2021 جىلعى دەرەكتەرگە سەيكەس, قازاقستان گەندەرلٸك تەڭدٸك رەيتينگٸندە 80-شٸ ورىندا. 2006 جىلى 32-شٸ ورىندا تۇرعانىمىزدى ەسكەرسەك, سوڭعى 10 جىلدىقتا گەندەرلٸك تەڭدٸك ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالعانىن بايقاۋعا بولادى.
گەندەرلٸك تەڭدٸك ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. دٷنيەجٷزٸ حالقىنىڭ جارتىسىن ەيەل زاتى قۇراعانىمەن, قوعامدا تولىققاندى تەپە-تەڭدٸك ورناۋى ٷشٸن الدا بٸراز بەلەستٸ ەڭسەرۋگە تۋرا كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن گەندەرلٸك تەڭدٸككە قول جەتكٸزۋ, ەيەلدەردٸڭ قۇقىعى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىرۋ ەلەمدٸك پروبلەما بولىپ تۇر. 1970 جىلدارى حالىقارالىق فەمينيستٸك قوزعالىس كٷش الا باستادى. وسى جاعدايعا ەرەكشە مەن بەرگەن بۇۇ باس اسسامبلەياسى 1975 جىلدى حالىقارالىق ەيەلدەر جىلى دەپ جارييالادى جەنە مەحيكودا ەيەلدەرگە ارنالعان بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىردى. كونفەرەنتسييانىڭ قاتاڭ ۇسىنىمىنان كەيٸن 1976-1985 جىلدار ارالىعى ەيەلدەر ونجىلدىعى دەپ ماقۇلداندى جەنە ارنايى قور قۇرىلدى.
سودان 1979 جىلى بۇۇ-عا مٷشە جەر بەتٸندەگٸ 187-دەن اسا مەملەكەت ەيەلدەرگە قاتىستى كەمسٸتۋشٸلٸكتٸڭ بارلىق تٷرٸن جويۋ جٶنٸندەگٸ كونۆەنتسييانى قابىلدادى. ونىڭ ٸشٸندە قازاقستان دا بار. گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ نەگٸزگٸ مازمۇنى ەيەلدەردٸڭ ەر-ادامدارمەن قاتار قوعامدىق ٶمٸردە, مەملەكەتتٸ باسقارۋدا, ەلگە قىزمەتتە ەرەكشە ٷلەس قوسا الاتىنىن مويىنداۋ, ولارعا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتۋ.
ەلٸمٸزدە بارلىق سالادا ەيەلدەر جەمٸستٸ, نەتيجەلٸ قىزمەت ەتٸپ كەلەدٸ. قوعامدا گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ٸلگەرٸلەتۋدە گەندەرلٸك اعارتۋشىلىقتى قولعا الۋدىڭ دا ماڭىزى زور. گەندەرلٸك بٸلٸم بەرۋ جەنە گەندەرلٸك اعارتۋ – گەندەرلٸك ساياساتتى ٸسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگٸ نەگٸزگٸ باعىتتاردىڭ بٸرٸ.
گەندەرلٸك تەڭدٸككە قول جەتكٸزۋ باعىتىندا باعدارلامالار, ستراتەگييالار مەن تۇجىرىمدامالاردى ساپالى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن گەندەرلٸك ساۋاتتىلىقتى ەرٸ قاراي ٸلگەرٸلەتۋ قاجەت. تەڭ قۇقىقتار مەن مٷمكٸندٸكتەر نەگٸزٸندە ەيەل ادامداردىڭ ەلەۋەتٸن كەڭٸنەن پايدالانۋ – تۇراقتى دامۋدىڭ كەپٸلٸ. ازاماتتىق قوعام جەنە قۇقىقتىق مەملەكەتتە ەر ادام ٷشٸن تۇلعالىق جەتٸلۋگە, بارلىق ازاماتتىڭ ٶز مٷددەسٸن ەركٸن بٸلدٸرۋٸنە جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. جالپى ادامزات تاريحىندا بٸردە-بٸر دەۋٸرلٸك ٶزگەرٸس ەيەل زاتىن اينالىپ ٶتپەگەنٸ بەلگٸلٸ. دەمەك, گەندەرلٸك ساياساتتىڭ تامىرى تەرەڭدە. بٸرٸ مۇنى قولداپ, «ەيەلدەردٸ ەركەكتەرمەن تەڭ ەتۋ كەرەك, قوعامداعى ەيەلدەردٸڭ بەدەلٸن كٶتەرۋگە تيٸسپٸز» دەسە,ەندٸ بٸرٸ بۇعان تٷبەگەيلٸ قارسى. بٸراق جىلدان جىلعا جاعداي جاقسارعان. دەسە دە, وتباسىندا ەكەلەر كٶبٸنە ٶز رولٸن دۇرىس ورىنداماي جاتادى. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بەرٸن ەيەل زاتىنىڭ موينىنا جٷكتەپ قويۋ ەرەكەتتەرٸ دە كٶبەيگەن. ونداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن, ەلٸدە گەندەرلٸك ساياسات جايىندا جۇمىستاردى كٷشەيتٸپ, بٸرنەشە زاڭدى قولعا الۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
بۇۇ-نىڭ باستاۋىمەن العاش رەت «تۇراقتى دامۋ» كونتسەپتسيياسى ۇسىنىلدى. «تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى» – قازٸرگٸ ۋاقىتتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ٶزٸنٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋٸنە قاۋٸپ تۋعىزبايتىن دامۋ. تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى كونتسەپتسيياسىنىڭ 5 بٶلٸمٸ –گەندەرلٸك تەڭدٸك ەكەنٸن العا تارتقىم كەلەدٸ.دەمەك,گەندەرلٸك تەڭدٸك قاي كەزدە ٶزەكتٸ,ەرٸ ٶتكٸر تاقىرىپ. گەندەرلٸك تەڭدٸك – قوعام دامۋىنىڭ نەگٸزٸ. قازٸرگٸ جاھاندانۋ مەن جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگييالار كەزەڭٸندە ادام دامۋىنىڭ باستى ٶلشەمٸ ونىڭ جىنىستىق, نەسٸلدٸك نەمەسە ەتنوستىق بەلگٸلەرٸ ەمەس, كەسٸبي قۇزىرەتٸ, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن شىعارماشىلىق ەلەۋەتٸ بولۋى كەرەك. دامۋدىڭ ستراتەگييالىق مٸندەتتەرٸن جٷزەگە اسىرۋدا ەيەلدەردٸڭ ەلدەگٸ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ٶمٸرگە جان-جاقتى جەنە بەلسەندٸ قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى زور.
سۋلەيمەنوۆا ساۋلە
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتٸ ازاماتتىق قۇقىق جەنە ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ,ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ,زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,پروفەسسور
نۋراحمەتوۆا گ.گ.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتٸ ازاماتتىق قۇقىق جەنە ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ ز.ع.ك., دوتسەنت
