جاڭا بۋىن عالىمى
ەرينە, ول مۇنداي جەتٸستٸككە ٶزٸنەن ٶزٸ جەتكەن جوق. 1981 جىلى وڭتٷستٸكتەگٸ بابايقورعان ەلدٸ مەكەنٸندە دٷنيەگە كەلگەن ەدٸلباي اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتٸ 1998 جىلى بٸتٸرٸپ, وسى جىلى الماتىداعى زاڭ كوللەدجٸنە زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تٷسەدٸ. وسى كوللەدجدٸ 2000 جىلى ارنايى ورتا زاڭگەر دەگەن دەرەجەسٸمەن ٷزدٸك بٸتٸرەدٸ. 2001 جىلى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيلولوگييا فاكۋلتەتٸنە «قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ جەنە اعىلشىن تٸلٸ» ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تٷسٸپ, 2005 جىلى ٷزدٸك ديپلوممەن اياقتايدى. 2005-2008 جىلدارى ارالىعىندا اتالعان جوعارى وقۋ ورىنىنىڭ ماگيستراتۋراسىن «فيلولوگ-پەداگوگ» ماماندىعى بويىنشا وقيدى جەنە ونى دا ٷزدٸك ديپلوممەن تەمەمداعان سوڭ ٶزٸ وقىعان ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشىلىققا قالدىرىلادى. سودان بەرٸ ونىڭ بٷكٸل پەداگوگتٸك قىزمەتٸ وسى وقۋ ورنى مەن تىعىز بايلانىستا ٶربٸپ كەلەدٸ. ول وسىندا قىزمەت اتقارا جٷرٸپ, بەلگٸلٸ تٸلشٸ عالىم, اكادەميك فاۋزييا ورازباەۆانىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن 2010 جىلى «تٸلدٸك بٸرلٸكتەردٸڭ قاتىسىمدىق تابيعاتى (ع.مٷسٸرەپوۆ شىعارمالارى بويىنشا)» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيياسىن قورعايدى. كانديداتتىق زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸندە ف.ورازباەۆامەن اۆتورلىق بٸرلەستٸكتە «كوممۋنيكاتيۆتٸك ماعىنا نەگٸزدەرٸ» (2012 ج.) تيپتٸك باعدارلاماسىن جارييالاعاندىعى دا كٶتٸڭ ەسٸندە. قازٸرگٸ تاڭدا قوس عالىمنىڭ اتالعان جۇمىستارى قازاقستان جوو-دا وقىتىلاتىن «كوممۋنيكاتيتٸك ماعىنا نەگٸزدەرٸ», «قازاق تٸلٸنٸڭ لەكسيكولوگيياسى», «قازاق تٸلٸنٸڭ سەمانتيكاسى», «تٸلدٸك قاتىناس تەوريياسى», «كوممۋنيكاتيۆتٸ گرامماتيكا», «قازاق تٸلٸندەگٸ سينتاكسيستٸك پاراديگما» پەندەرٸن وقىتۋدا كەڭٸنەن قولدانىلاتىنىن ايتا كەتسەك ارتىق ەمەس.
عىلىم دەمەكشٸ, «عىلىم – ينەمەن قۇدىق قازعانداي» ٶتە قيىن ماماندىق. بەينەتٸ مول, كەدەرگٸسٸ قيساپسىز شارۋا تٷسٸنگەن كٸسٸگە. ەدٸلباي 2012 جىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ يەگەرٸ بولادى جەنە ونى 2015 جىلى انگلييا ەلٸندەگٸ نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ماگيستراتۋراسىن «بٸلٸم سالاسىنداعى باسقارۋ» ماماندىعى بويىنشا اياقتايدى. 2016 جىلدان باستاپ «نارحوز» ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ «ەكونوميكا» كافەدراسىندا دوتسەنت بولىپ قىزمەت اتقاردى. وسى جىلدارى اتالعان وقۋ ورنىندا جٷرگەندە ٶز بەتٸنشە «اكادەمييالىق جازىلىم» پەنٸنٸڭ باعدارلاماسىن جازىپ, ونى جوو-لاردا وقىتۋدىڭ ەدٸستەرٸمەن اينالىستى. بۇل پەن بويىنشا «اكادەمييالىق جازىلىم. ەسسەنٸ قالاي جازۋعا بولادى?» ونلاين-كۋرسىن قۇراستىردى (2016) جەنە 90 اكادەمييالىق ساعاتتان تۇراتىن «جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸنە اكادەمييالىق باعىتتا جازبا جۇمىستارىن جازۋدى ٷيرەتۋدٸڭ جولدارى» اتتى سەمينارىن جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸپ كەلدٸ (2019). ياعني, جاس عالىمنىڭ اينالىسىتان عىلىمي باعىتتارى تۋرالى سٶز قوزعاساق, ولار – تٸلٸ بٸلٸمٸ, تٸلدٸك قاتىسىم, بٸلٸم سالاسىنداعى باسقارۋ, اكادەمييالىق جازىلىم. بۇل باعىتتار بويىنشا قازاق جەنە اعىلشىن تٸلٸندە وتىزدان اسا عىلىمي ماقالالار جارييالاپتى. ال, عىلىمنىڭ بۇل سالاسى ايرىقشا تٶزٸمدٸلٸكتٸ, شىدامدىلىقتى تالاپ ەتەتٸنٸ ايتپاسا دا بەلگٸلٸ. وسى تۇستا تالانتتى عالىمنىڭ «اكادەمييالىق جازىلىم» پەنٸن وقىتۋعا قاجەتتٸ مىناداي وقۋ قۇرالدارىنىڭ اۆتورى ەكەندٸگٸن ايتا كەتكٸمٸز كەلەدٸ: «اكادەمييالىق جازىلىم: شاعىن ەسسە مەن شاعىن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جازۋ» (2019 ج), «اكادەميچەسكوە پيسمو: وسنوۆى ناپيسانييا يسسلەدوۆاتەلسكوي رابوتى» (2020 گ.), «تٸلدٸك بٸرلٸكتەردٸڭ قاتىسىمدىق تابيعاتى (ع.مٷسٸرەپوۆ شىعارمالارى بويىنشا): مونوگرافييا» (2021 ج.), «ەسسە جەنە ونىڭ تٷرلەرٸ» (2022 ج.).
ال, بٸلٸكتٸ ماماننىڭ كەز كەلگەن ەڭگٸمەسٸنٸڭ تۇجىرىم تٷيٸندەرٸ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸن وقىتۋ ەدٸستەمەلەرٸ مەن عىلىمي جٷيەلەنگەن نۇسقالارىنا تٸرەلٸپ, قازٸرگٸ بٸلٸم جٷيەسٸنٸڭ زاماناۋي باستامالارىمەن توقايلاسىپ جاتقانىن بٸز زاڭدىلىق دەپ ۇعىنامىز.
–بٷگٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ باستى كرەدوسى – ٶزگەرٸس, جاڭارۋ, دامۋ جەنە ٶركەندەۋ. سوعان بايلانىستى زاماناۋي سۇرانىستارعا سەيكەس تىڭ يدەيالارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ, وڭ باستامالاردىڭ قولدانىسقا ەنگٸزٸلۋٸنە جول اشىلۋى كەرەك. وسى تۇستا ايتا كەتسەم, قولدانىستاعى جاڭارتىلعان بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى – ساپالى بٸلٸم الۋعا نەگٸزدەلگەن زاماناۋي ٷلگٸدەگٸ باعدارلاما دەپ سەنٸممەن ايتۋعا بولادى. وندا ەر پەننٸڭ ەلەۋەتٸن قولدانۋعا, وقۋ, جوبالاۋ, زەرتتەۋ تەسٸلدەرٸن مەڭگەرتۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردٸڭ تۇلعالىق دەربەستٸگٸن دامىتۋ كٶزدەلگەن. وسىعان وراي وقىتۋشىلاردىڭ قوعامعا كٶزقاراسى, ساباق ٶتكٸزۋ ەدٸسٸ, سونداي-اق بٸلٸم الۋشىلاردىڭ دا قوعامعا جەنە ٶزارا قارىم قاتىناسى ٶزگەرٸسكە تٷسٸپ جاتىر. وقىتۋشىلار ەمٸرشٸلدٸك ستيلدەن ارىلۋدا. ستۋدەنتتەر وقۋ پروتسەسٸ بارىسىندا تەك تىڭداۋشى, ورىنداۋشى عانا ەمەس, ٸزدەنۋشٸ, تۇلعالىق قاسيەتٸن قالىپتاستىرۋشى رەتٸندە دەرٸس الاتىن دەڭگەيگە جەتە باستادى, – دەيدٸ جاس ٸزدەنۋشٸ.
بولات جۇمىنۇلى
