وتىز جىل ەل بيلەگەن ەكس-پرەزيدەنت نازارباەۆ لوندوندا تٸركەلگەن Jusan Technologies كومپانيياسىنىڭ كٶمەگٸمەن قۇنى 8 ملرد دوللارعا جۋىقتايتىن اكتيۆتەرٸن «ەكٸ شوقىپ, بٸر قاراپ» وتىرعان.
حالىقارالىق جۋرناليستٸك زەرتتەۋ بيۋروسىمەن بٸرلەسٸپ, كٶلەمدٸ بايانداما ەزٸرلەگەن The Daily Telegraph ەۋلەتتٸڭ ٶكٸلدەرٸ بۇلتارا الماستاي دەيەك ۇسىنىپتى.
باتىس باسىلىمدارىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ نازارباەۆتىڭ اتىن ارقالاعان قورلاردىڭ «سىرتقى سيپاتى الدامشى» دەپ پايىمدايدى.
سىرت كٶزگە اعارتۋشىلىق, پاتريوتتىق, ەلەۋمەتتٸك باعىتتاعى جوبالارمەن قىزۋ اينالىسقان بوپ كٶرٸنەتٸن ەلگٸندەي قۇرىلىمدار شىنتۋايتىندا ەۋلەتتٸڭ «قالتاسى» عانا.
جۋرناليستٸك زەرتتەۋ بيۋروسىنىڭ مەلٸم ەتكەنٸندەي, سونىڭ ٸشٸندەگٸ – "نازارباەۆ قورى" تٸكەلەي Jusan Technologies حولدينگٸنٸڭ جۇمىسىن قاداعالايدى.
ال حولدينگتٸڭ ٶزٸ ٷلكەن ەكوجٷيە ٸسپەتتٸ. باتىس جۋرناليستەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, مۇندا ەۋلەتتەن بٶلەك, زامانىندا نازارباەۆتىڭ ايتقانىن ەكٸ ەتپەگەن ەليتا ٶكٸلدەرٸنٸڭ دە ٷلەسٸ بار.
«2021 جىلدىڭ قازان ايىنداعى دەرەككە سەيكەس Jusan Technologies كومپانيياسىنا قاراستى اكتيۆتەردٸڭ قۇنى 7,8 ملرد دوللاردان اسىپ جىعىلدى. بۇنىڭ ٸشٸندە امەريكانىڭ قازىناشىلىق وبليگاتسييالارى, قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ مەموبليگاتسييالارى جەنە قاجەت بولعان جاعدايدا كەدەگە اسىراتىن 3 ملرد دوللارعا جۋىق قولما-قول اقشا بار», – دەيدٸ The Daily Telegraph.
Jusan Technologies حولدينگٸنٸڭ قۇرامىنا قانداي قۇرىلىمدار كٸرەدٸ?
جۋرناليستٸك زەرتتەۋ بيۋروسىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا حولدينگكە قاراستى اكتيۆتەر شارتاراپتا شاشىراپ جاتىر. بۇلاردىڭ اراسىندا بانكتەر, تەلەكوممۋنيكاتسييالىق كومپانييالار, بٶلشەك ساۋدامەن اينالىساتىن كەسٸپورىنداردىڭ ٷلەسٸ كٶپ (بەلكٸم بولات نازارباەۆقا تيەسٸلٸ اتىشۋلى "التىن وردانى" ايتىپ وتىرعان بولار دەپ بولجادىق, رەد). بۇلار نەگٸزٸنەن قازاقستاندا ورنالاسقان. ەۋلەتتٸڭ ٶكٸلدەرٸ ارتىلعان اقشانى ليۋكسەمبۋرگ, دۋباي, اقش جەنە ۇلىبريتانيياعا تاسىعان. 2020 جىلى Jusan Technologies-تٸڭ تازا تابىسى 550 ملن دوللاردى قۇراپتى. حولدينگكە تيەسٸلٸ اكتيۆتەردٸڭ قۇنى 1,6 ملرد دوللارعا باعالانعان.
«حولدينگكە قاراستى قۇرىلىمداردىڭ ٸشٸندە ەۋلەت ٷشٸن جۋسان بانكتٸڭ ورنى بٶلەك. قازاقستانداعى ٸرٸ دەگەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاتارىنا كٸرەتٸن بانكتٸ ەۋلەتتٸڭ ٶكٸلدەرٸ ەرەكشە ايالايدى, باعالى, ۇزاققا شاباتىن بيزنەس دەپ ەسەپتەيدٸ.
بانك تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى بوپ وتىرعان ەربول ورىنباەۆ ەۋلەتكە بٶتەن ەمەس. 2015 جىلعا دەيٸن نازارباەۆتىڭ وڭ قولى بولدى, ۆيتسە-پرەمەرلٸكتە وتىردى. ورىنباەۆ Jusan Technologies-كە جەتەكشٸلٸك ەتتٸ, ونىڭ حولدينگتەگٸ ٷلەسٸ 4,6 پايىزدىڭ ٷستٸندە», – دەيدٸ بريتان باسىلىمى.
...
جۋرناليستٸك بيۋرونىڭ قولىنداعى قۇجاتتا احمەتجان ەسٸموۆتىڭ كٷيەۋبالاسى عالىمجان ەسەنوۆتىڭ اتى اتالادى.
ەسەنوۆ Jýsan Bank-تٸڭ ٸرٸ اكتسيونەرٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
بيۋرو مەلٸمەتٸ بويىنشا كٷيەۋبالانىڭ بانكتەگٸ ٷلەسٸ 20 پايىزدى قۇرايدى. Jusan Technologies-تىڭ جان-جاققا تارامدالىپ كەتكەن سونشا ونىڭ قۇرامىندا نازارباەۆپەن تۋىستىق بايلانىسى بولماسا دا, باسقا جولمەن سەنٸمٸنە كٸرگەن قالتالىلار قاپتاپ جٷر. مەسەلەن, حولدينگتە بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاعان زايد يبن سۇلتاننىڭ ۇلى تاحنۋن شەيحتٸڭ دە ٷلەسٸ بار.
بيۋرو جۋرناليستەرٸ مۇنىمەن شەكتەلٸپ قالماي, نازارباەۆ قورىنىڭ لوندونداعى مٷددەسٸن قورعايتىن Boies Schiller Flexner زاڭگەرلٸك كومپانيياسىنا حابارلاسقان.
ولاردىڭ مەلٸم ەتكەنٸندەي بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا Jusan Technologies-تىڭ مەنشٸك يەسٸ اۋىسىپ, كومپانييا امەريكادا تٸركەلگەن Jysan Holdings LCC كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ قاراماعىنا ٶتكەن.
تٷسٸنگەنٸمٸز, بۇدان كومپانييانىڭ تٷپ يەسٸ ٶزگەرمەگەن.
«Jysan Holdings LCC NU Generation Foundation كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمىنا باعىنادى. بۇل مەكەمەگە نازارباەۆ قورىنىڭ تٶراعاسى اسىلان سەرٸنجٸپوۆ باسشىلىق ەتەدٸ. سەرٸنجٸپوۆ كٸم? ول 2013-2016 جىلدارى قازاقستاننىڭ بٸلٸم سالاسىن باسقاردى.
بىلايشا ايتقاندا, ەۋلەتپەن بايلانىستى بيزنەس بٸر ەلدەن, بٸر ەلگە قونىس اۋىستىردى. نازارباەۆقا تيەسٸلٸ بيزنەس-يمپەرييا بۇدان بىلاي اقش-تان باسقارىلاتىن بولادى», – دەيدٸ The Daily Telegraph.
اۆتوكرات باسشىلار ۇلىبريتانيياعا نەگە قۇمار?
باتىس جۋرناليستەرٸنٸڭ پايىمداعانىنداي, نازارباەۆ سەكٸلدٸ اۆتوكرات باسشىلاردىڭ كاپيتالىن ۇلىبريتانيياعا تاسۋى تەگٸن ەمەس.
«بريتانييا ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى قالتالى كلەپتوكراتتاردىڭ قولىن قاقپايدى. ولاردىڭ بايلىعى مەن جەكە مەنشٸگٸنٸڭ قورعالارىنا كەپٸلدٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ ورتا ازييانى زەرتتەۋگە ماماندانعان ساراپشى الەكساندر كۋلي.
ونىڭ ايتۋىنشا ەسكٸ قازاقستاننىڭ ەليتاسى ەلدە دٷمپۋ بولىپ, كٷندەردٸڭ-كٷنٸ ۇلىبريتانيياعا باس ساۋعالارىن سەزگەن. ال بريتان بيلٸگٸ ٶز كەزەگٸندە ولاردىڭ كاپيتالىن اراشالاپ, قۇقىقتىق تۇرعىدا قول ۇشىن سوزىپ وتىر.
جۋرناليستٸك زەرتتەۋ بيۋروسىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا قازاقستانداعى قاڭتار دٷربەلەڭٸنەن كەيٸن ۇلىبريتانييانىڭ ٶز ٸشٸندە «پاراقورلاردى نەگە پانالاتۋىمىز كەرەك?» دەگەن پٸكٸرتالاس كٷشەيگەن. اعىلشىن تٸلدٸ اۋديتورييا بريتان بيلٸگٸنٸڭ وليگارحتاردى, ديكتاتورلاردى, قالتالى ۇرى-قارىلاردى قۋانا قابىلداپ, قۇشاق جايا قارسى الاتىنىنا نارازى.
«ولار ٶزٸمەن بٸرگە التىن-كٷمٸسٸن ارقالاي كەلەدٸ. وسى ارادان بريتان ادۆوكاتىنىڭ مۇرتىن مايلاپ, بايلىعىنان ايىرىلماۋدىڭ امالىن ٸزدەستٸرەدٸ. اعىلشىنداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ مۇنداي ەرەكەتكە نارازى.
تٷنەۋكٷنٸ لەيبوريستەر پارتيياسىنىڭ بەلسەندٸسٸ مارگارەت حودج نازارباەۆتىڭ «اقشا ساۋۋ» الگوريتمٸن اشىپ ايتتى.
قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ Jusan Technologies-كە قاراستى اكتيۆتەرٸن تٷرلٸ قايىرىمدىلىق قورلاردىڭ كٶمەگٸمەن استىرتىن, قۇپييالى تٷردە باسقارىپ وتىرعان. ونىڭ ايتۋىنشا ۇلىبريتانييادا شالقىپ ٶمٸر سٷرەتٸن قازاق ەليتاسىنىڭ دەرلٸگٸ نازارباەۆتىڭ تۇسىندا قيساپسىز بايلىققا يە بولعان.
بريتان بيلٸگٸ مۇنىڭ بەرٸنە كٶز جۇما قارايدى. وتىز جىل بويى ەل باسقارعان نازارباەۆ ەۋلەتٸنٸڭ اعىلشىن جەرٸندە ٷرٸپ-ٸشٸپ, شايقاپ تٶگٸپ جٷرگەنٸ حالىقتىڭ شامىنا تيەتٸنٸن ەسكەرمەيدٸ», – دەيدٸ The Daily Telegraph.
مارگارەت حودجدىڭ پٸكٸرٸنشە بريتان پارلامەنتٸ مۇنداي زاڭبۇزۋدىڭ جولىن كەسۋگە قۇلىقتى ەمەس. دەسە دە, ەلدٸڭ تالاپ-تٸلەگٸن ەسكەرۋگە مەجبٷر.
Telegraph تٸلشٸسٸنٸڭ اقپاراتىنا قاراعاندا الداعى ايلاردا بريتان بيلٸگٸ ەكونوميكاعا ينۆەستيتسييا باعىتتاعانى ٷشٸن ازاماتتىق بەرەتٸن جٷيەنٸڭ كٷشٸن جويماق.
باتىس باسىلىمدارى مۇنداي جٷيەنٸڭ رەسەي, ورتا ازييا, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستاننان كەلەتٸن قالتالى ادامدارعا قولايلى بولعانىن ايتادى, الايدا ولاردىڭ كاپيتالى ەڭبەكپەن كەلگەنٸنە كٷمەنمەن قارايدى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
