تسيفرلىق تەحنولوگييانىڭ دامۋى, جاساندى ينتەللەكتٸڭ ٶمٸرٸمٸزگە دەندەپ ەنۋٸ, قيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ماڭىزىنىڭ ارتۋى حالىقتىڭ تۇرمىسىنا وڭ ەسەر ەتكەنٸمەن كٶپتەگەن مەسەلەلەردٸ دە تۋىنداتقانى راس. ەسٸرەسە سالادا الاياقتىقتىڭ ٶرشۋٸ بايقالدى, تۇرعىنداردىڭ ەلٸ دە بولسا دا ٶمٸرٸمٸزگە ەنگەن تەرميندەردٸڭ قىزمەتٸن تٷسٸنبەۋٸ بايقالىپ وتىر. سوندىقتان «كاسپەرسكيي زەرتحاناسىندا» ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارىن زەرتتەۋ جەنە ەزٸرلەۋ توبىنىڭ جەتەكشٸسٸ ۆلاديسلاۆ تۋشكانوۆ مىرزامەن ارنايى سۇحباتتاسىپ, جاڭا ٶزگەرٸستەردٸڭ مەنٸ مەن ماڭىزىن, ٶمٸرٸمٸزگە قانشالىقتى پايدالى ەكەنٸنە تالداۋ جاساعان ەدٸك.
– كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك دەگەنٸمٸز نە? قاراپايىم تٸلمەن تٷسٸندٸرۋٸڭٸزدٸ ٶتٸنەمٸن.
– كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك – بۇل ەرتٷرلٸ كيبەرقاۋٸپتەردٸڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار جيىنتىعى. موبيلدٸ قۇرىلعىنى, كومپيۋتەردٸ, جەلٸنٸ نەمەسە سەرۆەردٸ قاۋٸپسٸزدەندٸرۋ ٶتە ماڭىزدى, سوندىقتان زييانكەستەر ولارعا قول جەتكٸزە المايدى جەنە ونى ٶز ماقساتتارى ٷشٸن پايدالانا المايدى – مىسالى, بوپسالاۋ ٷشٸن جەكە دەرەكتەرٸڭٸزدٸ جيناۋ, بانكتٸك شوتتارعا كٸرۋ كودتارىن ۇرلاۋ نەمەسە قۇرىلعىنىڭ رەسۋرستارىن پايدالانۋ سەكٸلدٸ قاۋٸپتەر بار.
– قازاقستاندىق قوعام "كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك" تەرمينٸن دۇرىس تٷسٸنەدٸ دەپ ويلايسىز با?
– كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ساراپشىلارى كەلەسٸگە نازار اۋدارادى: قورعانىس جان-جاقتى بولۋى كەرەك, ياعني تەحنيكالىق جەنە تەحنيكالىق ەمەس شارالاردى قامتۋى كەرەك. بٸرٸنشٸسٸنە, مىسالى, كٷمەندٸ رەسۋرسقا كٶشۋگە جول بەرمەيتٸن نەمەسە كٸرٸس قوڭىراۋى قاجەت بولماسا, ەسكەرتەتٸن ارنايى قورعانىس شەشٸمدەرٸ كٸرەدٸ. سوڭعىسى-ساندىق ساۋاتتىلىقتى ٷنەمٸ ارتتىرۋ, مىسالى, ارنايى كۋرستار ارقىلى.
2022 جىلعى جەلتوقسان – 2023 جىلعى قاڭتاردا "كاسپەرسكيي زەرتحاناسى" جٷرگٸزگەن ساۋالنامالاردىڭ بٸرٸ قازاقستاندا كٶپتەگەن پايدالانۋشىلار قورعانىس قۇرالدارىن ەلەمەيتٸنٸن كٶرسەتتٸ. مەسەلەن, ٶتكەن جىلى ەربٸر سۇحباتتاسقان قازاقستاندىق كەم دەگەندە بٸر رەت قاسكٷنەمدەر ودان نەمەسە ونىڭ جاقىندارىنان اقشا, بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرٸ نەمەسە ينتەرنەت-بانكينگكە كٸرۋدەن دەرەكتەردٸ تارتىپ الۋعا تىرىسقان جاعدايعا تاپ بولدى. بۇل رەتتە پايدالانۋشىلاردىڭ سالىستىرمالى تٷردە از سانىن قورعاۋ ٷشٸن مامانداندىرىلعان باعدارلامالاردى پايدالانادى:رەسپوندەنتتەردٸڭ تەك 15%-ى تەلەفون الاياقتىعىنان قورعاۋ شەشٸمدەرٸن, 33%-ى ينتەرنەتتەگٸ زييانكەستەردەن قورعاۋ شەشٸمدەرٸن پايدالانادى.
– قازاقستاندا كيبەرقىلمىستىڭ ٶسۋٸنە نە سەبەپ?
– شابۋىلداۋشىلاردىڭ تەحنيكاسى, ەدٸستەرٸ مەن اڭىزدارى بارعان سايىن كٷردەلەنە تٷسەدٸ, سوندىقتان كەيدە تٸپتٸ تەجٸريبەلٸ قولدانۋشى دا قارماققا تٷسٸپ قالۋى مٷمكٸن. سونىمەن قاتار, ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارى جەتٸلدٸرٸلۋدە, ونى الاياقتار ٶزدەرٸنٸڭ الداۋ سحەمالارىندا قولدانادى. مىسالى, ولاردىڭ كٶمەگٸمەن ولار سەنٸمدٸ فيشينگتٸك حاتتار جاساي الادى.
– كيبەرقىلمىستىڭ ارتىندا كٸم تۇر? ەدەتتە قانداي ادامدار حاكەرلەرگە بارادى?
– "اق" حاكەرلەردٸ "قارا" حاكەرلەردەن اجىراتۋ ماڭىزدى. بٸرٸنشٸسٸ ٶز قابٸلەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋدىڭ زاڭدى جولىن تاڭدايدى – ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن تەكسەرۋ ٷشٸن جٷيەلەردەگٸ وسالدىقتاردى تابۋعا تىرىسادى. ەكٸنشٸسٸ وسالدىقتاردى ٸزدەۋمەن جەنە بۇزۋمەن اينالىسادى, مىسالى, بوپسالاۋ نەمەسە تٶلەم الۋ ٷشٸن.
– بٷگٸنگٸ تاڭدا ينتەرنەتتە ٶزٸڭٸزدٸ قالاي قورعاۋعا بولادى? كيبەرقاۋٸپتەردەن قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى تۋرالى ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ.
– جەلٸدە سەرگەك بولۋ ماڭىزدى: تىم جومارت حابارلامالارعا سىن كٶزبەن قاراڭىز; كٷمەندٸ حابارلامالاردان سٸلتەمەلەر مەن تٸركەمەلەردٸ اشپاڭىز; كٷدٸكتٸ رەسۋرستارعا قۇپييا دەرەكتەردٸ ەنگٸزبەڭٸز. بۇعان مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قىزمەتتەردە ەكٸ فاكتورلى اۋتەنتيفيكاتسييانى قولدانىڭىز. قۇرىلعىدا ورناتىلعان وج مەن باعدارلامالاردى ٷنەمٸ جاڭارتىپ وتىرۋدى ۇمىتپاڭىز. سونىمەن قاتار, فيشينگتٸك نەمەسە سكام-رەسۋرسقا كٶشۋ ەرەكەتٸ تۋرالى ەسكەرتەتٸن سەنٸمدٸ قورعانىس شەشٸمٸن ورناتقان جٶن.
– 2023 جىلى كيبەرقاۋٸپتەردٸڭ قانداي تٷرلەرٸ جيٸ كەزدەستٸ? بيىلعى جىلى نە كٷتٸلۋدە?
– قاراپايىم پايدالانۋشىلار ٷشٸن كيبەرقاۋٸپتەرگە كەلەتٸن بولساق, ٶتكەن جىلى بٸز ەلٸ دە تەلەفون الاياقتارىنىڭ شابۋىلدارىن, سكام جەنە فيشينگتٸك شابۋىلداردى كٶردٸك. زييانكەستەر الداۋدىڭ ەدٸستەرٸ مەن تاكتيكاسىن جەتٸلدٸرۋدٸ جالعاستىرۋدا, ٶز اڭىزدارىن ٶزەكتٸ جاڭالىقتار كٷن تەرتٸبٸنە بەيٸمدەپ, نەعۇرلىم سەنٸمدٸ ەرەكەت ەتۋگە تىرىسادى. سوندىقتان بٸز جاقىن ارادا تەلەفون الاياقتىق, فيشينگ جەنە سكام كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنٸڭ العىشارتتارىن كٶرمەيمٸز.
– ادامدار جەكە دەرەكتەردٸڭ تاراپ كەتپەۋٸ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك? بٸرنەشە كەڭەستەر بەرسەڭٸز.
– پايدالانۋشىلار كيبەرگيگيەنا ەرەجەلەرٸن ساقتاي وتىرىپ, جەكە دەرەكتەرٸن قورعاي الادى. كٷمەندٸ رەسۋرستاردا جەكە دەرەكتەردٸ قالدىرماڭىز; تٸركەۋ كەزٸندە قوسىمشا ٶرٸستەردٸ تولتىرىڭىز; تاۋارلارعا تاپسىرىس بەرۋ كەزٸندە تٷسٸنٸكتەمە ٶرٸستەرٸنە جەكە دەرەكتەردٸ ەنگٸزٸڭٸز (مىسالى, ينتەركومنان كود). سونداي-اق, ولاردىڭ بۇزىلۋىن بولدىرماۋ ٷشٸن بارلىق ەسەپتٸك جازبالار ٷشٸن ەكٸ فاكتورلى اۋتەنتيفيكاتسييا مەن ەرتٷرلٸ قۇپييا سٶزدەردٸ قولدانعان جٶن.
– ەلٸمٸزدە جاساندى ينتەلەكت تەرمينٸ دە جيٸ قولدانىلاتىن بولدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا جي بٷكٸل ەلەمدە عانا ەمەس, قازاقستاندا دا دامۋدا. جالپى, جي دامۋى وڭ ٷردٸس پە?
– جاساندى ينتەللەكت پەن ماشينالىق وقىتۋدىڭ دامۋى, كەز — كەلگەن جاڭا تەحنولوگييا سيياقتى, وڭ ٶزگەرٸستەردٸ دە, بەلگٸلٸ بٸر تەۋەكەلدەردٸ دە الىپ جٷرەتٸن پروگرەسس. اقىلعا قونىمدى پايدالانۋ كەزٸندە ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارى ٶتە ٷلكەن پايدا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. ولار مونوتوندى, كٷندەلٸكتٸ ەڭبەكپەن اينالىساتىن ادامداردان جٷكتەمەنٸ الىپ تاستاي الادى, كليەنتتەر ٷشٸن جەكەلەندٸرٸلگەن تەجٸريبە جاساي الادى. مىسالى, قىزىقتى ٶنٸمدەردٸ نەمەسە 24/7 قولداۋدى ۇسىنۋ) نەمەسە باسقا ەدٸستەر مەن الگوريتمدەر جاساي المايتىن مەسەلەلەردٸ شەشە الادى, مىسالى, كەسكٸندەردٸ, تٸلدٸ, دىبىستى جەنە بەينەنٸ ٶڭدەۋگە قاتىستى.
بٸرٸنشٸدەن, ەرينە, پايدا مونوتوندى زيياتكەرلٸك جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋمەن بايلانىستى. مىسالى, "كاسپەرسكيي زەرتحاناسى" كٷن سايىن 400 مىڭنان استام زيياندى نىسانداردى انىقتايدى. ەلبەتتە, مۇنداي ساندى ساراپشىلاردىڭ ەڭبەگٸمەن قولمەن ٶڭدەۋ مٷمكٸن ەمەس جەنە اۆتوماتتاندىرۋ, سونىڭ ٸشٸندە ماشينالىق وقىتۋ ارقىلى ٶتە پايدالى.
– جي نەگە قاۋٸپتٸ بولۋى مٷمكٸن?
– ٶكٸنٸشكە وراي, بٷگٸنگٸ كٷنٸ ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارىنىڭ تەۋەكەلدەرٸ دە بار. اتاپ ايتقاندا, بۇل زيياندى ماقساتتاردا قولدانۋعا بولاتىن گەنەراتيۆتٸ جاساندى ينتەللەكتكە دە قاتىستى. مىسالى, تەرەڭ فەيكتەر دەپ اتالاتىن تەحنولوگييالاردى الاياقتىقتا قولدانۋعا بولادى. زييانكەستەر جەبٸرلەنۋشٸلەردٸ الاياقتىق سحەمالارعا تارتۋ ٷشٸن تانىمال ادامدارمەن بەينەلەر جاسايدى, نەتيجەسٸندە ادامدار اقشانى نەمەسە قۇپييا دەرەكتەردٸ جوعالتادى. سونىمەن قاتار, الاياقتار داۋىستىق فەيكتەردٸ ەرٸپتەستەرٸنٸڭ (اتاپ ايتقاندا باستىقتاردىڭ) نەمەسە تانىستارىنىڭ اتىنان ىقتيمال قۇربانداردى شابۋىلداۋشىلاردىڭ شوتىنا اقشا اۋدارۋعا سەندٸرۋ ٷشٸن قولدانادى.
مەتٸندٸك نەيروندار دا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن. اتاپ ايتقاندا, شابۋىلداۋشىلار ولاردى الاياقتىق حاتتار جاساۋ ٷشٸن پايدالانا الادى. بٸزدٸڭ قاراڭعى جەلٸدەگٸ بەلسەندٸلٸك تۋرالى زەرتتەۋلەرٸمٸز كٶرسەتكەندەي, شابۋىلداۋشىلار تٸلدٸك مودەلدەرگە نەگٸزدەلگەن چاتبوتتار ولارعا زيياندى كود جازۋ سيياقتى زاڭسىز ەرەكەتتەرگە بايلانىستى بەلگٸلٸ بٸر وپەراتسييالاردى نەمەسە ەرەكەتتەردٸ ورىنداۋدى قالاي جەڭٸلدەتەتٸنٸن بەلسەندٸ تٷردە تالقىلايدى.
– بٷگٸنگٸ تاڭدا جي تەحنولوگيياسىنىڭ دامۋى قانداي دەڭگەيدە?
– قارقىندى تەحنولوگييالىق پروگرەسس پەن قوعامداعى ٶزگەرٸستەر اياسىندا «جاساندى ينتەللەكت» تەرمينٸ جاھاندىق پٸكٸرتالاستاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا بەرٸك ورىن الدى. بۇل تەحنولوگييا دامىعان سايىن ادامدار قۇپييالىلىق مەسەلەلەرٸنە كٶبٸرەك تاپ بولادى, بۇل جي كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنان الشاق قاراۋدى مٷمكٸن ەمەس ەتەدٸ. «كاسپەرسكيي زەرتحاناسىنىڭ» ساراپشىلارى جاساندى ينتەللەكتتٸڭ قارقىندى دامۋىنىڭ سالدارىن بولجاۋعا تىرىستى. الاياقتار سۋرەتتەر مەن بەينەلەر جاساۋ ٷشٸن نەيروندى جەلٸلەردٸ جيٸرەك پايدالانادى. 2024 جىلى زييانكەستەر سەنٸمدٸ مازمۇن جاساۋ ٷشٸن نەيروندى جەلٸلەردٸ جيٸ قولدانا الادى. نەتيجەسٸندە الاياقتىق ەرەكەتتەرٸ كٷردەلەنە تٷسۋٸ مٷمكٸن, بۇل شابۋىلدار مەن ولاردان جەبٸرلەنۋشٸلەر كٶبەيۋٸنە الىپ كەلەدٸ. ٶتكەن جىلى مەتٸندٸك دەرەكتەردٸ, دىبىستى, سۋرەتتەر مەن بەينەلەردٸ ٶڭدەيتٸن الگوريتمدەردٸڭ ساپاسى كٷرت ٶستٸ. ەندٸ ٷلكەن تٸلدٸك مودەلدەر مەتٸندٸك دەرەكتەردٸڭ ٷلكەن كٶلەمٸن ٶڭدەي الادى. مىسالى, كٶلەمٸ جاعىنان رومانمەن سالىستىرۋعا بولادى. جەنە ولار بويىنشا ساپالى جاۋاپتار بەرە الادى. كەسكٸن گەنەراتورلارى فوتوگرافييالىق ساپالى كەسكٸندەر جاساي الادى, ەڭ جاقسى الگوريتمدەر الدىڭعى نۇسقالاردىڭ ستاندارتتى مەسەلەلەرٸن شەشتٸ, مىسالى, ادامنىڭ قولىن بەينەلەۋ پروبلەمالارى. ەڭ قىزىقتى دامۋ سىزىعى - مۋلتيمودالدى مودەلدەر — مەتٸنمەن دە, سۋرەتتەرمەن دە بٸردەن جۇمىس ٸستەي الاتىندار, مىسالى, رەنتگەن سەۋلەسٸن الۋ جەنە ول بويىنشا مەديتسينالىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ.
ٶكٸنٸشكە وراي, مىسالى, تٸلدٸك مودەلدەردٸڭ گالليۋتسيناتسيياعا بەيٸمدٸلٸگٸنە, ياعني ٸس جٷزٸندە دۇرىس ەمەس جاۋاپتارعا قاتىستى مەسەلەلەر ەلٸ دە بار. بٸزدٸڭ زەرتتەۋلەرٸمٸزدٸڭ بٸرٸندە بٸز فيشينگتٸك (الاياقتىق) سٸلتەمەلەردٸ انىقتاۋ مەسەلەسٸنە وسىنداي مودەلدەردٸ قولدانۋ مٷمكٸندٸگٸن زەرتتەدٸك. كٶبٸنەسە مودەل ارگۋمەنت رەتٸندە ويدان شىعارىلعان اقپاراتتى كەلتٸرە وتىرىپ, جاۋاپ بەردٸ.
- روبوتتىڭ ەڭبەك قىزمەتٸندە ادامدى الماستىرۋى قانشالىقتى مٷمكٸن? بۇل قانشالىقتى شىنايى?
– ەزٸرگە, الگوريتمدەر جاساي المايتىن كٶپتەگەن تاپسىرمالار بار. سونىمەن قاتار, جۇمىستى ادام ورىنداعانى جٶن كٶپتەگەن تاپسىرمالار بار. بۇل, ەڭ الدىمەن, قاتەنٸڭ باعاسى جوعارى بولاتىن سالالارعا بايلانىستى. بۇل جاعدايدا ادام سوڭعى شەشٸمدٸ قابىلداۋى كەرەك, ٶيتكەنٸ ەگەر ول قاتە جٸبەرسە جەنە نەتيجەسٸندە ادامعا زييان كەلتٸرٸلسە, الگوريتم قالاي جاۋاپ بەرەتٸنٸ بەلگٸسٸز.
- جي نەنٸ ۋەدە ەتەدٸ نەمەسە قانداي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ – جۇمىس ورىندارىن جوعالتۋ نەمەسە ادام ٷشٸن جۇمىستى جەڭٸلدەتۋ?
– ەربٸر كٷردەلٸ تەحنولوگييالىق ترانسفورماتسييا ەڭبەك نارىعىنىڭ قۇرىلىمىنىڭ ٶزگەرۋٸنە ەكەلەدٸ. ماشينالىق وقىتۋ تەحنولوگييالارى ينتەللەكتۋالدى ەڭبەك شەڭبەرٸندەگٸ قايتالاناتىن جەنە قىزىقسىز مٸندەتتەردەن ارىلۋعا, ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە كٷردەلٸ, شىعارماشىلىق جەنە ستاندارتتى ەمەس تاپسىرمالاردى شەشۋگە ۋاقىت بٶلۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مىسالى, SOC تالداۋشىسى, ياعني كومپانييانىڭ جەلٸدەگٸ بەلسەندٸلٸگٸن باقىلايتىن جەنە ونىڭ ٸشٸنەن ىقتيمال قاۋٸپتٸ ٸزدەيتٸن قاۋٸپسٸزدٸك مامانى كٷنٸنە كٶپتەگەن وقيعالاردى قاراۋعا مەجبٷر. كٶبٸنەسە كومپانييالار وسى مامانداردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە تاپ بولادى. ماشينالىق وقىتۋدىڭ ارقاسىندا ەڭ از كٷدٸكتٸ وقيعالاردى اۆتوماتتى تٷردە ٶڭدەۋگە بولادى, بۇل ادامعا كٷردەلٸ جەنە قىزىقتى تاپسىرمالارعا نازار اۋدارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٶپ جاعدايدا بٸز جاساندى ينتەللەكت تۋرالى ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋدىڭ كٶمەكشٸسٸ رەتٸندە ايتاتىن بولساق, كەيبٸر سالالاردا بۇل جۇمىس قۇرىلىمىنىڭ قاتتى ٶزگەرۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
2024 جىلى گەنەراتيۆتٸ جي قاۋٸپ لاندشافتىنا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەر ەنگٸزبەيدٸ. جوعارىدا اتالعان ٷردٸستەرگە قاراماستان, «كاسپەرسكيي زەرتحاناسىنىڭ» ساراپشىلارى جي جاقىن ارادا قاۋٸپ لاندشافتىن ايتارلىقتاي ٶزگەرتەتٸنٸنە ەلٸ دە كٷمەنمەن قارايدى. زييانكەستەر گەنەراتيۆتٸ جي-تٸ قولدانعانىمەن, باعدارلامالىق جاساقتاما مەن جەلٸلەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن تەكسەرۋ ٷشٸن سول نەمەسە ودان دا جەتٸلدٸرٸلگەن قۇرالداردى قولداناتىن كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك ماماندارى دا سولاي جاسايدى, سوندىقتان قاۋٸپ-قاتەر لاندشافتى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرۋٸ ەكٸتالاي.
- جي دامۋىمەن قانداي ماماندىقتار جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸ بار? ال قايسىسى قالادى? مىسالدار كەلتٸرٸپ ٶتسەڭٸز.
– ەڭ الدىمەن, بۇل مەتٸندەر مەن كەسكٸندەردٸ جاساۋعا جەنە ٶڭدەۋگە بايلانىستى قايتالاناتىن ينتەللەكتۋالدى جۇمىس تۋرالى ماماندىقتار. مىسالى, ۆەب-سايتتارعا مەتٸندەردٸ قايتا جازۋمەن اينالىساتىن كوپيرايتەرلەر. جاڭالىقتار مەتٸندەرٸن جازۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا بولادى, ەسٸرەسە ساندىق اقپارات نەگٸزٸندە (مىسالى, بيرجالىق ەسەپتەر), سونىمەن قاتار كٶپتەگەن باسىلىمدار تٸرٸ سۋرەتشٸلەردەن يلليۋستراتسييالارعا از تاپسىرىس بەرە باستايدى, بۇل نەيروندىق جەلٸگە ارتىقشىلىق بەرەدٸ. تەحنيكالىق قولداۋ سيياقتى سالانى اۆتوماتتاندىرۋ ٶتە بەلسەندٸ, مۇندا قىزمەتكەرلەر ٶتە ۇقساس سۇراقتارعا شابلوندىق جاۋاپتارمەن جاۋاپ بەرۋگە مەجبٷر. سونىمەن قاتار, ادامدارمەن ٶزارا ەرەكەتتەسۋگە بايلانىستى كەز-كەلگەن كٷردەلٸ تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋ قيىنىراق: روبوت-تەربيەشٸ تٸرٸ مۇعالٸمدٸ تولىقتىرا الادى, بٸراق ەرەڭ اۋىستىرا الادى. شەشٸمدەردٸڭ ادامدارعا ەسەر ەتەتٸن سالدارى بولعان جاعدايدا, اۆتوماتتاندىرۋ قاجەت ەمەس: بۇل, مىسالى, سوت جٷيەسٸ, مەديتسينا, باسقارۋ سالاسى. سونىمەن, تٷبەگەيلٸ جاڭاسىن قۇرۋدى قاجەت ەتەتٸن كەز — كەلگەن مٸندەتتەر, مۇندا زاتتارعا تٷپنۇسقا كٶزقاراس قاجەت - الگوريتمدەر, ولار وقىتىلعان دەرەكتەردٸ عانا ٶڭدەي الادى, ولار كٷردەلٸ جەنە شىعارماشىلىق قىزمەتپەن اينالىساتىن ادامداردى الماستىرا المايدى.
