ەۋرووداقتىڭ ارنايى باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىن كٶزدەيدٸ
ەرينە, ەلٸمٸزدە جەردٸڭ استى مەن ٷستٸ شيكٸزاتقا تولى دەسەك تە, ونىڭ دا تاۋسىلاتىن كٷنٸ تۋادى. تسەمەنت ٶندٸرۋ, مەتاللۋرگييا جەنە اۋىر حيمييا ٶنەركەسٸبٸ سيياقتى ەنەرگييانى كٶپ قاجەت ەتەتٸن ٶنەركەسٸپ ورىندارى قورشاعان ورتانى لاستاپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا زييانىن تيگٸزەدٸ. سەبەبٸ, اۋاداعى ۋلى زاتتار, شاڭ, كٷكٸرت ديوكسيدٸ جەنە ازوت وكسيدتەرٸ ادامنىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپتٸ.
قازاقستاندا ەنەرگييا كٶزٸنٸڭ 50 پايىزدان استامى كٶمٸردٸڭ ٷلەسٸنە تيەسٸلٸ. ال جاڭارتىلعان ەنەرگييا كٶزٸنٸڭ جالپى ٷلەسٸ 5 پايىزعا دا جەتپەيدٸ. سونىڭ سالدارىنان ەلٸمٸز اۋانىڭ لاستانۋ يندەكسٸ كٶرسەتكٸشٸندە ەلەم بويىنشا 64-ورىندا تۇر.
قازاقستاننىڭ جاڭا ەكولوگييالىق كودەكسٸندە بەلگٸلەنگەن نەگٸزگٸ شارانىڭ بٸرٸ – ٷزدٸك قولجەتٸمدٸ تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ, اۋا مەن سۋدىڭ لاستانۋىنا جول بەرمەۋ, قالدىقتاردىڭ كٶلەمٸن ازايتۋ جەنە ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ارقىلى پارنيكتٸك گاز شىعارىمىن ازايتۋعا كٷش سالۋ.
بٷگٸندە ەۋرووداق WECOOP جوباسى اياسىندا حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگييالار جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالار ورتالىعى (IGTIC) ارقىلى قازاقستانداعى انتروپوگەندٸك لاستانۋدىڭ كٶلەمٸن قىسقارتىپ, تيٸستٸ سەكتورلارعا جاسىل ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن تەحنيكالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ سۆەن-ولوۆ كارلسسوننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ٶندٸرٸس پەن ٶنٸمدٸ تۇتىنۋداعى ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, جاڭارتىلعان ەنەرگييا كٶزدەرٸن پايدالانۋعا يكەمدەلۋگە, سونداي-اق ٷزدٸك قولجەتٸمدٸ تەحنولوگييانى ەنگٸزۋ جەنە پايدالانۋ ارقىلى پارنيكتٸك گازدار شىعارىمدارىن ازايتۋعا تولىقتاي مٷمكٸندٸگٸ بار. مەسەلەن, ەلشٸ قازاقستاندا جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەلەۋەتٸ 2030 جىلعا قاراي ون ەسە جوعارىلايتىنىن قاپەرگە سالدى. شىن مەنٸندە, قازٸر ەلٸمٸزدە كٷن جەنە جەل ەنەرگيياسىن ٶندٸرەتٸن قۋات جەتكٸلٸكتٸ. ەگەر شەتەل تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ, ناقتى جوسپار بويىنشا جۇمىس ٸستەسەك, قازاقستان ايماقتاعى بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدا تابيعي كٶشباسشىعا اينالا الادى. ەرينە, جاسىل بيزنەسكە قارجىلىق قولداۋ جاسالسا, پرەزيدەنت ۋەدە ەتكەندەي ەلٸمٸز 2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزە الادى دەپ سەنەمٸز. سەبەبٸ, ەۋرووداق ٶكٸلدٸگٸ بۇۇ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن قولداۋشى رەتٸندە قازاقستان جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن ىنتىماقتاستىعىن وسى باعىتتا ارتتىرىپ وتىر.
«بۇۇ-مەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ارقىلى بٸز قازاقستاننىڭ جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تۇراقتى دامۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ٷنەمٸ قولدايمىز. وسى تۇرعىدا ورتالىق ازييا ەلدەرٸندەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايدى قاداعالاپ, بٸلٸم الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان «تۇراقتى دامۋدىڭ ورتالىق ازييا پلاتفورماسى» ٶڭٸرلٸك باعدارلاماسىن ٸسكە قوستىق. بۇل ەو-تىڭ ايماقتىق باعدارلامالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ», – دەدٸ ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ سۆەن-ولوۆ كارلسسون.
بٷگٸندە وسى ىنتىماقتاستىقتى قولداۋ ٷشٸن قورشاعان ورتا جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبى (WGECC) جٷيەلٸ تٷردە جۇمىس ٸستەيدٸ. سونداي-اق, بۇل جوبا ەو جەنە تمد ەلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن قورشاعان ورتا جەنە سۋ رەسۋرستارى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق پلاتفورماسى اياسىندا جٷزەگە اسىپ كەلەدٸ. بۇل پلاتفورما 2009 جىلى يتالييانىڭ تٶراعالىعىمەن قۇرىلعانىن ايتا كەتكەن جٶن.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەو-دا تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا جالپى سوماسى شامامەن 100 ميلليون ەۋرونى قۇرايتىن سۋ-ازىق-تٷلٸك-ەنەرگەتيكا قاتىناسىندا سۋدى, ەنەرگييانى تۇراقتى پايدالانۋ جەنە قورشاعان ورتاعا دەگەن قۇرمەتتٸ ارتتىراتىن ون بەس ايماقتىق باعدارلاما بار. مۇنىڭ قاتارىنا كليمات, سۋ جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى جولعا قوياتىن باستامالاردى قولدايتىن WECOOP جوباسى جەنە ورتالىق ازيياداعى سۋ جەنە ەنەرگەتيكا جٶنٸندەگٸ باعدارلاماسى (CAWEP) دا ەنەدٸ. سونداي-اق, جىل سوڭىنا دەيٸن ورتالىق ازييادا تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق بايلانىستاردى قۇرۋعا باعىتتالعان جاڭا ايماقتىق جوبا (SECCA) ٸسكە قوسىلماقشى. ونىڭ اياسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ وزىق تەجٸريبەسٸنە سەيكەس, ورتالىق ازييادا اناعۇرلىم تۇراقتى ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرٸمگە قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى ٸلگەرٸلەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
