تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەلٸمٸزدٸڭ ايرانداي ۇيىعان بٸرلٸگٸنٸڭ ساقتالۋى بەرٸنەن دە ماڭىزدى ەدٸ. وسىنى نازارعا العان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق جەرٸن مەكەندەيتٸن ەتنوستاردىڭ باسىن بٸر ارناعا جيناپ, ورتاق ماقساتقا باعىتتايتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى. ەلباسىنىڭ كٶرەگەندٸ شەشٸمٸنٸڭ ارقاسىندا اسسامبلەيا ەل دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسىپ, قازاق قوعامىنىڭ اجىراماس بٶلشەگٸنە اينالدى. اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى جايىندا سٶز قوزعاعاندا اتقارىلعان جۇمىستى بٸر ماقالاعا سىيعىزۋ مٷمكٸن ەمەس. وسى رەتتە بٸزدە الماتى وبلىسىنداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارعان جۇمىستارى جايىندا از-كەم سٶز قىلۋدى جٶن ساناپ وتىرمىز.
قازاق حالقى «جەتٸسۋ – جەر جانناتى» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. تٷگٸن تارتساڭ مايى شىعاتىن جەرۇيىق مەكەنگە ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ قونىستانۋى دا ەرتەدەن باستاۋ الادى. بۇل رەتتە جەتٸسۋ جەرٸندە ۇيعىرلار بٸراز ۋاقىتتان بەرٸ جەرگٸلٸكتٸ قازاقتارمەن بٸرگە تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرٸپ كەلە جاتقانى ايقىن مىسال بولادى. ال قالعان ەتنوستاردىڭ ستاليندٸك قۋعىن-سٷرگٸن كەزٸندە تاعدىر تەلكەگٸنە تاپ بولىپ, وسى جەرگە تۇراقتاعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
قازٸرگٸ تاڭدا الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 100-دەن استام ەتنوستىڭ ٶكٸلدەرٸ ىنتىماقتى جاعدايدا ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. دەپورتاتسييا كەزٸندە كەلٸپ, جەتٸسۋ جەرٸنەن تيياناق تاپقان ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸمەن تٸلدەسە قالساڭىز, ولار سول بٸر سۇلمات جىلدارى ٶزدەرٸنٸڭ اتا-انالارىن باۋىرمال قازاق حالقىنىڭ قالاي قۇشاق جايا قارسى العانىن ايتا جٶنەلەدٸ. سوندىقتان مۇنداعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ جالپى قازاق جەرٸ قايىرىمدىلىق پەن باۋىرلاستىق مەڭگٸلٸككە ۇيا سالعان قاسيەتتٸ مەكەن سانايدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدٸ. بۇل جايىندا قازاق حالقىمەن بٸتەقايناسىپ كەتكەن الماتى وبلىستىق كوممۋنيكاتسييالار ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرٸ گالينا ميتكوۆسكيح بىلاي وي ساباقتايدى:
– قاسيەتتٸ جەتٸسۋ جەرٸن مەكەندەگەن ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ تٷسٸ, كٶزٸ ەر الۋان بولعانىمەن, بەرٸمٸزدٸڭ بٸر عانا وتانىمىز بار. ول – قازاقستان. بٸزدٸ بٸر-بٸرٸمٸزگە دەگەن سىيلاستىق, قامقورلىق, ورتاق قايعىمىز جاقىنداتا تٷسەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن. سول بٸر زۇلمات جىلدارى قازاق حالقى دا قاسٸرەت پەن قايعىنى بٸر كٸسٸدەي تارتتى. بۇل بٸزدٸڭ ورتاق قايعىمىز. قايعىسى ورتاق ادامداردىڭ قۋانىشى دا ورتاق. ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاندا بەرٸمٸز قۋانىپ, الداعى ۋاقىتتا قۋانىشتى كٷندەرٸمٸز كٶپ بولاتىنىنا سەنٸممەن قارادىق. جٷزدەگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سەنٸمٸ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ شىندىققا اينالدىرىپ, قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندى دوستىق پەن ۇلتارالىق كەلٸسٸمنٸڭ التىن بەسٸگٸنە اينالدىردى. سول سەبەپتٸ بٸزدەر قازاق جەرٸن مەكەندەگەن بارشا ۇلت ٶكٸلدەرٸن ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرىپ, جايماشۋاق جاعدايدا عۇمىر كەشۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋعىزعانى ٷشٸن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ەرقاشاندا العىس ايتامىز, – دەپ اعىنان جارىلدى.
يە, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ٶزٸنٸڭ 25 جىلدىق تاريحىندا ەلٸمٸزدەگٸ تاتۋلىق پەن قوعامدىق كەلٸسٸمنٸڭ قورعاۋشىسى ەكەنٸن سان مەرتە دەلەلدەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا الماتى وبلىسىندا اسسامبلەيانىڭ 60 مىڭننان استام مٷشەسٸنٸڭ باسىن 71 ەتنومەدەني ورتالىق بٸرٸكتٸرٸپ وتىر. جەتٸسۋ جەرٸندەگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ ەتنومەدەني ورتالىقتاردىڭ ماڭايىنا توپتاسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرٸن دامىتىپ وتىر. سونىمەن قاتار الماتى وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بٶلٸمشەسٸنٸڭ جانىندا ٶڭٸردەگٸ جەتەكشٸ جۋرناليستەردٸڭ كلۋبى جۇمىس ٸستەيدٸ. كلۋبقا مٷشە مايتالمان جۋرناليستەر اسسامبلەيا جۇمىسىن جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, تٷرلٸ ماتەريالدار مەن سيۋجەتتەر دايىندايتىنىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. بۇدان باسقا وبلىستىق اسسامبلەيا جانىنان ۇلتارلىق تاتۋلىق مەسەلەلەرٸنە تەرەڭ تالداۋ جاسايتىن ساراپشىلار توبى دا جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. اسسامبلەيانىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىنا ٶڭٸردەگٸ بەلسەندٸ جۋرناليست, «وگني الاتاۋ» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى اتساليما يديگوۆا جەتەكشٸلٸك جاساپ, ساراپشىلىق توپتىڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرٸپ وتىرعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. بۇدان باسقا ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاستارى «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىنىڭ ماڭايىنا توپتاسىپ, جۇمىس ٸستەۋدە.
بٷگٸندە بٸزدەر بەيبٸتشٸلٸك پەن قوعامدىق كەلٸسٸم سالتانات قۇرعان ەلدە الاڭسىز ٶمٸر سٷرۋدەمٸز. قازاقستاندا وسىنداي جاعداي قالىپتاستىرۋ وڭاي بولماعانىن كەز كەلگەن ادام بٸلەدٸ. توقسانىنشى جىلدارى كەڭەس ٶكٸمەتٸنەن بٶلٸنٸپ شىققان بٸرقاتار ەلدەردە ازاماتتىق قاقتىعىستار, ۇلتارازدىق دٷردارازدىقتار پايدا بولعانىن بٸلەمٸز. وسى كەزدە قازاقستان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ىنتىماق بٸرلٸگٸ جاراسقان ەل رەتٸندە اينالاسىنداعى كٶرشٸلەرٸنە ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتە بٸلدٸ.
وسى جايما-شۋاق ٶمٸرٸمٸز تٷگەسٸلمەۋٸ ٷشٸن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى ساراپشىلىق توپتىڭ بٸلٸكتٸ ماماندارى جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇمىستار جٷرگٸزٸپ, كٶپتەگەن كەلەڭسٸزدٸكتەردٸڭ الدىن الۋعا جەردەمدەسۋدە. ەدەتتە اسسامبلەيا دەسە كەيبٸرەۋلەردٸڭ كٶز الدىنا تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ٶزدەرٸنٸڭ ۇلتتىق كيٸمدەرٸن كيٸپ, ەن سالىپ, بي بيلەپ جاتقانىن ەلەستەۋٸ مٷمكٸن. يە, بۇل سىرتقى كٶرٸنٸس. قازٸرگٸ تاڭدا اسسامبەليا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ الدىن الىپ, ەلٸمٸزدەگٸ تاتۋلىققا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن جايتتاردى كٷنٸبۇرىن انىقتايتىن تالداۋ ورتالىعىنا اينالدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدٸ. كەرەك دەسەڭٸز, قازٸر اسسامبلەيا ەلٸمٸزدەٸڭ گۋمانيتارلىق باعىتتاعى جۇمىستارىن جٷيەلەپ, ەل ازاماتتارىن ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىراتىن ۇيىمعا اينالىپ وتىر.
قازٸرگٸ تاڭدا الماتى وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بەلسەندٸلەرٸ حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا بارىنشا كٶمەگٸن تيگٸزٸپ وتىر. وسى رەتتە جەتٸسۋ جەرٸندە اسسامبلەيا ٷلكەن ماسشتابتاعى ٸس-شارالاردى ۇيىمداستىرىپ كەلەدٸ. سٶزٸمٸز دەلەلدٸ بولۋى ٷشٸن وسى رەتتە اسسامبلەيا بەلسەندٸلەرٸنٸڭ مۇرىندىق بولۋىمەن ٶتكەن ماڭىزدى بٸرقاتار ٸس-شارالاردى اتاي كەتكەندٸ جٶن ساناپ وتىرمىز.
ىنتىماق شەرۋٸ بارىسىندا الماتى وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان كەلگەن دەلەگاتسييا مٷشەلەرٸ «كٶنە تاراز تاريحي-مەدەني» ورتالىعى مەن ٶڭٸرلٸك سەنٸ مەن سەۋلەتٸ ٷيلەسكەن «دوستىق ٷيٸ» عيماراتىندا ەكسكۋرسييا جاساپ, تاريحتان سىر شەرتەر تىڭ دٷنيەلەرمەن تانىسقان بولاتىن. بۇدان باسقا الماتى مەن جامبىل وبلىسىنىڭ ٶنەرپازدارى كونتسەرت قويىپ, ايتۋلى شارادا «تالدىقورعان ەۋەندەرٸ» فولكلورلىق-ەتنوگرافييالىق ەن-بي انسامبلٸ, سٷيٸنباي اتىنداعى الماتى وبلىستىق فيلارمونيياسىنىڭ ەنشٸلەرٸ, «بولاشاق» ۆوكالدىق تريوسى ٶز ٶنەرلەرٸن كٶرسەتكەنٸ ەسٸمٸزدە.
بۇدان باسقا «رۋحى بەكەم, كيەلٸ مەكەن – جەتٸسۋ», «قىمىز مۇرىندىق», «تۋعان جەر», «بٸرلٸك» سىندى وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ بەلسەندٸلەرٸ ۇيىمداستىرىپ, ۇلتارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋ جولىندا قىرۋار جۇمىستار اتقارعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار الماتى وبلىسىنداعى ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر دە تٷرلٸ ٸس-شارالارعا ۇيىتقى بولىپ, اسسامبلەيانىڭ جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ جۇمىستارىنا جان بٸتٸرٸپ وتىر. ايتالىق, وبلىستاعى ەزٸربايجان ەتنومەدەني ورتالىعى «ەلوردا – مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ سٷيەنٸشٸ» دەگەن تاقىرىپتا دٶڭگەلەك ٷستەل ۇيىمداستىرسا, ەۆرەيلەردٸڭ «اۆيۆ» بٸرلەستٸگٸ مەن ٶزبەك ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸ «قارتتارىم – اسىل قازىنام», «ەلوردا – دوستىقتىڭ شاڭىراعى» دەگەن تاقىرىپتا جيىندار ۇيىمداستىرىپ, مەملەكەتتٸك ساياساتتى نىعايتۋعا ٶز ٷلەستەرٸن قوسقانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
وسى رەتتە الماتى وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋگە ايرىقشا مەن بەرٸپ وتىر. قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋ, ۇيىمنىڭ ماڭىزدى جۇمىستارىنىڭ بٸرٸنە اينالعان. اسسامبلەيا جانىنداعى تٸل ٷيرەتۋ ورتالعى 2008 جىلدان بەرٸ ٷزٸلٸسسٸز جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ورتالىقتا جىل سايتىن 40-تان استام ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ تٸل سىندىرىپ, قازاق تٸلٸن ٷيرەنٸپ جٷر.
ارىستاعى وقىس جاعداي كەزٸندە, ودان كەيٸن ٶزبەكستاندا سۋ قويماسى جارىلىپ, جەتٸسايداعى بٸراز اۋىلداردى قىزىل سۋ باسقاندا الماتى وبلىسىنداعى اسسامبلەيا بەلسەندٸلەرٸ قاراپ قالعان جوق. تٶتەنشە جاعداي ورىن العان اۋماققا گۋمانيتارلىق كٶمەكتەر جٸبەرٸپ, ەل باسىنا كٷن تۋعان كەزدە, ونى بٸرلەسٸپ جەڭۋدٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸ. بۇدان باس پاندەمييا كەزٸندە دە جەتٸسۋدىڭ اسسامبلەيا بەلسەندٸلەرٸ قايىرىمدىلىق شارالارىنان تىس قالاماي, بەلسەندٸ ەرەكەت ەتٸپ, ٶڭٸردە ٸندەتتٸڭ بەتٸن قايتارۋعا بٸر كٸسٸدەي اتسالىسقان بولاتىن. وسىلايشا, ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ جەرگٸلٸكتٸ حالىقپەن تاتۋ-تەتتٸ عۇمىر كەشٸپ, قۋانىش پەن قايعىنى بٶلٸسٸپ كەلەدٸ.
دۋمان بىقاي
