قازاقستاننىڭ ٸشكٸ تۇراقتىلىعىنىڭ ٶزەگٸندە ۇلتارالىق كەلسٸم جاتقانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. تاياۋدا ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قابىرعاسىندا ٶتكەن «ازاماتتىق قوعاممەن جۇمىس ٸستەۋدەگٸ باسقارۋشىلىق جەنە كوممۋنيكاتسييالىق داعدىلار» كۋرسى وسى پاراديگمانىڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن تاعى بٸر رەت دەلەلدەپ بەردٸ. وسى رەتتە كۋرستى «شاڭىراق» كافەدرالار قاۋىمداستىعى مەن قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنە قاراستى «قوعامدىق كەلٸسٸم» رەسپۋبليكالىق مەكەمەسٸ ۇيىمداستىرعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. بۇل ەكٸ قۇرىلىم دا ۇلتتىق تۇتاستىق يدەولوگيياسىن عىلىمي-پراكتيكالىق تۇرعىدان دامىتۋدىڭ الدىڭعى شەبٸندە كەلەدٸ. ولاردىڭ بۇل باستاماسى اعارتۋشىلىقتان باسقا, ساياسي تەحنولوگييالار نەگٸزٸندەگٸ ٸشكٸ تۇراقتىلىق مودەلٸن قالىپتاستىرۋعا كٷش سالۋ ەكەنٸن بايقادىق.
بۇل شارا ەلٸمٸزدەگٸ ەتنوساياسي كەلٸسٸمنٸڭ جاڭا فورماتىنا جول اشقان, ساياسي مەدەنيەتتٸ ترانسفورماتسييالاۋ پروتسەسٸنٸڭ تەجٸريبەلٸك الاڭىنا اينالىپ وتىر. كۋرسقا ەلٸمٸزدەگٸ ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ كٶشباسشىلارى قاتىسىپ, قازاقستانداعى ٸشكٸ ۇلتتىق كونسوليداتسييانىڭ جاي-كٷيٸ جايىنداعى وي-پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالدى. بٷگٸندە اسسامبلەيا قىزمەتكەرەلەرٸ ەل ٸشٸندەگٸ كٶپ ەتنوستىڭ مەدەني جادىن ساقتاۋشى عانا ەمەس, ستراتەگييالىق ٸشكٸ جۇمىلدىرۋ ەلەۋەتٸنٸڭ تاسىمالداۋشىلارعا اينالعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان دا بۇل كۋرس قاتىسۋشىلار ٷشٸن ەدەتتەگٸ باسقارۋ ترەنينگٸ ەمەس, ساياسي جٷيەنٸڭ ٸشكٸ تەتٸكتەرٸن ناقتى تانۋعا, شەشٸم قابىلداۋ ورتالىقتارىمەن تيٸمدٸ كوممۋنيكاتسييا قۇرۋعا باعىتتالعان ينتەللەكتۋالدى-پراكتيكالىق ماڭىزدى تەجٸريبە الماسۋ بولدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس ەدٸ.
شارانى ۇيىمداستىرۋشىلار وقۋ پروتسەسٸنٸڭ نەگٸزٸنە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدارمەن جەنە مەديا ٶكٸلدەرٸمەن ٶزارا ەرەكەتتەستٸكتٸڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸ الىنعانىن العا تارتتى. بۇل – ەلەكتورالدىق ەمەس ساياسي ىقپال ەتۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى مەحانيزم. ياعني, ەتنومەدەني قاۋىمداستىقتار ەندٸ تەك مەدەني ٸس-شارا ۇيىمداستىرىپ قانا قويمايدى, ولار مەملەكەت پەن ازاماتتىق سەكتور اراسىنداعى دەلدال رەتٸندە ناقتى ساياسي-پراكتيكالىق رٶلگە يە بولا باستايدى.
بۇل «گيبريدتٸ دەلدال ينستيتۋت» فۋنكتسيياسى, ياعني, ەتنيكالىق توپتاردىڭ ٶكٸلدەرٸ ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ توعىسقان تۇسىندا جٷيەٸشٸلٸك كەلٸسٸمدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.
كۋرس اياسىنداعى ەڭ سالماقتى تالقىلاۋ «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شاتىرىنىڭ استىنداعى 30 جىل: جاڭا پەرسپەكتيۆالار» دەگەن تاقىرىپ بولدى. اسسمبلەيانىڭ 30 جىلدىعى تەك اتاۋلى داتا ەمەس, قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك كٶپەتنوستىعىن جٷيەلٸ تٷردە رەتتەۋدٸڭ ينستيتۋتسيونالدى تەجٸريبەسٸن تٷيٸندەيتٸن كەزەڭ دەسەك بولادى. وسى جيىندا سٶز العان ۆلاديمير بوجكو ەلدەگٸ ٸشكٸ ەتنوساياسي ارحيتەكتۋرانى قالىپتاستىرۋ تۋراسىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى.
ۆلاديمير بوجكونىڭ سٶزٸنەن قوعامداعى ەتنوسارالىق بايلانىس مەملەكەتتٸڭ ٸرگەلٸ تۇراقتىلىعىنا باعىتتاپ تٷسٸندٸرۋٸ – ساياسي مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ ەۆوليۋتسييالىق دامۋ ساتىسىنا جەتكەنٸن كٶرسەتەتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. ول ەتنوستار اراسىنداعى ديالوگتى مەملەكەتتٸك قاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە قاراستىراتىنىن جەنە پوستكەڭەستٸك اۋماقتا ورىن العان قاندايدا بٸر ەتنيكالىق داعدارىستى قازاقستان ٷلگٸسٸندە ەڭسەرۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن العا تارتتى. ونىڭ ويىنشا, قازاقستان مودەلٸ – تۇراقتىلىقتىڭ يدەولوگييالىق ەمەس, تەجٸريبەلٸك تەتٸكتەرگە نەگٸزدەلگەن سيمبيوز.
جالپى كۋرس شەڭبەرٸندە كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ مەدياساياسي ىقپالى. قازٸرگٸ كەزەڭدە اقپاراتتىق كەڭٸستٸك ۇلتتار مەن ەتنوستار اراسىنداعى سەنٸم مەن ٷرەيدٸ قاتار تۋدىراتىن ارەناعا اينالعانى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان دا بۇل بٸرلەستٸكتەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸ تەك مەدەني ٸس-شارا ۇيىمداستىرۋشىلار عانا ەمەس, قوعامدىق پٸكٸر قالىپتاستىرۋشىلار رەتٸندە دە تانىلۋى قاجەت. ولار اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ٸشكٸ دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى رٶل اتقارا الاتىنىن بٸلەمٸز. مەديا مەن ەتنوستار اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتۋ – بۇل ەتنوسارالىق شيەلەنٸستٸ الدىن الا بولجاپ, الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن پرواكتيۆتٸ مەحانيزم ەكەنٸ انىق.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ەۆوليۋتسييالىق مودەلٸ قالىپتاسىپ كەلەدٸ. بۇل مودەل – كەڭەستٸك توتاليتارلىق جٷيەدەن كەيٸنگٸ ەتنوتسەنتريزم مەن ۋلتراۇلتشىلدىققا بوي الدىرماعان, كەرٸسٸنشە, پليۋراليستٸك كەلٸسٸمگە نەگٸزدەلگەن ۇلتتىق يدەيانىڭ تەجٸريبەلٸك فورماسى. ەتنوستاردىڭ مەدەني اۆتونوميياسى مەن ساياسي ينتەگراتسيياسى اراسىنداعى بالانستى ساقتاۋ – قازاقستان ٸشكٸ ساياساتىنىڭ باستى جەتٸستٸگٸ. دەل وسى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى – وسىنداي كۋرستار, وسىنداي بٸلٸم الاڭدارى ەكەنٸ انىق.
مۇنداي كۋرستار – ەلٸمٸزدەگٸ ەتنوسارالىق بايلانىستى تەك مەدەني دەڭگەيدە عانا ەمەس, ساياسي جەنە ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە دامىتۋ ٷشٸن قاجەت. سەبەبٸ, XXI عاسىردا ەتنوستىق مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ نەگٸزگٸ قۇرالى مەدەني ديالوگتان باسقا تيٸمدٸ باسقارۋشىلىق داعدىلار مەن ستراتەگييالىق كوممۋنيكاتسييا ەكەنٸن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ال بۇل داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ – ۇزاق مەرزٸمدٸ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ.
سٶز سوڭىندا ايتارىمىز, ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ ٶتكٸزگەن بۇل كۋرس – قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق ساياساتىنداعى جاڭا پاراديگمانىڭ باستاۋى. ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, ەربٸر ەتنوستىڭ دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جٷيەلٸ باعىت. ەلدٸڭ ٸشكٸ تۇتاستىعى مەن ساياسي ورنىقتىلىعى – دەل وسىنداي قادامداردان باستالاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
