جاڭا ەلٸپبي – جاڭا دەۋٸر باستاۋى
ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى, ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ ەردەن زاداۇلى قاجىبەك, اتالعان ينستيتۋتتىڭ عالىمدارى, وبلىسىمىزداعى ٸرگەلٸ وقۋ ورنى سانالاتىن ٸ. جانسٷگٸروۆ اتىنداعى جەتٸسۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, سٷبەلٸ ٷلەس قوسۋدا.
تٸل سارايىندا ٶتكەن «جاڭا قازاق ەلٸپبيٸن ەنگٸزۋدٸڭ عىلىمي جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگٸزدەرٸ» اتتى سەمينار-كەڭەستە الماتى وبلىسىنىڭ تٸلدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايدار باشباەۆ وسىلاي دەدٸ.
ٶز سٶزٸندە باسقارما باسشىسى ٶڭٸردە قازاق تٸلٸ ەلٸپبيٸن لاتىن گرافيكاسى نەگٸزٸندەگٸ ەلٸپبيگە كٶشٸرۋ جٶنٸندەگٸ «جاڭا ەلٸپبي – جاڭا دەۋٸر باستاۋى» اتتى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ەل ٸشٸندە اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگەنٸن دە ايتتى. بارلىق اۋدان, قالالاردىڭ 70 ەلدٸ مەكەنٸن قامتىعان كەزدەسۋلەردە 12 مىڭان اسا ادام قامتىلعان.
سەمينار كەڭەستٸ اشىپ, جٷرگٸزگەن ايدار كاربوزۇلى قازاق ەلٸپبيٸن لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشٸرۋ بويىنشا ەرتٷرلٸ تاقىرىپتا دٶڭگەلەك ٷستەل, كونفەرەنتسييا, كەزدەسۋ, پٸكٸر الماسۋ, اقپاراتتىق ساعات, فورۋم, دەبات, اكتسييا, سەمينار, بريفينگ ٶتكٸزٸلگەندٸگٸن, مۇنداي جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تاباتىندىعىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
– لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ – ۇلتتىق بولمىسىمىزعا قايتۋ دەپ تٷسٸنۋ كەرەك. ەلباسىمىزدىڭ ٶزٸ مۇنى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ بٸرٸنشٸ شاراسى رەتٸندە جٷزەگە اسىرىپ وتىر. نەگە? سەبەبٸ ەلٸپبيدٸ رەفورمالاۋ ارقىلى بٸز تٸلٸمٸزدەگٸ ۇلتتىق ناقىشتى, ۇلتتىق جٷيەنٸ ساقتاي الامىز. ال ۇلتتىق جٷيە ساقتالاتىن بولسا, وندا ميىمىزداعى دٷنيەنٸ تانيتىن ۇلتتىق نەيروندارىمىز جۇمىس جاسايدى, – دەدٸ «جاڭا ۇلتتىق ەلٸپبي نەگٸزٸندەگٸ جازۋ رەفورماسى: پروبلەمالار مەن شەشۋ جولدارى» اتتى تاقىرىپتا بايانداما جاساعان ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى انار فازىلجانوۆا.
سونداي-اق, ول وسى رەفورما تۋرالى قوعامدا سان تٷرلٸ پٸكٸرلەردٸڭ ايتىلىپ جٷرگەنٸن ايتتى. «ەسٸرەسە, تٸل تانۋشى مامانداردىڭ باسىندا ەرتٷرلٸ ميفتەر ٶرٸپ جٷر. ميف دەگەن شىندىققا جاناسپايتىن, بٸراق شىندىق سەكٸلدٸ قابىلداناتىن ۇستانىمدار. مەسەلەن, «ەلٸپبي رەفورماسى – ەرٸپ اۋىستىرۋ عانا دەپ تٷسٸنەدٸ. قىسقا, مەرزٸمدە «وپ-وڭاي» ٶتەدٸ. وعان ەشقانداي كٷشتٸ جۇمساۋ قاجەت ەمەس ەكەنٸن ايتادى. سونىمەن قاتار, لاتىن گرافيكاسىنا كٶشە قالساق قوعامدا اعىلشىن تٸلٸندە سٶيلەۋشٸلەردٸڭ قاتارى تەز ارادا ٶسٸپ, بەرٸمٸز دەرلٸك اعىلشىن تٸلٸندە سٶيلەپ كەتەمٸز دەۋشٸلەر كٶپ. تٸپتٸ, وسى تۇرعىدا سۇقبات بەرٸپ جٷرگەن ساياساتكەرلەر دە بار. تاعى بٸرٸ – وتاندىق سوفتىلار ٶزدٸگٸنەن دامىپ شىعا كەلەتٸنٸن ايتادى. ياعني, لاتىنعا كٶشسەك, سوف جاسايتىن قازاقتار كٶبەيەدٸ. بٸز IT ەلەمدە الدىڭعى قاتارعا يە بولامىز دەگەن ويدا. ەلبەتتە, ارمانداۋ جاقسى. بٸراق, مۇنىڭ بەرٸن بٸر عانا لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋگە اپارىپ تٸرەپ, قاراپ وتىرۋ دەگەن دۇرىس ەمەس», – دەگەن انار مۇراتقىزى ەربٸر ميفكە قاتىستى پروبلەمالاردىڭ شەشۋ جولدارىن دا اتاپ ٶتتٸ.
بايانداماشىنىڭ سٶزٸنشە, لاتىن قارپٸنە كٶشۋدە گرافيكالىق كەڭٸستٸكتەردٸڭ اۋماعى ٶزگەرەدٸ. ياعني, بۇعان دەيٸن ٷلكەن شەڭبەر ٸشٸندە كيريلل گرافيكاسىنىڭ كەڭٸستٸگٸ بولىپ كەلسە, لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋدە ونىڭ كەڭٸستٸگٸ كەڭەيمەك. سونىمەن قاتار, اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەتٸنٸن مامانداردىڭ قازاق تٸلٸنٸڭ گرامماتيكاسىن جاقسى بٸلۋٸ كەرەك دەگەن وي دا ايتىلدى.
– بۇل – جالپىحالىقتىق رەفورما. بٸراق, ونى جٷزەگە اسىرۋشى اۆانگارد بولادى. كەز كەلگەن ٸستٸڭ باسىندا جٷرەتٸن كٷش. ولار كٸمدەر دەگەندە: تٸلتانۋشىلار, قازاق تٸلٸنٸڭ وقىتۋشىلارى, قازاق تٸلٸنٸڭ مۇعالٸمدەرٸ, تٸل ساياساتىنىڭ مەنەدجەرلەرٸ, IT-ماماندارى» بولىپ تابىلادى. ەندەشە, بۇل مەسەلەگە ەرەكشە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋىمىز تيٸس, – دەدٸ انار فازىلجانوۆا.
لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋدٸ تابىستى جٷزەگە اسىرۋ جولىنداعى مەسەلەلەردٸ ورتاعا سالعان سەميناردا ا. بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋىنىڭ ديرەكتورى ەردەن قاجىبەك, ٸ. جانسٷگٸروۆ اتىنداعى جەتٸسۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, فيلوسوفييا دوكتورى اينا راحيموۆا, وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باس مامانى روزا تۇرعانباەۆا بايانداما جاساپ, كەلەلٸ ويلارىمەن بٶلٸستٸ.
جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىستىق تٸل باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايدار كاربوزۇلى لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ – قازاق حالقىنىڭ العا جىلجۋىنا, جاڭا زامان تالابىنا ساي ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە, بولاشاقتا ەلٸمٸزدٸڭ جان-جاقتى دامۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوسىپ, جەمٸسٸ مەن جەڭٸسٸن ەكەلەتٸنٸن ايتتى.
