قازاقستان ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ ٸلە-شالا مەلٸمدەمە جاسادى. بانكيرگە قانداي ايىپ تاعىلعانىن ايتتى. «ەرتاەۆ RBK بانكٸ ديرەكتورلار كەڭەسٸ تٶراعاسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ بولعان تۇستا جالعان جشس ارقىلى بانكتەن 80 ملن دوللار قارىز اقشا الۋعا ىقپال ەتكەن ەرٸ اتالعان قاراجاتتى قايتارماۋدىڭ قارەكەتٸن جاساعان» دەدٸ مينيسترلٸك.
«سپۋتنيك.kz-تٸڭ» حابارلاۋىنشا قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارى اسا ٸرٸ كٶلەمدەگٸ الاياقتىق جاسادى دەپ ايىپتالعان ەرتاەۆتى حالىقارالىق ٸزدەۋگە بەرٸپتٸ. وسى كٷنگە دەيٸن ەرتاەۆ حالىقارالىق ٸزدەۋدە جٷرٸپتٸ. اقىرى مەسكەۋدە ۇستالعان.
ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ بانكيردٸڭ مەسەلەسٸن RBK بانكٸمەن بايلانىستىرىپ وتىرعانى تەگٸن ەمەس.
RBK-نٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ احۋالدىڭ ۋشىققانى سونداي مۇنى بىلتىر نازارباەۆتىڭ ٶزٸ تٸلگە تيەك ەتكەن. پرەزيدەنت بانك اكتسيونەرلەرٸن ۇرى دەپ ايىپتاعان ەدٸ.
ال بانكتٸڭ جاڭا باسشىلىعى ەرتاەۆتان 1,8 ملرد دوللار كٶلەمٸندەگٸ نەسيەنٸ تەزدەتٸپ ٶتەۋدٸ نە بولماسا بانكيرگە قاراستى «الما تۆ» كومپانيياسىنىڭ اكتسيياسىن بەرۋدٸ تالاپ ەتكەن.
ەرتاەۆتىڭ ٶزٸ قۋدالاۋدىڭ سەبەبٸن ەلدەكٸمدەردٸڭ «الماتەل قازاقستان» كومپانيياسىنىڭ اكتسييالارىن تارتىپ الۋدىڭ امالى دەيدٸ.
«مۇنىڭ ساياسي استارى عانا بار, مەنٸڭ سوڭىما تٷسۋدٸڭ سەبەبٸ سول عانا», – دەيدٸ ەزٸر مەسكەۋدەگٸ پەتەرٸندە ٷيقاماقتا جاتقان ەرتاەۆ.
ٷيقاماققا الىنباي تۇرا, بانكير ٶزٸن ۇلتشىل-پاتريوتتاردىڭ قورقىتىپ-ٷركٸتٸپ جٷرگەنٸن, ولاردىڭ رەسەيلٸك تەلەارنالاردى قازاقستان نارىعىنان ىسىرىپ شىعارۋدى ماقسات تۇتاتىنىن ايتقان.
اقىر سوڭىندا ەرتاەۆ رەسەيدەن ساياسي باسپانا سۇراپ تىندى.
سەتپاەۆ نە دەيدٸ?
ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جومارت ەرتاەۆتىڭ ٸسٸندە ساياسي شيەلەنٸس كٶپ. اڭداپ قاراعان ادامعا بايقاۋ دا وڭاي مۇنى.
سەتپاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەزٸر قازاقستاندىق ساياسي ەليتا مەن بيزنەس ەليتانىڭ اراسىندا سوڭعى بٸرنەشە جىل بويىنا تٷرلٸ سالالارداعى جەكەمەنشٸكتٸ بٶلٸس-تارتىسقا سالۋ ناۋقانى جٷرۋدە. بۇل قارجى سەكتورىنا دا قاتىستى. بۇلار ەرتاەۆتى قۇرىقتاي وتىرا ونىڭ ارعى جاعىندا تۇرعان ىقپالدى توپتىڭ ٶكٸلدەرٸن تۇزاققا تٷسٸرمەك.
– تاڭعالاتىن تٷگٸ جوق. قازاقستان ٷشٸن قالىپتى جاعداي. قالىپتاسقان جاعداي. تەجٸريبەدە بار. ساياسي ساحناداعا اسا ٸرٸ فيگۋرانى اياعىنان شالماي تۇرا, الدىمەن ونىڭ اينالىسىنداعى, ونىمەن بايلانىسى بار ادامداردى قارماققا ٸلەدٸ. ولاردان سىر سۋىرتپاقتاپ, ٶزدەرٸنە كەرەكتٸ كومپرومات جينايدى. بار بولعانى وسى.
سەتپاەۆ سالىستىرا كەتٸپتٸ: ەرتاەۆ ٶزٸن ساياسي بوسقىن رەتٸندە كٶرسەتٸپ وتىرعانداردىڭ العاشقىسى ەمەس دەيدٸ ول.
ساياساتتانۋشى نازارباەۆتىڭ ەكس-كٷيەۋبالاسى, مارقۇم راحات ەليەۆتٸ مىسالعا كەلتٸرگەن ەكەن. ەليەۆ تە اسا اۋىر ايىپتاۋلاردان كەيٸن ەلدٸ تاستاي قاشقان. كەيٸن ٶزٸن جٷيەگە قارسى كٷرەسكەر رەتٸندە كٶرسەتٸپ, قازاقستان بيلٸگٸن سىناۋعا كٶشكەن.
سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل دا بٸرتٷرلٸ كٶرٸنگەن. سەبەبٸ ەليەۆتٸڭ ٶزٸ ۇزاق جىلدار بويى وسى جٷيەنٸڭ بەلسەندٸسٸ بولدى ەرٸ وپپوزيتسييانى اياۋسىز جانىشتادى.
– ەرتاەۆ رەسەيدەن ساياسي باسپانا سۇراپ جانتالاسۋدا. سودان بولار بانكيردٸ قازاقستانعا ەكەلۋ مەسەلەسٸ بەلگٸسٸز مەرزٸمگە تەجەلٸپ قالدى. بۇعان رەسەي قالاي قارايدى?
سوڭعى بٸر جارىم جىلدا نازارباەۆ ۇلتتىق بانك پەن قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنان قارجىلىق احۋالدى ۋشىقتىرىپ وتىرعان بانك باسشىلارى مەن اكتسيونەرلەرٸن, قارجىلىق ەليتا ٶكٸلدەرٸن قاتاڭ جازالاۋ كەرەكتٸگٸن بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت ايتتى. ەسكەرتتٸ. پرەزيدەنت سٶزدەن ٸسكە كٶشۋدٸ تالاپ ەتٸپ وتىر. كٸنەلٸلەردٸ تاپ دەپ وتىر نازارباەۆ. بۇعان العاشقى بولىپ ٸلٸككەندەردٸڭ بٸرٸ – جومارت ەرتاەۆ, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ال...
ال ايدوس سارىم بولسا, ەرتاەۆتىڭ قۇرىقتالۋىنان قانداي دا بٸر ساياسي استار ٸزدەۋدٸڭ قيسىنى جوق دەگەن پٸكٸردە. ايتۋىنشا, ەرتاەۆ سٶزٸ مەن ٸسٸنەن تاپتى. قارجىلىق الاياقتىعى اقىر اياعى تٷبٸنە جەتتٸ بانكيردٸڭ.
– ەرتاەۆ پا? قاتارداعى ۇرى ول... جازالاۋ كەرەك, جاپتىرۋ كەرەك. اياقاستى ازاماتتىق سۇراۋى دا تەگٸن ەمەس. اۋزىنا كەلگەندٸ ايتتى, ۇلتشىلدار قورقىتىپ جٷر دەدٸ. ەگەر ەرتاەۆ ازاماتتىق الار بولسا, ونى ەلگە ەكەلۋ دە مٷمكٸن بولمايدى, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ەرتاەۆتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىنا ٸلٸككەنٸ العاشقى رەت ەمەس. 2009 جىلدىڭ جازىندا سول تۇستاعى «اليانس-بانكتٸڭ» باسقارما تٶراعاسى جومارت ەرتاەۆتى ميلليارد دوللارعا جۋىق قاراجاتتى قالتاسىنا باستى دەگەن ايىپپەن قاماۋعا العان.
كەيٸن قىلمىستىق ٸستٸڭ بابى ٶزگەرٸپ, «بۋحگالتەرلٸك جەنە قارجىلىق ەسەپتٸ جٷرگٸزۋدە زاڭ بۇزعان», «بانكتٸڭ اقشاسىن زاڭسىز پايدالانعان» دەپ ايىپتالعان ەدٸ ەرتاەۆ. بانكير ايىپپۇل تٶلەپ قۇتىلعان.
2014-2016 جىلدىڭ ارالىعىندا ەرتاەۆ «الما تۆ» قازاقستاندىق كابەلدٸ وپەراتورىن باسقاردى. كەيٸننەن «الما گرۋپپ» حالىقارالىق حولدينگٸنٸڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولدى.
2017 جىلى بانكير قوس بٸردەي قارجىلىق قۇرىلىمنىڭ (ترويكا-د بانك, ۆولگا-وكسكولىق كوممەرتسييالىق بانك) ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶبە باسىندا وتىردى. سوعان قاراماي سوڭعى ٷش جىل بويىنا ەرتاەۆ قازاقستاننان جىراقتا جٷردٸ.
بيىلعى جىلى
بيىلعى جىلدىڭ كٶكتەمٸندە قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولعان Qazaq Banki ەرتاەۆ پەن ونىڭ اينالاسىنداعى ادامداردى بانكتٸڭ قارجىلىق احۋالىنا كەسٸرٸن تيگٸزدٸ دەپ ايىپتادى.
بانكيردٸڭ ٶزٸ جوققا شىعاردى مۇنى. «Qazaq Banki-نٸڭ اكتسيونەرلەر قۇرامىنا دا, باسشىلىق قۇرىلىمىنا دا ەشقاشان كٸرگەن ەمەسپٸن», – دەدٸ ەرتاەۆ.
كٷنٸ كەشە Alma Group سايتىندا ەرتاەۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸ جارىق كٶردٸ. بانكير ٶزٸنە قاتىستى بارلىق سۇراققا ەگجەي-تەگجەيلٸ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.
ايتۋىنشا, قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ قىلمىستىق كودەكسٸندە «لوببيزم» ٷشٸن جاۋاپقا تارتاتىن زاڭ جوق.
«ايتتىم عوي, RBK مەن Qazaq Banki-نٸڭ اكتسيونەرلەر قۇرامىنا دا, باسشىلىق قۇرىلىمىنا دا ەنگەن ەمەسپٸن. ايلىق تا العانىم جوق ول جەردەن. كەرەك دەسەڭٸزدەر, تەكسەرٸپ كٶرٸڭٸزدەر. ولاردىڭ كرەديتتٸك ساياساتىنا ىقپال ەتكەن جوقپىن, مۇنداي مٷمكٸندٸگٸم دە بولعان جوق», – دەيدٸ بانكير.
ەرتاەۆ ٶزٸنە قاتىستى ٸستٸ قولدان جاسالعان, تىرناق استىنان كٸر ٸزدەۋ دەپ سانايدى.
«ماعان جەنە Alma Group-تىڭ اياسىنداعى سەرٸكتەستەرٸمە سۇمدىق قىسىم جاسالىپ جاتىر. ماعان قازاقستاندا ٸزدەۋ جارييالانعانى دا جالعان. ينتەرپول بويىنشا حالىقارالىق ٸزدەۋدە جٷرگەنٸم دە ٶتٸرٸك. قازاقستانداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەنٸڭ قايدا, نە ٸستەپ جٷرگەنٸمدٸ جاقسى بٸلگەن.
ەگەر انىق حالىقارالىق ٸزدەۋدە جٷرسەم, ەندەشە رەسەيلٸك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تٸزٸمٸنەن دە اتىپ شىعار ەدٸم. وسى كٷنگە دەيٸن مەنٸڭ اتى-جٶنٸم بۇل تٸزٸمدە بولعان جوق», – دەيدٸ بانكيردٸڭ ٶزٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق ٸزدەۋدە جٷرگەنٸ ينتەرپولدىڭ اقپاراتىنان دا تابىلماعان.
«ەگەر ينتەرپول بويىنشا ناقتى ٸزدەۋ سالىنسا, رەسەي شەكاراسىنان ەۋروپاعا ەمٸن-ەركٸن ٶتپەس ەدٸم. مەنٸ قۇرىقتاۋداعى جەنە ەرٸ قاراي قازاقستانعا جەتكٸزۋدەگٸ ماقسات – تىنىسىمدى تارىلتۋ, ەركٸندٸگٸمدٸ شەكتەۋ», – دەيدٸ ەزٸر مەسكەۋدە ٷيقاماقتا جاتقان ەرتاەۆ.
دايىنداعان دۋمان بىقاي
