يە, اتا-باباسى عاسىرلار بويىنا ۇستانىپ كەلگەن قاسيەتتٸ دە قاستەرلٸ دەستٷرلٸ دٸنٸنەن بٷگٸنگٸ ۇرپاعىنىڭ قاعىنان جەرٸگەن قۇلانداي جيرەنۋٸنە نە سەبەپ سوندا? جٷز وتىزدان استام ۇلىس پەن ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالاسىن كەڭ قۇشاعىنا سىيدىرا بٸلگەن سايىن دالا تٶسٸندە قازاقتىڭ بالاسىنىڭ بٸرٸ سەلەفي, بٸرٸ ۋاھابي, ەندٸ بٸرٸ قۇرانشىل بولىپ, باسى قوسىلمايتىنى نەسٸ? جە, ولار بٸردەڭەنٸ بٸلٸپ ايتسا, جٶن دەرسٸڭ-اۋ. ال ەشتەڭەنٸڭ بايىبىنا بارماستان, ەلٸنٸڭ, جەرٸنٸڭ, اتا-باباسى جٷرٸپ ٶتكەن سان عاسىرلىق جولىنىڭ تالايعى تاريحىن بٸلمەي تۇرىپ, «اناۋ ايتتى» مەن دٷرمەككە ايقاي قوسىپ: «ناماز وقىماعاننىڭ بەرٸ كەپٸر» نەمەسە «ەكەڭ ناماز وقىمايتىن بولسا, تٸلٸن الما, شەشەڭ ناماز وقىماسا, قولىنان شەي ٸشپە», «پايعامباردىڭ (س.ع.س.) سٷننەتٸن ورىنداۋ مٸندەت ەمەس» جەنە ت.س.س. دەپ جٷرگەندەردٸڭ ٸس-ەرەكەتٸ قاي اقىلعا قونادى?
اعايىنىن «اداستىعا» ساناپ جٷرگەن ونداي باۋىرلارىمىز – تۋعانىنا, قالا بەردٸ ەلٸ مەن جەرٸنە وپاسىزدىق جاساۋمەن قاتار, ەڭ الدىمەن ٶزدەرٸنٸڭ اداسىپ جٷرگەنٸن بٸلە مە ەكەن? قاسيەتتٸ قۇراندا: «ەي مٷمٸندەر! اللادان شىنايى قورقۋمەن قورقىڭدار دا, مۇسىلمان بولعان كٷيدە عانا ٶلٸڭدەر. تٷپ-تٷگەل اللانىڭ جٸبٸنە (دٸنٸنە) جابىسىڭدار دا بٶلٸنبەڭدەر» («ەلي عىمران» سٷرەسٸ, 102-103-اياتتار), – دەگەن اياتتارى كٷللٸ مۇسىلمان بالاسىنا بٶلٸنبەڭدەر دەپ اشىق ايتىپ تۇر-عان جوق پا?
شىنتۋايتىنا كەلەر بولساق, جاتجۇرتتىقتارعا سەنٸڭ ٶزٸڭ دە, دٸنٸڭ دە كەرەك ەمەس. ولاردىڭ كٶزدەگەنٸ باسقا. كٶبٸسٸنٸڭ اۋزىنىڭ سۋى قۇري باعىپ وتىرعانى – سەنٸڭ ۇلانعايىر جەرٸڭ مەن جەراستى قازبا بايلىقتارىڭ.
كەزٸندەگٸ «بٶلٸپ ال دا بيلەي بەر» دەپ قازاق جەرٸن ەمەن-ەركٸن بيلەپ-تٶستەگەن وتارشىل پاتشالىق رەسەيدٸڭ ساياساتىن بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى مىسىقتٸلەۋلٸلەر قولدانعىسى كەلەدٸ جەنە مۇسىلماندى مۇسىلمانعا ايداپ سالىپ, قولدانىپ تا جٷر. تٶسكەيدە مالى, تٶسەكتە باسى قوسىلعان قارعا تامىرلى قازاق بالاسىنىڭ بولماشىعا بولا جٷز شايىسىپ, بەت جىرتىسىپ جٷرگەنٸ جىمىسقى ەرەكەتتٸ ساياساتتىڭ قۇربانى بولعانى ەمەي نەمەنە? ال بۇل كٶرٸنٸس قالىپتى جٷيەگە اينالىپ كەتەتٸن بولسا, از ۋاقىتتان كەيٸن «بٶلٸنگەندٸ بٶرٸ جەيدٸنٸڭ» كەبٸن كيٸپ, توز-توز بولىپ كەتپەسٸمٸزگە كٸم كەپٸل?
جاستارىمىزدىڭ بٸر بٶلٸگٸ ٶمٸرگە وسى جات جالعان دٸني كٶزقاراستى كٶزسٸز قابىلدايدى, ٶيتكەنٸ, بٸزدٸڭ قوعامنىڭ بٸر بٶلٸگٸندە شەتتەن كەلگەن جالعان دٸني ەسەرلەرگە يممۋنيتەتٸ ەلسٸز.
قازٸر كەيبٸر سىرتقى كٷشتەر جاستارىمىزدى يسلام دٸنٸنٸڭ حاق جولىنان اداستىرىپ, تەرٸس باعىتقا تارتۋعا تىرىسۋدا. مۇنداي ۇلتتىق تابيعاتىمىزعا جات كەلەڭسٸزدٸكتەردەن بويىمىزدى اۋلاق سالۋىمىز كەرەك», – دەي كەلٸپ: «بٸزدٸڭ كونستيتۋتسييا سەنٸم بوستاندىعىنا كەپٸلدٸك بەرەدٸ, بۇل – فاكت. بٸراق, ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, شەكسٸز ەركٸندٸك دەگەن بولمايدى. ول دەگەنٸمٸز – حاوس. بارلىعى دا كونستيتۋتسييا مەن زاڭدار اياسىندا بولۋعا تيٸس», – دەپ قاداپ ايتقانىن ەربٸر سانالى ازامات ەسٸندە مىقتاپ ۇستاعانى ابزال.
لاڭكەستٸك ەرەكەت دٸننەن ەمەس
ٶز زامانىنىڭ ۇلى ويشىلى ف. گاستەنكەردٸڭ: «دٷنيەدەگٸ تەپە-تەڭدٸكتٸ ۇستاپ تۇرعان – يسلام دٸنٸ. دٸن شايقالسا, ەلەم شايقالادى», – دەگەنٸ بار. بٸز بٷگٸن سونىڭ كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز.
مەسەلەن, بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇسىلمان ەلەمٸندەگٸ يران, يراك, سيرييا, پالەستينا سيياقتى مەملەكەتتەردەگٸ بەيبٸت تۇرعىنداردىڭ ٷرەيٸن تۋعىزىپ, تىنىشتىعىن قاشىرىپ وتىرعان دٷربەلەڭ جاعداي شىنايى دٸننٸڭ ەرەكەتٸ ەمەس, ول سول جەرلەردٸڭ بايلىعىنا كٶز سٷزگەن, دٸندٸ جا-مىلعى ەتۋشٸ سىرتتان كەلگەن ساياسي كٷشتەردٸڭ ىقپالى ەكەندٸگٸ جاسىرىن ەمەس. بۇرناعى جىلى ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸندە ورىن العان لاڭكەستٸك ەرەكەتتەردٸ دە ەل ٸشٸنە ٸرٸتكٸ سالۋ ارقىلى تۇراقتىلىقتى شايقالتقىسى كەلگەن دٸندٸ جامىلعى ەتۋشٸ بۇزاقى پيعىلدىلاردىڭ ەرەكەتٸ دەپ بٸلگەن جٶن.
مۇنىڭ ەڭ قاۋٸپتٸسٸ – دٸن جولىندا جٷرمٸز دەگەن جاستارىمىزدىڭ جاساعان امالدارىنىڭ سوڭى نەگە ەكەپ سوعارىنا جەتە مەن بەرمەستەن ەلدەكٸمدەردٸڭ قاراپايىم قۋلىعىنا تٷسٸپ قالعاندىعىندا. سونىڭ سالدارىنان جاس عۇمىرىنا بالتا شابۋمەن قاتار اتا-اناسىنا دا قايعى ەكەلۋٸندە.
دٸننٸڭ دٸتتەگەنٸ – بٷلٸك ەمەس, بٸرلٸك», – دەپ «دٸني ەكسترەميزم» دەپ ات قويىپ, ايدار تاعىپ جٷرگەن لاڭكەستٸك ەرەكەتتەردٸڭ قاي-قايسىسى بولماسىن دٸننەن ەمەس ەكەندٸگٸن كٶپشٸلٸككە قاراتا ايتا وتىرىپ, ودان ەرٸ قاراي: «تٶرتەۋ تٷگەل بولسا, تٶبەدەگٸ كەلەدٸ, التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدٸ», – دەپ دانا حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. وسىناۋ الماعايىپ زاماندا مۇسىلمانداردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ, ەل يگٸلٸگٸ مەن بٸرلٸگٸ سەكٸلدٸ ورتاق ماقساتتارعا جۇمىلدىرۋ باستى نازاردا بولماق. راسىندا دا, جەرٸ كەڭ, ال سانى از قازاق حالقىنا اۋىزبٸرشٸلٸك كەرەك. ول ٷشٸن بٸرٸگٸپ ٸس جاساۋىمىز قاجەت. ۇلى جاراتۋشىمىز قاسيەتتٸ قۇراندا: «…جاقسىلىققا, تاقۋالىققا جەردەمدەسٸڭدەر. كٷنەعا جەنە دۇشپاندىققا جەردەمدەسپەڭدەر. اللادان قورقىڭدار! كٷدٸكسٸز اللانىڭ ازابى قاتتى» («مەيدا» سٷرەسٸ, 2-ايات), – دەگەن. ال الاشتىڭ ارداقتى ازاماتتارىنىڭ بٸرٸ ەليحان بٶكەيحانوۆ بابامىزدىڭ: «قازاق بالاسى بٸرٸگٸپ, تٸزە قوسىپ ٸس قىلسا – حالىقتىق ماقسات سوندا ورىندالادى», – دەگەن سٶزٸ بار. «بٸرٸڭدٸ, قازاق, بٸرٸڭ دوس, كٶرمەسەڭ ٸستٸڭ بەرٸ بوس», – دەپ حەكٸم اباي ايتپاقشى, شىن مەنٸندە, بەس فرانتسييا سىيىپ كەتەتٸن وسىناۋ ۇلانعايىر جەردٸ مەكەن ەتكەن ات تٶبەلٸندەي از عانا قازاققا عاسىرلار بويىنا اتا-باباسى: «اللا بٸر, پايعامبار حاق» دەپ ۇستانىپ كەلگەن دەستٷرلٸ دٸنٸنەن قول ٷزٸپ, جات اعىمداردىڭ شىلاۋىندا كەتٸپ, التىباقان الاۋىز بولۋدىڭ قاجەتٸ بار ما?
اداسقاننىڭ الدى جٶن, ارتى سوقپاق
ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد مۇستافانىڭ (س.ع.س.) بٸر حاديسٸندە: «امال نيەتكە بايلانىستى», – دەلٸنگەن. دەمەك, دٸن جولىنا تٷسكەن ەر ازامات, ياكي ازاماتشا ەڭ ەۋەلٸ نە ٸستەۋٸ كەرەك, ەرينە, نيەتٸن دۇرىستاۋى كەرەك. ابايشا ايتار بولساق: «ەربٸر ادام بالاسىنا ەڭ ەۋەلٸ اقىل كەرەك, اقىلدى ادامعا يمان كەرەك, يماندى ادامعا عيبادات كەرەك».
تاعى دا حەكٸم ابايدىڭ: «كٶپ ادام دٷنيەگە بوي الدىرعان, بوي الدىرىپ اياعىن كٶپ شالدىرعان», – دەگەنٸندەي, قاسيەتتٸ قۇراننىڭ دارا جولىنان, ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتٸڭ (س.ع.س.) سارا جولىنان اداستىرۋشى تەرٸس اعىمداردىڭ جەتەگٸندە جٷرگەن كٶپتەگەن جاستارىمىزدىڭ اياقتارىن شالىس باسۋىنىڭ بٸردەن-بٸر سەبەبٸ دە – دٸندٸ جەتە تٷسٸنبەۋٸنەن, ونىڭ ٸشكٸ يٸرٸمدەرٸنە بويلاپ, تٷپكٸلٸكتٸ ماقساتتىڭ بايىبىنا بارماۋىنان. بۇل بٸر.
ەكٸنشٸدەن, ٶز ەلٸنٸڭ تاريحى مەن عاسىرلار بويى قالىپتاسقان سالت-دەستٷرٸن بٸلمەۋٸ, وعان قۇرمەت كٶرسەتپەۋٸ دە اداسۋشىلىققا اپارار جول ەكەنٸ داۋسىز.
ٷشٸنشٸدەن, تٶل دٸنٸنەن دە, دٸلٸنەن دە, انا تٸلٸنەن دە ماقۇرىم قالعان اتەيستٸك وتباسىنىڭ تەلٸمٸن تەرٸپ ٶسكەن بالانىڭ تۋرا جولدان اداسپاۋى نەعايبٸل. ٶيتكەنٸ, جات اعىمداردىڭ جاساعىن تولىقتىرىپ جٷرگەندەردٸڭ دەنٸ ورىس تٸلٸندە سٶيلەۋشٸلەر بولىپ كەلەدٸ. وندايلارعا «نەگە انا تٸلٸڭدە سٶيلەمەيسٸڭ» دەسەڭ, «دٸنگە ونىڭ قاجەتٸ قانشا» دەگەن جاۋاپ الاسىڭ.
وسىدان كەيٸن-اق, ول ادامنىڭ تٸل تۇرماق, دٸننەن دە ماقۇرىم ەكەنٸن بايقايسىڭ. سەبەبٸ قاسيەتتٸ قۇراندا: «…ەگەر اللا قالاسا ەدٸ, بارلىعىڭدى بٸر-اق ٷممەت قىلار ەدٸ. الايدا سەندەرگە بەرگەن جول-جوبالارىندا سىناماقشى» («مەيدا» سٷرەسٸ, 48-ايات), – دەپ ۇلى جاراتۋشىنىڭ ادامزات بالاسىن بٸر-بٸرٸن تانىپ, اجىراتۋ ٷشٸن ۇلتقا, ۇلىسقا بٶلٸپ, قارىم-قاتىناس قۇرالى, تٸرشٸلٸك تٸرەگٸ رەتٸندە تٸل بەرگەنٸن تٷسٸنبەيمٸز بە?
ولاي بولسا, اللا تاعالانىڭ قازاق بالاسىنا بەرگەن كٶپ نىعىمەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – انا تٸلٸنە قۇرمەت كٶرسەتۋدٸڭ ورنىنا, تەرٸس اينالىپ تەرك ەتٸپ, ٶزگە تٸلدە شٷلدٸرلەپ جٷرگەن قانداستارىمىزعا جول بولسىن?! قازٸر دە وسى ساياساتتى تٸلدەن دە, دٸننەن دە ماقۇرىم جاستار اراسىندا جالعان اعىمنىڭ جەتەكشٸلەرٸ وڭتايلى قولدانىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان بوزٶكپە جاستارىمىز جاقسىدان جاماندى ايىرا الماي, ٶتكەنگە كەسەك اتىپ, الاشاقپىن بولىپ جٷر. ٶكٸنٸشتٸسٸ دە وسى.
سٶز سوڭى
«بٸرلٸك – بەرەكە باستاۋى» دەپ ۇققان بابالارىمىزدىڭ جولىمەن جٷرسەك, اۋىزبٸرشٸلٸگٸمٸزدٸ جوعالتپايىق. «جۇمىلا كٶتەرگەن جٷك جەڭٸل» دەمەكشٸ, تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ باياندى بولاشاعى جولىندا جۇدىرىق بولىپ جۇمىلا بٸلۋٸمٸز كەرەك.
قۇدٸرەتٸ كٷشتٸ اللا تاعالا ەل ٸرگەسٸن امان ساقتاپ, ەل باسقارۋشى ازاماتتارعا اماندىق-ساۋلىق بەرٸپ, حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بٸرلٸگٸن جاراستىرىپ, جاقسىعا جاناس-تىرىپ, جاماننان الاس قىلىپ, بٸزدەردٸ ٶزٸنٸڭ سيرااتال-مۋستاقيم بولعان تۋرا جولىنا, نىعمەتكە بٶلەنگەندەرٸنٸڭ جولىنا باستاپ, سول جولدا ەكٸ دٷنيەنٸڭ يگٸلٸگٸن نەسٸپ ەتكەي. ەۋمين!
راحمەتوللا قاجى سماعۇل
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ, دٸنتانۋشى
