كشيشتوف رىبينسكي: «بٸلٸمدٸ بيزنەسكە اينالدىرۋ كەرەك»
– كشيشتوف مىرزا, سٸز ەۋروپانىڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جۇمىس ٸستەپ, مول تەجٸريبە جيناعان مامانسىز. ايتىڭىزشى, باتىس ەلدەرٸندە جەكەلەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر ستۋدەنتتەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸمەن اينالىسا ما?
– ەلبەتتە. ستۋدەنتتەردٸڭ جاي-كٷيٸ ۋنيۆەرسيتەت ٷشٸن بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرۋى شارت. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستانداعى جوعارعى وقۋ ورىندارى دا ستۋدەنتتەردٸڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا بارىگشا كٷش سالىپ جاتىر. بٸر بايقاعانىم, قازاقستاندا ستۋدەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى قاندايدا بٸر مەسەلە تۋىنداسى ونى شەشۋ ٷشٸن رەكتوردىڭ بولماسا پرورەكتوردىڭ الدىندا ۇزاق ۋاقىت كەزەكتە تۇرادى ەكەن. ال باتىس ەلدەرٸندە مۇنداي مەسەلەمەن ارنايى كوميسسييا اينالىسادى. ارنايى كوميسسييا ستۋدەنتتەردٸ بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتا قابىلداپ, ولاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸن تىڭداپ, ونىڭ شەشۋمەن اينالىسادى. بۇدان باسقا ەۋروپادا ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ ٸشٸندە ستۋدەنتتەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالعان قورلار جۇمىس ٸستەيدٸ. ەرينە, قورلارعا قىرۋار اقشا تٷسٸپ, بار مەسەلەنٸ شەشٸلمەيتٸنٸ انىق. بٸراق ازدى-كٶپتٸ بولسا دا كٶمەگٸن تيگٸزەدٸ. وسىنداي ٸس-تەجٸريبەلەردٸ قازاقستانداعى جوعارعى وقۋ ورىندارىنا دا ەڭگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور دەپ ەسەپتەيمٸن. .
– ستۋدەنتتەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن قالاي كٶتەرۋگە بولادى?
– ستۋدەنتتەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸن قوعامدىق جۇمىستار ارقىلى كٶتەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار قازاقستاندا دا ٶز دەڭگەيٸندە جٷرٸپ جاتىر. قازٸر ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدەگٸ ستۋدەنتتەر ۇيىمى بەلسەندٸلەرٸنٸڭ كەڭسەسٸ مەنٸڭ كابينەتٸمە جاقىن ورانالاسقان. ولارمەن جيٸ كەزدەسٸپ, وي-پٸكٸرلەرٸن تىڭدايمىن. سول كەزدە ولارعا جاستارعا بەلسەندٸ بولۋى ٶز قولىندا ەكەنٸن ۇدايى ايتامىن.
– رەكتور مىرزا, ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى جاڭا ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستراتەگييالىق دامۋ باعدارلاماسىن قابىلداپ جاتقاندارىڭىزدان حاباردارمىز. سىرتقى بايلانىستاردى دامىتۋ جولىندا ٶزگە ەلدەردٸڭ قانداي جوعارعى وقۋ ورىندارىمەن ەرٸپتەستٸك بايلانىس ورناتۋعا كٷش سالىپ جاتىرسىزدار?
– قازاقستان بٸلٸم بەرۋ سالاسىن دامىتۋدا «باللون ٷردٸسٸنە» قوسىلعان ەلدەردٸڭ بٸرٸ. ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى جاڭا ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ بۇعان دەيٸندە سىرت ەلدەردٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن بايلانىس ورناتىپ, بۇل باعىتتا ماڭىزدى جۇمىس اتقارعان. الداعى ۋاقىتتا بٸزدەر سول جۇمىستاردى قارقىندى جالعاستىراتىن بولامىز. بۇل بٸزدٸڭ ستراتەگييامىزداعى باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ. كەلەشەكتە اقش, رەسەي جەنە ۇلبريتانييانىڭ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىمەن ەرٸپتەستٸك بايلانىستى كٷشەيتۋگە بار كٷش جٸگەرٸمٸزدٸ جۇمسايتىن بولامىز.
– قازٸر قازاقستاندا ستۋدەنتتەردٸ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. ايتىڭىزشى, ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸ جوعارعى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەردٸ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ٸسٸمەن اينالىسا ما?
– ەرينە. قازٸر ەۋروپادا جوعارعى وقۋ ورىندى تەمامداپ, جۇمىس تابا الماي جٷرگەن جاستاردىڭ ٷلەسٸ سالماعى ٶتە جوعارى. سول سەبەپتٸ كەرٸ قۇرلىقتاعى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەردٸ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ٸسٸنە قاتتى كٶڭٸل بٶلۋدە. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەت جانىنان ارنايى پسيحولوگ ماماندار جۇمىس ٸستەپ, كوۋچينگتٸك ورتالىقتار قۇرىلعان. ولار جاستاردىڭ قيىندىقتاردى ەڭسەرٸپ, ٶمٸر جولىندا ەلسٸزدٸك تانىتپاۋعا ٷندەيدٸ. قازاقستاندا دا بۇل مەسەلە ٶزەكتٸ ەكەنٸن بايقادىم. بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەت جىل سايىن 1500 جۋىق ستۋدەنت جاستاردىڭ ناقتى بٸر مەكەمەلەردە ٸس-تەجٸريبەدەن ٶتۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋعىزىپ كەلەدٸ. جاستاردى جۇمىسقا ورنالاسىپ كەتۋٸنە وسىنداي تەجٸريبەلٸك سىناقتاردىڭ مەنٸ زور دەپ ەسەپتەيمٸن. جاستار وسىنداي سىناقتار كەزٸندە شىنايى ٶمٸرمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تارازىلايدى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى الداعى ۋاقىتتا ستۋدەنتتەردٸ جاپپاي ٸس-تەجٸريبەدەن ٶتكٸزۋگە كٷش سالاتىن بولادى. .
– قازاقستانعا كەلگەنٸڭٸزدە بٸلٸم سالاسىنداعى قانداي ٶزەكتٸ مەسەلەنٸ بايقادىڭىز.
– شىنىمدى ايتايىن, دٷنيەجٷزٸندەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ باسىنداعى مەسەلەلەرٸ بٸر-بٸرٸنە ۇقساق. ٶيتكەنٸ, قازٸرگٸ عالامداسۋ زامانىندا بٸر ەلدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ كەلسٸ بٸر ەلدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتٸنەن وق بويى وزىپ كەتكەن جوق. ايتالىق, قازٸر دٷنيەجٷزٸندە وقۋ ورىندارى مەن بيزنەستٸڭ اراسى تىم الشاق. بەيلەنەل ايتساق, ەكەۋٸ بٸر-بٸرٸنە تەرٸس قاراپ تۇر. سوندىقتان ولاردى جاقىنداتۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸنە اينالىپ وتىر. بۇل مەسەلە قازاقستانعا دا, گەرمانيياعا دا تەن قۇبىلىس. پولشادا وقۋ ورىنا جەتەكشٸلٸك جاساعانىمدا دا وسى مەسەلە الدىمنان شىقتى. ال قازاقستانداعى جاعدايدى سٸزدەرگە ايتىپ, ۋاقىتتارىڭىزدى العىم كەلمەيدٸ. قازٸر ۋنيۆەرسيتەت پەن بيزنەس اراسىنداعى بايلانىستى جاقىنداتۋعا باسا مەن بەرٸپ وتىرعان جايىمىز بار. بۇل رەتتە ستۋدەنتتەرگە «ەكونوميكا سالاسىنا قاتىستى قاندايدا بٸر جۇمىس جاساڭىزدار, ونى بيزنەس جوبا رەتٸندە قاراستىرىڭىزدار» دەپ اقىلىمىزدى ايتۋدامىز. ٶز باسىم بيزنەس پەن بٸلٸمنٸڭ بٸتەقايناسىپ جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن اقش پەن ۇلىبريتانييادان بايقادىم. اتالعان ەلدەردٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بيزنەس ينكۋباتورلاردىڭ جۇمىستارى جولعا قويىلعان. جالپى, مۇنداي ٸس-تەجٸريبە قازاقستاندا قولعا الىنعان. الداعى ۋاقىتتا بٸزدە بيزنەس ينكۋباتورلار قۇرىپ, تيٸمدٸ باعىتتا جۇمىس ٸستەۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز.
– قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ستاندارتتارى سٸزدٸڭ ەركٸن جۇمىس ٸستەۋٸڭٸزگە قولايسىزدىق تۋعىزباي ما?
– جوق. كەز كەلگەن وقۋ ورىنى بٸلٸم سالاسىنا قاتىستى زاڭنىڭ شەڭبەرٸندە جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس. سوندىقتان بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ ستاندارتتارى بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزعا كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ دەپ ايتا المايمىن. الداعى مامار ايىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸلٸگٸنە دايىنداعان ستراتەگييامىزدى تانىستىراتىن بولامىز. سول كەزدٸ بٸلٸم سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى وي-پٸكٸرٸمٸزدٸ ايتامىن. قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶز جولداۋىندا جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنا اۆتونومييا بەرۋ مەسەلەسٸن كٶتەرگەنٸن بٸلەسٸزدەر. اۆتونومييا. بۇل سٶز دەربەستٸك دەگەندٸ بٸلٸدٸرەدٸ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل باعىتتا جٷيەلٸ جۇمىستار قولعا الىنۋدا. جالپى, ەر ۋنيۆەرسيتەتكە دەربەستٸك بەرٸلگەن جاعدايدا, بٸرەگەي وقۋ باعدارلاماسى قابىلداپ, جۇمىس ٸستەيدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ جۇمىسىنا قاتاڭ شەكتەۋ قويىپ وتىر دەپ ايتپاس ەدٸم.
نۇرلان جۇماقانوۆ, «ۇعتاو» اق قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸ جەتەكشٸسٸ.
