كەمەلدٸلٸككە ۇمتىلۋ...
كەزەكتٸ سەنبٸ كٷنٸ... مەشٸتكە ٶزگە دٸننٸڭ ٶكٸلدەرٸ كٸردٸ (ورىس قىز بەن كورەي ازاماتى). ەرلٸ-زايىپتى جۇپ ەكەن. يسلام دٸنٸن قابىلداپ, شاريعات جولىمەن نەكە قيدىرىپ, مۇسىلمان وتباسى اتانعىسى كەلەتٸندٸكتەرٸن ايتتى.
وسى بٸر كٶرٸنٸس مەنٸ تاڭقالدىرماي قويعان جوق. ٶزگە سەنٸمنٸڭ ٶكٸلٸ سانالى تٷردە سەنٸڭ دٸنٸڭدٸ قابىلداۋى جٷرەگٸمە قۋانىش سىيلادى. اقىرى ولاردان نە ٷشٸن جەنە كٸم ٷشٸن مۇنداي قادامعا بارعانىن سۇرادىم:
كورەي ازاماتى: «مەن بار ٶمٸرٸمدٸ عىلىمعا ارناعان اداممىن, كٶپتەگەن زەرتتەۋشٸلەردٸڭ جۇمىسىن وقىدىم. تانىمال فرانتسۋز زەرتتەۋشٸسٸ جاك يۆ كۋستونىڭ يسلام دٸنٸن نە سەبەپتٸ قابىلداعانىن وقىعان بولاتىنمىن. 1962 جىلى اتلانت مۇحيتى مەن جەرورتا تەڭٸزٸندە زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەن ەكەن. ولاردىڭ سۋلارى مىڭداعان جىلدار بويى ٶزارا گيبرالتار جاعالاۋىندا ۇشتاسىپ جاتىر. ونداي جاعدايدا عىلىمي تۇرعىدان تەڭٸز بەن مۇحيت سۋلارىنىڭ اتومدارى ارالاسىپ, فاۋناسى مەن فلوراسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋٸ تيٸس بولاتىن. الايدا ٸس جٷزٸندە ەشقانداي ٶزگەرٸس جوق. سۋلاردى كٶرٸنبەيتٸن شەكارا بٶلٸپ تۇرعانداي. زەرتتەۋشٸنٸ بۇل جاعداي قاتتى قىزىقتىردى. ول ونىڭ جاۋابىن تابۋعا بارىن سالسا دا تٷك شىقپاپتى. بٸر كٷنٸ پروفەسسور موريس بۋكايگانى جولىقتىرىپ قالعان كەزدە, ول جاك يۆ كۋستوعا جاۋابىن مۇسىلمانداردىڭ كٸتابى قۇراننان ٸزدە دەپ كەڭەس بەرگەن ەكەن. ول قۇراننان ٸزدەگەن سۇراقتارىنىڭ جاۋابىن تاۋىپ, قاتتى تاڭىرقاعان. وسىدان كەيٸن عالىمنىڭ كٶزٸ اشىلىپ, يسلامعا بەت بۇرىپتى. «قازٸرگٸ عىلىمدى ون تٶرت عاسىر ارتقا تاستاعان قۇرانعا انت ەتەيٸن, ول – اللاھتىڭ حاق سٶزٸ», – دەپ كاپيتان كۋستو «بٸز نەگە مۇسىلمان اتاندىق» دەگەن كٸتابىندا ٶزٸ تۋرالى جازادى. وسى كٸتاپتى وقىپ بٸتٸرگەن سەتتەن باستاپ, يسلام دٸنٸن زەرتتەي باستادىم. ەڭ العاش «فاتيحا» سٷرەسٸن جاتتادىم, ەرٸ سول سٷرەنٸ جاقسى كٶرەمٸن. دەمەك, كٶكٸرەگٸمدە سەۋلە پايدا بولىپ, جٷرەگٸمە يمان قونا باستادى. مۇسىلمان دوسىم, قىمبات ەشەكەي تاستارمەن كٶمكەرٸلگەن اعىلشىن تٸلٸنە اۋدارىلعان قۇران سىيعا تارتتى. بۇل سىيدىڭ ەندٸگٸ قادٸرٸن بٸلەمٸن. بۇل سىيدى مەن ٷيٸمدەگٸ ەڭ قۇرمەتتٸ جەرگە قويدىم. بٷگٸن سەتٸ تٷسٸپ, اياۋلى جارىممەن تولىقتاي يسلام دٸنٸن قابىلدايمىز دەپ شەشٸم قابىلدادىق. «كەمەل ادام» بولعىمىز كەلەدٸ (كٷلدٸ), كەشٸرٸڭٸز ناعىز كەمشٸلٸكسٸزدٸك اللاعا عانا تەن ەمەس پە?! بٸزدٸكٸ تەك كەمەلدٸلٸككە ۇمتىلۋ عوي» - دەپ سۇراعىما جاۋاپ بەردٸ.
راسىمەن دە, ناعىز كەمەلدٸلٸك, مٸنسٸزدٸك اللاعا عانا تەن. ٶزگە ۇلت ٶكٸلٸنەن «كەمەل ادام» بولۋعا تىرىسامىن دەگەن سٶزٸ مەنٸ ٶتە تاڭقالدىردى. جەر ەلەمٸندە ادامزات بالاسى ٶمٸر سٷرگەلٸ بەرٸ «ناعىز ادام», «كەمەل ادام», «تولىق ادام» سيياقتى تٷسٸنٸكتەر پايدا بولا باستادى. ادام كەمەلدٸلٸگٸ نەدە? مۇسىلماندار ٷشٸن ٷلگٸ تۇتاتىن ەڭ كەمەل ادام - اللانىڭ ەلشٸسٸ مۇحاممەد (س.ا.س.) پايعامبارىمىز بولعان. كورەي ازاماتىنىڭ وسى «كەمەل ادام» سٶز تٸركەسٸنٸڭ تولىق سەزٸنٸپ, تٷسٸنگەنٸ عوي... XXI عاسىر – اقپارات عاسىرى بولعاندىقتان, قۋ دٷنيە ادامداردى قۇردىمعا جٸبەرٸپ جاتادى. ادامدار جالعان ٶمٸردەن بارىنشا دٷنيە, دەۋلەت, مانساپ, اتاق-داڭق الىپ قالعىسى كەلەدٸ. بۇلاردىڭ بەرٸنەن جالىققان ادام تٷبٸ رۋحاني ازىق ٸزدەي باستايدى. ساناسى مەن جٷرەگٸندەگٸ دەرتتەن تازارۋ ٷشٸن ادامدارعا يسلامنىڭ رۋحانيلىعىن تٷسٸنۋ قاجەت. ادامدار يسلامعا جان تىنىشتىعىن, ٶمٸردٸڭ مەنٸن ٸزدەپ كەلەدٸ. مۇسىلمان – تەك ٸشٸپ-جەۋ ٷشٸن نەمەسە ارتىندا ۇرپاق قالدىرۋ ٷشٸن عانا ٶمٸر سٷرمەيدٸ, ول الدىنا بيٸك ماقسات قويىپ, سوعان ۇمتىلاتىن ادام. بٷگٸنگٸ ٸرٸپ-شٸرٸگەن قوعام قۇندىلىقتارىنان باس تارتىپ, ٶزٸن دە, ٶزگەلەردٸ دە مەڭگٸ ەسكٸرمەيتٸن رۋحاني بايلىققا باستايتىن ادام.
كورەي ازاماتىنىڭ جٷرەكتەن شىققان سٶزدەرٸ, جٷرەگٸمە جەتتٸ دەپ ايتا الامىن. قۇران كەرٸمدە: «اللا كٸمدٸ تۋرا جولعا سالعىسى كەلسە, ونىڭ كٶكٸرەگٸن (ياعني كٶڭٸلٸن يمان نۇرىمەن نۇرلاندىرىپ) يسلامعا ايقارا اشادى», – دەلٸنگەن («ەنعام» سٷرەسٸ, 125-ايات). اللا سٷيگەن قۇلىنا عانا وسىنداي يمان بەرەدٸ. وسى جۇپتىڭ تەۋبەسٸن اللا قابىل الىپ, مۇسىلمان ەتتٸ. ادامعا بۇدان ارتىق باقىت بار ما? – دەگەن ويلار مەنٸڭ بويىما ەرٸك جٸگەر بەرٸپ, قايراتتاندىرا تٷستٸ!
سارسەنگالي بوتاگٶز جاسۇلانقىزى, ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, فيلوسوفييا جەنە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتٸنٸڭ قازٸرگٸ زامانعى يسلامتانۋلىق زەرتتەۋلەر ماماندىعىنىڭ 1 كۋرس دوكتورانتى
جەتەكشٸسٸ: شاعىرباي الماسبەك دٷيسەنبەكۇلى
