ٷيرەتٸپ, ەسەپ شىعارۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمدى وياتتى. سودان ٸلٸپ الىپ كەتتٸم. وعان قوسا, باستاۋىش سىنىپتاعى مۇعالٸمٸم امانشاەۆا ەليما اپايمنىڭ ارقاسىندا ماتەماتيكا پەنٸنٸڭ مىقتى ٸرگەتاسى قالاندى. مەكتەپتەگٸ بٸلٸكتٸ ۇستازدار قابٸلەتٸمدٸ جەتٸلدٸرٸپ, ماتەماتيكاعا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸمدٸ كٷشەيتتٸ. وسىلاي ماتەماتيكاعا تٷبەگەيلٸ كەلدٸم.
- ەسەپ شىعارۋ تۋابٸتتٸ قاسيەت پە ەلدە جٷرە كەلە دامىتۋعا بولاتىن قابٸلەت پە?
- كەز كەلگەن بالادان ماتەماتيكانى ورتا دەڭگەيدە, ستاندارتتى تٷردە بٸلەتٸن وقۋشى دايىنداپ شىعارۋعا بولادى. بۇل جٷرە كەلە قالىپتاسادى. ال اسقار جۇمادٸلداەۆ سەكٸلدٸ تالانتتى ماتەماتيك بولۋ ٷشٸن بويىڭىزدا تۋا بٸتكەن قاسيەت بولۋى كەرەك. بٸراق تەك قابٸلەتتٸ بولۋ جەتكٸلٸكسٸز, تاباندى ەڭبەك كەرەك. بٸز Qalan.kz پلاتفورماسىن اشقاندا كەز كەلگەن بالادان ماتەماتيك دايىنداپ شىعارۋ دەگەن ماقساتىمىز بولعان. كەيٸن تەجٸريبە جيناقتاي كەلە تٷسٸنگەنٸم, بويىندا قابٸلەتٸ مەن پەنگە سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ بار بالانى عانا تالانتتى ماتەماتيك ەتٸپ شىعارۋعا بولادى. كەز-كەلگەن اقىل ەسٸ ساۋ بالا ستاندارت ماتەمااتيكانى مەڭگەرە الادى.
- ماتەماتيكانى تەز مەڭگەرٸپ الۋعا بولا ما? ماتەماتيكانى جەتٸك بٸلۋ قازٸرگٸ زامانعى ادامنىڭ ٶمٸرٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ? جالپى بۇل پەننٸڭ پايداسى نەدە?
- ەڭ الدىمەن, ماتەماتيكا سٸزگە نە ٷشٸن كەرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرٸپ كٶرٸڭٸز. وسى سۇراقتى مەن وقۋشىلارعا دا قويىپ كٶردٸم.
ەڭ قىزىعى, بٸزدٸڭ قوعامدا اقشا ساناي الساڭ بولدى, ەسەپتٸڭ نە كەرەگٸ بار دەگەن كٶزقاراس بار ەكەن. نەمەسە مەن بولاشاقتا جۋرناليست بولامىن, ماعان سينۋس-كوسينۋس كەرەك ەمەس دەگەندەر دە بولدى. بٸراق قوعام بٸر نەرسەنٸ تٷسٸنۋٸ كەرەك. «ماتەماتيكا – عىلىمدار اتاسى» دەپ بەكەر ايتىلماعان.
بارلىق بٸلٸم-عىلىمنىڭ نەگٸزٸ, ٸرگەتاسى ماتەماتيكا ارقىلى قالىپتاسادى. ماتەماتيكا ارقىلى مي شىنىعادى. مىسالى, دەنەنٸ شىنىقتىرۋ ٷشٸن كٸردٸڭ تاسىن كٶتەرەمٸز, ماتەماتيكا دەل سول سيياقتى ميدى جاتتىقتىرادى. ميى جاقسى جۇمىس ٸستەيتٸن ادام قاي سالاعا بارسا دا ەڭ مىقتى مامان بولادى. تٸپتٸ جۋرناليست بولسا دا ەڭ مىقتى جۋرناليست بولىپ شىعادى.
ماتەماتيكامەن باستاۋىش سىنىپتان باستاپ دوس بولعان بالانىڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸ جاقسارادى, جاڭا نەرسەنٸ تەز ٷيرەنۋ, تالداۋ قابٸلەتٸ, لوگيكاسى, سىني ويلاۋى, اقپاراتتى تەز قابىلداۋى جاقسى داميدى. قارجىلىق جەنە تسيفرلى تۇرعىدان ساۋاتتى بولادى. مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ جاڭا تەحنولوگييالار (ٸت) سەكٸلدٸ زاماناۋي, جالاقىسى جوعارى ماماندىقتارعا وقۋعا تٷسە الادى. تٸپتٸ قازٸر ماركەتينگ, ديزاين, جۋرناليستيكانىڭ ٶزٸ تسيفرلى فورماتقا ٶتٸپ جاتىر. ياعني, ماتەماتيكا ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە جەنە جوعارى ەڭبەكاقى الاتىن مامان بولۋعا مول مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. تسيفرلى ەلەمدە ٶزٸن سۋدا جٷزگەن بالىقتاي سەزٸنەدٸ.
- سٸز قازٸر تابىستى كەسٸپكەرسٸز. ماتەماتيكالىق قابٸلەتٸڭٸز بيزنەستە قالاي كٶمەكتەسەدٸ?
- مەنٸڭ ماتەماتيكالىق قابٸلەتٸم بيزنەس جٷرگٸزۋگە تٸكەلەي كٶمەكتەسەتٸنٸن ايتقىم كەلەدٸ. مەسەلەن بيزنەستە ەرتٷرلٸ قيىندىقتار كەزدەسەدٸ. مەن كەز كەلگەن پروبلەماعا ەسەپ سيياقتى قاراپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن ٸزدەيمٸن. ەرتٷرلٸ فورمۋلامەن, نەشە تٷرلٸ امالىن ويلاستىرامىن. سٶيتٸپ سوڭىندا ەڭ تۋرا شەشٸمٸن تابامىن.
- سٸز نەگٸزٸن قالاعان Qalan.kz ونلاين پلاتفورماسى ماتەماتيكانى قالاي ٷيرەتەدٸ? باسقا پلاتفورمالاردان ايىرماشىلىعى نەدە?
- بالا تاقىرىپتى جاقسى تٷسٸنگەنمەن, تەجٸريبە بولماسا, جاقسى ماتەماتيك بولا المايدى. ەڭ نەگٸزگٸ ەدٸسٸمٸز دياگنوستيكا جٷرگٸزۋ. بالانىڭ قاي تاقىرىپتا قالىپ قويعانىن انىقتاۋ. سول ارقىلى باعىتتامالى تاپسىرمالار بەرٸلەدٸ. ەكٸنشٸ ەدٸسٸمٸز – پەرسونالدى وقىتۋ ۇمىتىپ قالعان تاقىرىپتارى بويىنشا قوسىمشا ەسەپتەر بەرٸپ وتىرامىز. ول ٶزٸنٸڭ قازٸرگٸ سىنىپ باعدارلاماسىمەن قاتار الىپ جٷرۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلەدٸ. ياعني, بٸز ٸس جٷزٸندە كٶبٸرەك ەسەپ شىعارتۋعا كٶڭٸل بٶلەمٸز. ەگەر ەسەپتٸ شىعارا الماسا, شەشۋٸن كٶرە الادى. ەگەر ودان دا تٷسٸنبەسە, ۆيدەو تٷسٸندٸرمەنٸ قاراي الادى. وسىلار كٶمەكتەسە الماسا, مۇعالٸمگە حابارلاسىپ, ونلاين كٶمەك سۇراي الادى. ايىپ ەسەبٸن العان جاعدايدا, پلاتفورما سول تاقىرىپتى ەستە ساقتاپ, كەيٸن قايتالاپ بەرٸپ وتىرادى. ەيتپەسە بالا ۇمىتىپ قالۋى مٷمكٸن.
«قايتالاۋ – بٸلٸم اناسى» دەگەن سٶز بولۋشى ەدٸ عوي. بٸز دەل سول قاعيدانى باسشىلىققا الامىز. بۇل تەك ماتەماتيكاعا عانا قاتىستى ەمەس, كەز كەلگەن بٸلٸمدٸ, باسقا تٸلدٸ دۇرىس مەڭگەرٸپ, كەيٸن قايتالاۋ ارقىلى تەز مەڭگەرۋگە بولادى. بۇل بٸرٸنشٸدەن, جەڭٸل, ەكٸنشٸدەن, ەدەت قالىپتاسادى.
بٸزدٸڭ پلاتفورمادا ەسەپتٸ ٷيرەتۋدٸڭ الگوريتمٸ قايتالاۋعا نەگٸزدەلگەن. ياعني, بٸز كٷنٸنە 20 ەسەپ بەرەمٸز, سوڭىنا دەيٸن شىعارسا جەتكٸلٸكتٸ. وسىنى ەدەتكە اينالدىرىپ العان بٸزدٸڭ بالالار ونى باسقا پەندەردە دە قولدانادى. ەسەپ شىعارۋدى ٷيرەنۋدٸڭ تاعى بٸر جولى – بٸلمەيتٸن تاقىرىپقا قايتا ورالۋ. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ مەكتەپتەر بالانىڭ مەڭگەرمەي قالعان تاقىرىبىن تٷسٸندٸرۋگە كٶڭٸل بٶلمەيدٸ. مۇعالٸم قانشالىقتى بٸلٸكتٸ بولعانىمەن, سىنىپتاعى بٷكٸل بالانىڭ كەنجەلەپ قالعان تاقىرىبىن تٷسٸندٸرۋگە 40 مينۋت جەتپەيدٸ. سوندىقتان, جاڭا تەحنولوگييالار, گيبريدتٸ وقىتۋ جٷيەسٸ وسى مەسەلەنٸ شەشۋگە كٶمەكتەسە الادى.
- ماتەماتيكانى سٸزدٸڭ پورتال ارقىلى قانشا ۋاقىتتا مەڭگەرٸپ شىعۋعا بولادى? مەرزٸمٸن بەلگٸلەۋ مٷمكٸن بە?
- نەگٸزٸ كەز كەلگەن بٸلٸمدٸ تەز ٷيرەنۋ, 30 كٷندە اعىلشىنشا سٶيلەپ كەتۋ نەمەسە 20 كٷندە ماتەماتيكانى جاڭعاقشا شاعۋ دەگەن بوس ەڭگٸمە. سەبەبٸ ەش نەرسە تەز بولا قالمايدى. ٶزٸمنٸڭ دە ماتەماتيك بولۋىما 11 جىلدىق مەكتەپ بٸلٸمٸ, جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەۋٸم, قابٸلەتٸمدٸ ٷزدٸكسٸز جەتٸلدٸرۋ سەبەپ بولدى. بٸزگە اتا-انالار كەلٸپ, از ۋاقىتتا بالاعا ەسەپ شىعارۋدى ٷيرەت دەيدٸ. الايدا 8 سىنىپتا وقيتىن بالا 5 سىنىپتىڭ باعدارلاماسىنان قالىپ قويعان بولسا, بٸز ونى قالايشا قىسقا مەرزٸمدە ميىنا قۇيىپ جٸبەرەمٸز? ٶكٸنٸشكە قاراي, قازٸر ماركەتيڭ دەپ كٶبٸ وسىنداي جالاڭ ۋەدە بەرۋگە قۇمار. مەن ٶز ٸسٸمدە وعان جول بەرمەيمٸن. ٶيتكەنٸ بۇعان جىلدام قول جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. «بٸلٸم – ينەمەن قۇدىق قازعانداي» دەپ بەكەر ايتىلماعان.
- قازٸر بالانىڭ نازارىن ۇستاپ تۇرۋ قيىن. گادجەتتەر, ينتەرنەت, ەلەۋمەتتٸك جەلٸ – بارلىعى بالانىڭ كٶڭٸلٸن باسقا جاققا اۋدارىپ جاتىر. ال ماتەماتيكا – تىڭعىلىقتى جۇمىس ٸستەۋدٸ تالاپ ەتەتٸن پەن. وسى مەسەلەنٸ قالاي شەشتٸڭٸزدەر?
- بٸزدٸڭ ٶز ەدٸس-تەسٸلٸمٸز بار. جٷيەدە 30 كٷنگە ەسەپ بەرٸلەدٸ. ونى ورىنداماي قويۋعا بولمايدى, قاتەلەسسە دە, قوسىمشا ەسەپ بەرٸلسە دە, سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزۋ كەرەك. سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزگەن بالاعا 100 تەڭگە تاعايىندادىق. كٷندەلٸكتٸ تاپسىرمانى سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزگەن بالاعا اقشالاي سىيلىق بەرٸلەدٸ. جٷيە ەدٸلەتتٸ بولۋى ٷشٸن سىيلىق قورىن قۇردىق.
مىسالى, 100 بالانىڭ ەلۋٸ ەسەپتٸ سوڭىنا دەيٸن شىعارسا, ٶزٸنە دە, ورىنداماعاندارعا دا تاعايىندالعان اقشا ٷزدٸكتەرگە ٷلەستٸرٸلەدٸ. بۇل بالاعا ەكٸ جاقتى موتيۆاتسييا بەرٸپ, كٷندەلٸكتٸ ەسەبٸن شىعارۋعا ەرٸ اقشا تابۋعا ىنتالاندىردى. بۇل جٷيە بالالارعا قاتتى ۇنايدى. وسى كٷنگە دەيٸن 110 ميلليون تەڭگە كەشبەك بەردٸك.
- بالام ەسەپكە جٷيرٸك بولسا دەگەن اتا-انالارعا قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
- مەكتەپتە مۇعالٸم بوپ جٷرگەندە بايقاعانىم, بٸزدە بالانىڭ 5 سىنىپقا دەيٸن ماتەماتيكاسى جاقسى بولادى دا, 5 سىنىپتان كەيٸن قۇلدىراي باستايدى. باستاۋىشتا بٸر مۇعالٸمگە ٷيرەنگەن كٶپتەگەن بالا نازارى شاشىراي باستايدى, ال كەيبٸر اتا-انا بالاسى ٶسكەن سايىن قاداعالاۋدى ازايتادى. جاسٶسپٸرٸم بالانىڭ فيزيولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ بايقالاتىن كەز بولعاندىقتان, اتا-انا دا, مۇعالٸم دە وقۋشىعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸپ, بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە ۇمتىلۋى كەرەك.
جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ مۇعالٸمگە ارتىپ قويادى. ونىڭ ٷستٸنە جاسٶسپٸرٸمدٸك كەزەڭدە بالالاردىڭ بويىندا ٶزگەرٸستەر باستالادى. بۇل جاستا اتا- انا دا, مۇعالٸم دە كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸپ, بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە تيٸس. قاداعالاۋ دەگەنٸمٸز ٷش جاقتى جۇمىس: مۇعالٸم, ياعني مەنتور, اتا-انا جەنە وقۋشى. بٸز وسى ٷش جاقتى جۇمىستىڭ ارقاسىندا وقۋشىنىڭ كٷندەلٸكتٸ ٷي جۇمىسىن ورىنداۋ كٶرسەتكٸشٸن 85 پايىزعا دەيٸن جەتكٸزدٸك. باستاپقىدا 80 پايىز بولاتىن. بٸزدٸڭ ەندٸگٸ ماقساتىمىز – 100 پايىزعا مەيلٸنشە جاقىنداتۋ. بۇل بالالاردىڭ بولاشاعى ٷشٸن, قابٸلەتٸن شىڭداۋ ٷشٸن قاجەت. ماتەماتيكانى وقىتۋ – بالانىڭ بولاشاعىنا سالىنعان تيٸمدٸ ينۆەستيتسييا ەكەنٸن ەر اتا-انا تٷسٸنسە دەيمٸز.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
