بيۋدجەتتٸ تولىقتىرۋشى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلاۋىنا تٷرتكٸ بولا الاتىن عالامدىق ەكونوميكا رەتسەسسيياسى قاۋپٸنٸڭ بەتٸ ەلٸ قايتپاي تۇر. ٷزٸلٸس جارييالانعانىنا قاراماستان اقش پەن قىتايدىڭ ساۋدا قاقتىعىسى ۋشىعا تٷسۋدە. ونىڭ ٷستٸنە قوسىمشا قۇن سالىعىن 12%-دان 16 %-عا ٶسٸرەتٸن, 1,3 ترلن تەڭگەنٸڭ جولىن جابۋشى 128 تٷرلٸ سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەردٸڭ كٶزٸن جوياتىن جاڭا سالىق كودەكسٸ كەلەسٸ جىلى قولدانىسقا ەنگٸزٸلٸپ قالۋى دا مٷمكٸن. مۇنداي جاعدايدا جابىلاتىن ەكونوميكالىق نىساندار قاراسى دا كٶبەيۋٸ ىقتيمال. سوندىقتان ٷكٸمەت قازٸردەن الداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدٸ ٶتكەرۋدٸڭ ستسەناريٸن دايىنداۋدى قولعا الۋدا. بۇل رەتتە, ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلٸمٸزدە نەسيە الۋشىلار قاراسىنىڭ كٶپتٸگٸ ٷكٸمەتتٸ دە, ۇلتتىق بانكتٸ دە الاڭداتىپ وتىرعان جايى بار, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بانكتٸك قارىزداردىڭ جالپى جيىنتىعىندا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر ٷلەسٸ 39,2% -دى قۇرايدى. AERC كونسالتينگتٸك قىزمەتتەر دەپارتامەنتٸنٸڭ اعا ساراپشىسى ەراسىل سەرٸكباي ٸشكٸ كرەديتتٸك نارىق قۇرىلىمىنداعى وسى سەگمەنتتٸڭ باسىم مەنگە يە ەكەنٸن راستايدى. ەسٸرەسە, ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ باياۋلاۋى جەنە مەملەكەتتٸك ىنتالاندىرۋدىڭ شەكتەۋلٸ ىقتيمال جاعدايىندا. ساراپشى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندٸرۋ ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن ەسكە سالادى.
"مۇنداي بەلسەندٸلٸك, ەدەتتە, ساۋدا, قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى سالاسىندا وڭ ديناميكانى قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەكونوميكالىق ٶرلەۋ كەزەڭدەرٸمەن قاتار جٷرەدٸ. الايدا, مۇنداي مودەلدٸڭ تۇراقتىلىعى, كٶبٸنەسە قارىز الۋشىلاردىڭ ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋ قابٸلەتٸنە جەنە قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ ساپاسىنا بايلانىستى", - دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدىڭ باسىندا ەلٸمٸزدە قارىز الۋشىلار سانى 8,6 ميلليوننان استى. بۇل ەكونوميكالىق تۇرعىدا بەلسەندٸ حالىقتىڭ ايتارلىقتاي ٷلەسٸن تانىتادى. ونىڭ 53%-عا جۋىعى 1 ملن تەڭگەدەن از بەرەشەگٸ با, ولار نەسيەلەندٸرۋدٸڭ جيىنتىق سوماسىنىڭ 7%-ىن عانا قۇرايدى. ال بانكتەر الدىنداعى نەگٸزگٸ بەرەشەك (شامامەن 93%) ٸرٸ قارىزدارى بار اۋقاتتى تۇلعالاردا شوعىرلانعان, دەپ ناقتىلايدى سەرٸكباي.
"وسى جاعىنان العاندا,ماكروەكونوميكالىق تۇرعىدا قاراستىرلاتىن رەسپۋبليكامىزداعى حالىقتىڭ نەسيەلەندٸرٸلۋ دەڭگەيٸ تەۋەكەلدەر تۋدىرماي, قالىپتى مەندەر شەگٸندە دەپ ايتۋعا بولادى. الايدا, ميكرو دەڭگەيدە بورىشتىق جٷكتەمەلەردٸڭ كٶرٸنٸستەرٸ بايقالادى, ەسٸرەسە تابىسى تٶمەن, جۇمىسى تۇراقسىز جەنە قارجىلىق اقپاراتقا قولجەتٸمدٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ ٷي شارۋاشىلىقتارى اراسىندا. حالىقتىڭ وسى ساناتتارى بورىشتىق جٷكتەمەگە, ونىڭ ٸشٸندە قامتاماسىز ەتٸلمەگەن نەسيەلەردٸڭ جاپپاي بەرٸلۋٸنە جەنە قارجى قۇرالدارىن تاڭداۋ شەكتەۋٸلٸگٸنە بايلانىستى قارىزعا باتۋعا كٶبٸرەك ۇشىرايدى",-دەپ اتاپ ٶتتٸ AERC ٶكٸلٸ.
ونىڭ كٶزقاراسىنشا, قارىزعا باتۋعا مىنا ساناتتاعى تۇلعالار ەلدەقايدا بەيٸم:
- حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توبى قاتارىنا جاتاتىن جەنە قارجىلىق تەۋەكەلدەرگە بەيٸمدٸلٸگٸ جوعارى كٶپ بالالى وتباسىلار, ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىندار;
- جاستار, اتاپ ايتقاندا, ۇزاق مەرزٸمدٸ پايدالانۋعا جاتاتىن تاۋارلاردى ساتىپ الۋشى, وقۋعا اشقا تٶلەۋشٸ, ٷيلەنۋ تويىن جاساۋشى, ساياحاتتاعاندى جاقسى كٶرەتٸن 25-34 جاس ارالىعىنداعىلار تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر مەن ميكروكرەديتتەردٸ جيٸ رەسٸمدەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ولاردىڭ تابىسى دا تۇراقتى ەمەس. مكب ەسەپتەرٸنە سەيكەس, قارىز الۋشىلار اراسىندا جاستاردىڭ ٷلەسٸ, ەسٸرەسە ٸرٸ قالالاردا تۇراقتى تٷردە جوعارى بولىپ كەلەدٸ.
- تابىسى شەكتەۋلٸ ٷي شارۋاشىلىقتارىنداعىلار نەگٸزگٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸن جابۋ ٷشٸن نەسيە الۋعا كٶبٸرەك جٷگٸنەدٸ. بۇل توپتاعىلاردىڭ قارجىلىق ساقتاندىرۋ ساپاسى تٶمەن جەنە بانكتەرگە قولجەتٸمدٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ, سول سەبەپتٸ ولاردىڭ ٶتە جوعارى سىياقى مٶلشەرلەمەسٸندەگٸ نەسيەلەرگە ۇرىنۋى قاۋپٸ دە جوعارى.
- نەسيە العاندار اراسىندا ەيەل ادامداردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ جوعارى. ەسٸرەسە, جالعىزباستى انالار مەن جۇمىسسىزدار قارىز قامىتىنا تٷسۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى.
"نەسيەلەندٸرۋ تەك ساندىق ەمەس, سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك سيپاتقا دا يە. بۇل رەتتەگٸ وسالدىققا ىقپال ەتۋشٸ نەگٸزگٸ فاكتورلار قارجىلىق ساۋاتتىلىقتىڭ تٶمەندٸگٸ, قامتاماسىز ەتٸلمەگەن قارىزداردىڭ جوعارى ٷلەسٸ, ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ كەڭٸنەن قانات جايۋى, اقشا جيناقتارىنىڭ بولماۋى نەمەسە بالامالى اقشا كٶزدەرٸنە قولجەتٸمسٸزدٸگٸ بولىپ تابىلادى", – دەپ ەسەپتەيدٸ سەرٸكباي.
|
بانك سەكتورىنىڭ نەسيەلەرٸ |
سوماسى, ترلن تەڭگە |
نەسيەلەردٸڭ جالپى سوماسىنداعى ٷلەسٸ, % |
|
بارلىعى |
36,1 ترلن تگ |
|
|
كاسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ |
14,9 ترلن تگ |
41,4% |
|
حالىق |
21,1,ترلن تگ |
58,6% |
|
- يپوتەكالىق زاەمدار |
6,1 ترلن تگ |
|
|
- تۇتىنۋشىلىق زاەمدار |
14,1 ترلن تگ |
|
|
- ٶزگە ماقساتتاعىلار |
900 ملرد تگ |
دەرەككٶز: ۇلتتىق بانك
پروبلەمالىق نەسيەلەر قاي بانكتەردە قوردالانعان?
1. 2025 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا, ەلٸمٸزدەگٸ ميكوقارجى ۇيىمدارى بەرگەن نەسيەلەر بويىنشا مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەكتەر كٶلەمٸ 296 ملرد تەڭگەگە جەتٸپ, كٶش الدىندا كەلەدٸ. ەڭ ٷلكەن ٶسٸم 1-دەن 30 كٷنگە دەيٸن كەشٸكتٸرگەندەر قۇرايدى: 18,3% نەمەسە 100,8 ملرد تەڭگە. سونداي-اق, NPL مٶلشەرٸ 61-دەن 90 كٷنگە دەيٸن كەشٸكتەرگەندەر 9,05%-عا (شامامەن 47 ملرد تەڭگە) ٶستٸ. 90 كٷننەن اساتىن مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەك نەسيەلەرگە كەلەتٸن بولساق, مۇندا 4,7%-عا نەمەسە 102,3 ملرد تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەۋ بولىپتى. سول سەكٸلدٸ NPL مٶلشەرٸ 31-دەن 60 كٷنگە دەيٸنگٸلەرٸ 11,2%-عا, ياعني 45,8 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ازايدى.
بۇدان بٶلەك, ميكروقارجى ۇيىمدارىندا 90 كٷننەن استام مەرزٸمٸ ٶتكەن ميكروقارىزدار بويىنشا پروۆيزييا مٶلشەرٸ شامالى ۇلعايدى: 87,4-تەن 87,9 ملرد تەڭگەگە دەيٸن (+0,57%).
2. جالپى, قازاقستاندا 90 كٷننەن ارتىق تٶلەنبەي قالعان نەسيەلەر (NPL 90+) كٶلەمٸ جٶنٸنەن 2024 جىلى Kaspi Bank كٶش باستاعان ەدٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ ستاتيستيكاسىنا ساي, اتالمىش قارجى ينستيتۋتىنىڭ كەشٸكتٸرٸلگەن نەسيە سوماسى 291,6 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى. سالىستىرمالى تٷردە الىپ قاراساق, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا Kaspi-دٸڭ NPL 90+ ٷلەسٸ 211,3 ملرد تەڭگە بولعان ەدٸ.
3. ودان كەيٸن Halyk Bank تۇر. قازاقستاندىقتاردىڭ بۇل بانكتەگٸ كەشٸكتٸرگەن نەسيە مٶلشەرٸ 270,5 ملرد تەڭگەنٸ قۇراپ وتىر. ەسەسٸنە وتباسى بانكتەگٸ (بۇرىنعى تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ) 90 كٷننەن استام ۋاقىت ٶتەلمەگەن نەسيە كٶلەمٸ نەبەرٸ 4 ملرد تەڭگەمەن ەڭ تٶمەنگٸ كٶرسەتكٸشتٸڭ قاتارىنا ٸلٸنگەن.
جالپى, بٷكٸل بانك سەكتورى بويىنشا NPL 90+ كٶلەمٸ 1,094 ترلن تەڭگەدەن استى.
قورىتا ايتقاندا, تٶلەم مەرزٸمٸن ٶتكٸزٸپ العان نەسيە كٶلەمٸ نارىقتاعى ەڭ ٸرٸ ويىنشىلاردىڭ بٸرٸ Kaspi Bank-تا كٶبەيگەنٸمەن, ونىڭ جالپى نەسيە پورتفەلٸنە دە بايلانىستى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. مۇنداي ديناميكانى تالداۋ ٷشٸن بانكتەردٸڭ نەسيە بەرۋ ساياساتى, حالىقتىڭ تٶلەم قابٸلەتٸ جەنە ەكونوميكالىق احۋال سەكٸلدٸ بٸرنەشە فاكتورلاردى ەسكەرۋ قاجەت.
