Qazaqstannyń ishki turaqtylyǵynyń ózeginde ultaralyq kelsim jatqanyn bárimiz bilemiz. Taiaýda Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń qabyrǵasynda ótken «Azamattyq qoǵammen jumys isteýdegi basqarýshylyq jáne kommýnikatsiialyq daǵdylar» kýrsy osy paradigmanyń mańyzy zor ekenin taǵy bir ret dáleldep berdi. Osy rette kýrsty «Shańyraq» kafedralar qaýymdastyǵy men QR Mádeniet jáne aqparat ministrligine qarasty «Qoǵamdyq kelisim» respýblikalyq mekemesi uiymdastyrǵanyn aita ketýimiz kerek. Bul eki qurylym da ulttyq tutastyq ideologiiasyn ǵylymi-praktikalyq turǵydan damytýdyń aldyńǵy shebinde keledi. Olardyń bul bastamasy aǵartýshylyqtan basqa, saiasi tehnologiialar negizindegi ishki turaqtylyq modelin qalyptastyrýǵa kúsh salý ekenin baiqadyq.
Bul shara elimizdegi etnosaiasi kelisimniń jańa formatyna jol ashqan, saiasi mádenietti transformatsiialaý protsesiniń tájiribelik alańyna ainalyp otyr. Kýrsqa elimizdegi etnomádeni birlestikterdiń kóshbasshylary qatysyp, Qazaqstandaǵy ishki ulttyq konsolidatsiianyń jai-kúii jaiyndaǵy oi-pikirlerin ortaǵa saldy. Búginde Assambleia qyzmetkereleri el ishindegi kóp etnostyń mádeni jadyn saqtaýshy ǵana emes, strategiialyq ishki jumyldyrý áleýetiniń tasymaldaýshylarǵa ainalǵanyn aita ketýimiz kerek. Sondyqtan da bul kýrs qatysýshylar úshin ádettegi basqarý treningi emes, saiasi júieniń ishki tetikterin naqty tanýǵa, sheshim qabyldaý ortalyqtarymen tiimdi kommýnikatsiia qurýǵa baǵyttalǵan intellektýaldy-praktikalyq mańyzdy tájiribe almasý boldy desek artyq aitqandyq bolmas edi.
Sharany uiymdastyrýshylar oqý protsesiniń negizine azamattyq qoǵam institýttarymen, memlekettik qurylymdarmen jáne media ókilderimen ózara árekettestiktiń tiimdi tetikteri alynǵanyn alǵa tartty. Bul – elektoraldyq emes saiasi yqpal etý mádenietin qalyptastyratyn mańyzdy mehanizm. Iaǵni, etnomádeni qaýymdastyqtar endi tek mádeni is-shara uiymdastyryp qana qoimaidy, olar memleket pen azamattyq sektor arasyndaǵy deldal retinde naqty saiasi-praktikalyq rólge ie bola bastaidy.
Bul «gibridti deldal institýt» fýnktsiiasy, iaǵni, etnikalyq toptardyń ókilderi azamattyq qoǵam men memlekettik apparattyń toǵysqan tusynda júieishilik kelisimdi qamtamasyz etedi.
Kýrs aiasyndaǵy eń salmaqty talqylaý «Qazaqstan halqy Assambleiasy shatyrynyń astyndaǵy 30 jyl: jańa perspektivalar» degen taqyryp boldy. Assmbleianyń 30 jyldyǵy tek ataýly data emes, Qazaqstannyń tranzittik kópetnostyǵyn júieli túrde retteýdiń institýtsionaldy tájiribesin túiindeitin kezeń desek bolady. Osy jiynda sóz alǵan Vladimir Bojko eldegi ishki etnosaiasi arhitektýrany qalyptastyrý týrasyndaǵy oilaryn ortaǵa saldy.
Vladimir Bojkonyń sózinen qoǵamdaǵy etnosaralyq bailanys memlekettiń irgeli turaqtylyǵyna baǵyttap túsindirýi – saiasi mádenietimizdiń evoliýtsiialyq damý satysyna jetkenin kórsetetinin tilge tiek etti. Ol etnostar arasyndaǵy dialogty memlekettik qaýipsizdik strategiiasynyń bir bóligi retinde qarastyratynyn jáne postkeńestik aýmaqta oryn alǵan qandaida bir etnikalyq daǵdarysty Qazaqstan úlgisinde eńserý múmkindiginiń mańyzy zor ekenin alǵa tartty. Onyń oiynsha, Qazaqstan modeli – turaqtylyqtyń ideologiialyq emes, tájiribelik tetikterge negizdelgen simbioz.
Jalpy kýrs sheńberinde kóterilgen máselelerdiń biri – etnomádeni birlestikterdiń mediasaiasi yqpaly. Qazirgi kezeńde aqparattyq keńistik ulttar men etnostar arasyndaǵy senim men úreidi qatar týdyratyn arenaǵa ainalǵany jasyryn emes. Sondyqtan da bul birlestikterdiń jetekshileri tek mádeni is-shara uiymdastyrýshylar ǵana emes, qoǵamdyq pikir qalyptastyrýshylar retinde de tanylýy qajet. Olar aqparattyq qaýipsizdiktiń ishki deńgeiin qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqara alatynyn bilemiz. Media men etnostar arasyndaǵy bailanysty kúsheitý – bul etnosaralyq shielenisti aldyn ala boljap, aldyn alýǵa múmkindik beretin proaktivti mehanizm ekeni anyq.
Qazirgi tańda Qazaqstanda etnosaralyq qatynastardyń evoliýtsiialyq modeli qalyptasyp keledi. Bul model – keńestik totalitarlyq júieden keiingi etnotsentrizm men ýltraultshyldyqqa boi aldyrmaǵan, kerisinshe, pliýralistik kelisimge negizdelgen ulttyq ideianyń tájiribelik formasy. Etnostardyń mádeni avtonomiiasy men saiasi integratsiiasy arasyndaǵy balansty saqtaý – Qazaqstan ishki saiasatynyń basty jetistigi. Dál osy tepe-teńdikti saqtaýdyń birden-bir joly – osyndai kýrstar, osyndai bilim alańdary ekeni anyq.
Mundai kýrstar – elimizdegi etnosaralyq bailanysty tek mádeni deńgeide ǵana emes, saiasi jáne institýtsionaldyq deńgeide damytý úshin qajet. Sebebi, XXI ǵasyrda etnostyq máselelerdi sheshýdiń negizgi quraly mádeni dialogtan basqa tiimdi basqarýshylyq daǵdylar men strategiialyq kommýnikatsiia ekenin de umytpaýymyz kerek. Al bul daǵdylardy qalyptastyrý – uzaq merzimdi ulttyq qaýipsizdiktiń ajyramas bóligi.
Sóz sońynda aitarymyz, Eýraziia ulttyq ýniversiteti ótkizgen bul kýrs – Qazaqstannyń etnosaralyq saiasatyndaǵy jańa paradigmanyń bastaýy. Elimizdiń ishki turaqtylyqty saqtai otyryp, árbir etnostyń damýyna múmkindik beretin júieli baǵyt. Eldiń ishki tutastyǵy men saiasi ornyqtylyǵy – dál osyndai qadamdardan bastalatynyn umytpaýymyz kerek.
