ەرمۇرات زەيٸپحاننىڭ ٶمٸر جولى
كٶكتەگٸ تەڭٸر باردا – ٶزٸڭ بارسىڭ.
تەڭٸرتاۋ – سەن پەنيلٸك, مەن باقيلىق,
تىم قۇرىسا ٶزٸڭ جايلى سٶزٸم قالسىن», – دەگەن ٶلەڭ جولدارىمەن اياقتالاتىن «تەڭٸرتاۋ – تەڭٸرٸم» دەپ اتالاتىن تاماشا ەننٸڭ مەتٸنٸن اقىندىق جٷرەگٸمەن جىر ەتٸپ, ساعىنىشقا تولى سىر ەتٸپ تە جەتكٸزگەن ەنشٸ, سازگەر, اقىن ەرمۇرات زەيٸپحانۇلىنىڭ انا جۇرت, بابا تاۋمەن قوشتاسقانى ما دەپ قالاسىڭ? مٸنە, سول ٶنەر ٶلكەسٸنەن ٶزٸندٸك مەنەرٸمەن ويىپ ورىن العان اسىل ازامات, ٶنەر ادامى 2011 جىلى 21 ماۋسىم كٷنٸ باقيعا اتتاندى. دەسە دە, ەل ەسٸندە, جۇرت جٷرەگٸندە ەسەم داۋىس, ەدەمٸ ىرعاق, ويلى جىر, ازاماتتىق ٷن قالدى...
ەرمۇراتتىڭ ٶمٸرٸنە دە, ٶنەرٸنە دە كۋە بولعان جانداردىڭ بٸرٸ رەتٸندە تۋعان ٸنٸسٸ, كٷنەس اۋداندىق ەن-بي ٷيٸرمەسٸنٸڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ, ەنشٸ, سازگەر نۇرشات زەيٸپحانۇلىمەن بولعان سۇحباتىمىزدى نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸك.
– ەڭ الدىمەن ەرمۇراتتى ٶمٸرگە ەلديلەپ ەكەلگەن, ەسەيتٸپ-ەرجەتكٸزگەن, ٶنەر قاقپاسىنان تەي-تەيلاپ ەنگٸزگەن تۇعىرلى ەلٸ, اتا-اناسى, ۇلاعاتتى ۇستازدارى جايلى توقتالا كەتسەڭٸز?
– اعام ەرمۇرات زەيٸپحانۇلى 1966 جىلى 30 جەلتوقسان كٷنٸ قاسيەتتٸ ٸلە اڭعارىنىڭ ٶر تٶسٸندەگٸ كٷنەستٸڭ ەيگٸلٸ الما مەكەنٸ – المالى اۋىلىندا ٶمٸر ەسٸگٸن اشقان. الىپ كٶكشوقىنىڭ قالىڭ قارا ورمانى مەن توقتاۋسىز جٶڭكٸپ اققان كٷنەس ٶزەنٸنە كٸشكەنتاي سەبي ەرمۇراتتىڭ ٸڭگەلاعان داۋىسى ارالاسىپ, تۇڭعىش رەت تۋعان دالانىڭ كەۋسار اۋاسىن قاق جارا شارتاراپقا تارالىپ جاتتى. شىرقى بۇزىلماعان شىرىن دالانىڭ كٶركەم تابيعاتىنا ەلٸتٸپ, اتىز-القاپتارىنداعى شارۋالاردىڭ قىزۋ ەڭبەك دٷبٸرٸ مەن جون-جوتالارىنداعى شوپاندارعا قىزىقتاي بارلاپ, سەبي ساناسىنا سەۋلەسٸن قۇيعان ەرمۇرات بالا كەزدەن جان-جاعىنا تالپىنىپ ٶستٸ. بٸز ەرمۇرات ەكەۋمٸز تەتە بولدىق تا, بٸرٸمٸزدٸڭ ٸزٸمٸزدٸ بٸرٸمٸز باسىپ, كٶپبالالى وتباسىندا ەرجەتتٸك. ەكەمٸز زەيٸپحان احمەتجانۇلى مەن شەشەمٸز ورالقان نٷپتەبەكقىزى وتباسىندا التى ۇل, ەكٸ قىز تەربيەلەپ ٶسٸرگەن كٶزٸقاراقتى, بٸلٸمدٸ, ابزال جاندار ەدٸ. ەكەمٸز زەيٸپحان ەيگٸلٸ بي ساسان كيٸكبايۇلىنىڭ نەمەرەسٸ احمەتجان قاسەكەۇلىنىڭ وتباسىندا 1916 جىلى كٷنەس ٶڭٸرٸندە دٷنيەگە كەلٸپ, بالا كەزٸندە دٸني مەكتەپتەردەن ساۋاتىن اشىپ, ەرجەتە كەلە قۇلجاداعى گيمنازييادان بٸلٸم تولىقتىرعان. 1954 جىلى كٷنەس اۋدانىندا تۇڭعىش مەدەنيەت ٷيٸ شاڭىراق كٶتەرگەندە سوندا باسشىلىق مٸندەتٸن اتقارعان, دومبىرا مەن سكريپكانى جەتٸك مەڭگەرگەن, ساۋىقشىل, اڭعارلى ادام ەدٸ. 40 جىلدان اسا قاجىرلىقپەن ەڭبەك كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن مەملەكەت, اۆتونوميالى رايون جاعىنان ومىراۋىنا التىن وردەندەر تاعىپ, 1986 جىلى قۇرمەتپەن زەينەتكە شىققان. كٷنەس اۋداندىق وقۋ-اعارتۋى مەن مەدەنيەتٸنە ەسەلٸ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قارت پەداگوگ, تانىمال مەدەنيەت قايراتكەرٸ. ال اياۋلى انامىز ورالقان نٷپتەبەكقىزى وتباسى بەرەكەسٸنٸڭ ۇيىتقىسى, ٶمٸردەن تٷيگەنٸ كٶپ, بٸلٸمدٸ جان ەدٸ. جاعىمدى داۋىسىمەن ارا-تۇرا توي-تومالاقتاردا ايتىسقا تٷسەتٸن, ەرتەگٸلەر مەن اڭىز-ەڭگٸمەلەردٸڭ الۋان تٷرٸن ايتىپ, قۇلاق قۇرىشىمىزدى قاندىراتىن شەشەن ادام بولدى. سوندىقتان دا مىناۋ عاجايىپ ٶنەردٸڭ باستاۋى سول ٶنەرلٸ وتباسىنىڭ قاينارىنان نەر العان دەپ ايتا الامىز.
– «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» ەرەكەڭدٸ مۇنداعى جۇرت ەڭ الدىمەن ەنشٸلٸك ٶنەرٸمەن تانيدى. سول ەنشٸلٸك ٶنەر ەرەكەڭدٸ قانداي بيٸكتەرگە جەتەلەدٸ ەكەن?
– ەرەكەڭ ٶنەرگە العاش رەت سۋرەت سالۋ ٶنەرٸمەن كٶزگە تٷسە باستاعان. سوڭعى كەزدەردە دە سول بٸر شاقتارىن جيٸ ەسكە الاتىن, مٷمكٸن ورىندالماعان ارمانىنىڭ بٸرٸ سول ما دەپ قالامىن. ەلٸ ەسٸمدە, 1979, 1980 جىلداردىڭ جاز ايلارىنىڭ بٸرٸندە, بۇل كٷندەرٸ اتى ەيگٸلٸ قىلقالام شەبەرٸ امان ابزالبەكۇلى مۇقانوۆ تۋعان اۋىلىنا – وسى بٸزدٸڭ المالىعا شىعارماشىلىق ساپارمەن كەلە قالدى. ايعا جۋىق ۋاقىت جٷردٸ. ەپتەپ سۋرەت سالا باستاعان ۇلىنىڭ تالانتىن ۇشتاۋعا تاپتىرماس وراي ەكەنٸن بٸردەن سەزگەن بايقاعىش ەكە ەرمۇراتتى امان اعانىڭ سوڭىنان ٸلەستٸرٸپ جٸبەرگەن ەدٸ. بٸر اپتاعا جۋىق ٸلەسكەن ەرمۇراتتىڭ بالالىعى ما, جوق, ەلدە, ۇزاق ٸلەسۋگە شارتى كەلمەدٸ مە, ول كٸسٸدەن كٶز جازىپ قالدى. دەگەنمەن, سول كەزدەن باستاپ بالا سۋرەتشٸ اتانعان ەرمۇرات كەدٸمگٸدەي «ٸلە ٶرەندەرٸ» گازەتٸندە «جايلاۋدا», «ساۋىنشى», «كٶل بويىندا» سيياقتى تۋىندىلارىن جارييالاپ ٷلگەرگەن ەدٸ. مۇنىمەن قوسا باستاۋىش مەكتەپ وقىپ جٷرگەندە «سۋ بويىندا», «مىڭ بٸر تٷن», «اباي» جەنە «اباي جولى», «قازاق سولداتى», «بوتاگٶز», «ۇلپان» سىندى كٶزٸ كٶرٸپ, قولى جەتكەن كٸتاپتاردى قۇنىعا وقىعان كٸتاپقۇمار بالانىڭ بٸرٸ ەدٸ. كەيدە ەپتەپ ماقالالار مەن ٶلەڭ, تاقپاقتار جازىپ تا قوياتىن.
ەن-كٷيگە دەگەن ەۋەسٸمەن ورتا مەكتەپ وقىپ جٷرگەندە تالانتى ۇشتالا باستاپ, كەيٸندەپ دومبىرا, گيتارامەن ٶزٸ سٷيەمەلدەپ ەن سالاتىن بولدى. تالانتىنىڭ وسال ەمەستٸگٸن بايقاعان ەرنار سىلامقانۇلى قاتارلى سول كەزدەگٸ مۋزىكا مۇعالٸمدەرٸ مەكتەپتەگٸ كٶڭٸل اشۋ قيمىلدارىنا قاتىستىرا باستادى. تٶسەلە كەلە ەرەكەڭ تولىق ورتانى بٸتٸرە سالا اۋداندىق كەسٸپتٸك ەن-بي ٷيٸرمەسٸنٸڭ ساحناسىنا كٶتەرٸلدٸ. ول كەزدە ٸلە ٶڭٸرٸندەگٸ اۋدانداردا كەسٸپتٸك ٷيٸرمەلەردٸڭ العاش قۇرىلا باستاعان مەزگٸلٸ ەدٸ. ەبدٸجەلەل ورازبايۇلى, توقتاۋباي ەلٸمقۇلۇلى, دامۋجان توقتاربايۇلى, الداش اياپبەرگەنۇلى قاتارلى ٶنەرلٸ مايتالمانداردىڭ ماڭايىندا قاتارداعى كەسٸپتٸك ەنشٸ بولىپ قىزمەت ٸستەي باستادى. جٷيرٸكتٸڭ داڭقىن, ەرينە, دٷبٸرلٸ جارىستار شىعارادى ەمەس پە? 1985 جىلى تامىز ايىندا بۇرىنعى ٸلە ايماعىنا قاراستى شىعىس بەس اۋداننىڭ كەسٸپتٸك كٶركەمٶنەر ٷيٸرمەلەرٸنٸڭ بايقاۋىندا ەرمۇرات قاتاردان وزا شاۋىپ, جەكە ەن ورىنداۋ شەبەرلٸگٸنٸڭ باس بەيگەسٸن جەڭٸپ الدى. ەرەكەڭنٸڭ ٶنەردەگٸ العاشقى قادامى وسىلاي سەتتٸ باستالعان ەدٸ. سول جىلى ٸلە قازاق اۆتونومييالى وبلىستىق كەسٸپتٸك كٶركەمٶنەر كوللەدجٸنە قابىلدانىپ, پروفەسسور, ەن مۇعالٸمٸ ساعي قايراسۇلىنىڭ تەربيەلەۋٸندە ەن ماماندىعى بويىنشا ٷش جىل بٸلٸم الىپ, ٷزدٸك نەتيجەمەن تەمامدادى. 1989 جىلى كٷزدە كەسكٸن-كەلبەتٸنە ساي جاعىمدى قوڭىر داۋىسى بار ەرەكەڭ ٸلە وبلىستىق تەلەارناسىنىڭ ەمتيحانىنان ٶتٸپ, تەلەجٷرگٸزۋشٸ قىزمەتٸنە قابىلداندى.
1991 جىلى قازاقستان ەلەمگە ٶز تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالادى. دەربەس مەملەكەت رەتٸندە حالىقارالىق قارىم-قاتىناس, مەدەنيەت, اۋىس-تٷيٸس ورناتا باستادى. قىتايمەن دوستىعى كٷشەيە تٷستٸ. وسى ورايدا قازاقستان جاعى ەلٸمٸزدەن قازاق جاستارىن نەگٸز ەتكەن بٸر توپ مەدەنيەت, كٶركەمٶنەر دارىندىلارىن جەتٸلدٸرٸپ بەرۋدٸ ماقسات ەتٸپ, اۆتونومييالى رايونىمىزدىڭ ورتالىعى ٷرٸمجٸ قالاسىندا 14 بالانى سارالاپ العان بولاتىن. ەنە, سول جەڭٸمپازداردىڭ قاتارىندا ەرمۇرات تا بار ەدٸ. ول الماتىداعى مەملەكەتتٸك تەمٸربەك جٷرگەنوۆ اتىنداعى ٶنەر اكادەميياسىنىڭ اكتەرلٸك كلاسىنا قابىلدانىپ, ساحنالىق ٶنەردٸڭ سان قىرى مەن سىرىن جەتە مەڭگەرسە, ەندٸ بٸر جاعىنان ەيگٸلٸ جازۋشى, دراماتۋرگ ەكٸم تارازيدىڭ اشقان ارناۋلى كلاسىنا تٷسٸپ, جازۋشىلىق, اقىندىق ٶنەرٸن جەتٸلدٸرە باستايدى. ەر جانرداعى العان بٸلٸمدەرٸ مەۋەلەپ جەمٸس بەرٸپ, ارناسى تولىپ, ارىنى ارتا تٷستٸ. ٶزٸ كٶزدەگەن اسىل ارمانى, اسقاق ەۋەنٸ وسىلايشا ٶمٸر مەن ٶنەردٸڭ قان بازارىنا ەركٸن جەتەلەپ ەكەلدٸ.
– مىناۋ ەن ەلەمٸنە ەلٸتٸپ, سودان رۋحاني لەززات الىپ وتىرعان قۇيما قۇلاق وقىرمان (تىڭدارمان, كٶرەرمەن) «جاساعان كەشەگٸ بابامنىڭ مەكەنٸ» دەپ كەلەتٸن «جايلاۋىم – ەنٸم» ەنٸ باستاتقان, «سەبيلەر-اي» قوستاتقان كٶپ ەننٸڭ اۆتورى بولعان ەرەكەڭنٸڭ سازگەرلٸك ٶنەرٸنە, جەتكەن تۇعىرىنا, سوسىن دا ٸشكٸ بۇلقىنىسىنان بۋىرقانىپ شىققان مەتٸنٸ مەن ەۋەنٸن بٸردەي ٶزٸ شىعارعان تاماشا تۋىندىلارىنا, قازاق ەلەمٸندە, ەسٸرەسە, جۇرت جٷرەگٸنە تەرەڭ ۇيالاعان شوقتىقتى ەندەرٸنٸڭ ٶمٸرگە كەلۋ بارىسىنا توقتالا كەتسەڭٸز?
– ەرەكەڭمەن سوڭعى كەزدەرٸ ٷرٸمجٸدە بولعانىمدا: «ەرەكە, ەندەرٸڭٸزدٸڭ ۇزىن سانى الپىسقا بارىپ قالىپتى عوي, پوەزييالىق, پروزالىق شىعارمالارىڭىزدىڭ دەنٸ باسپا بەتٸندە جارىق كٶرٸپ كەلەدٸ. ەندٸ ەندەرٸڭٸزدٸ جيناقتاپ بٸر كٸتاپشا ەتٸپ شىعارسا بولادى ەكەن», – دەپ ەدٸم, «جوق, نۇرەكە, مەنٸڭ ەندەرٸم قازٸر جٷزدٸڭ اينالاسىندا, اماندىق بولسا ونى دا كٶپ ٶتپەي شىعارامىز. مەن بيىل 45 جاسقا تولامىن. ٸستەيتٸن جۇمىستارىم, ويعا العان كٶپتەگەن شارۋالارىم بار. قۇداي قالاسا, وسى ناۋقاستان ساۋىعىپ شىعار بولسام, بٸتٸرە جاتارمىز», – دەگەن ەدٸ.
ەرمۇرات ەندەرٸ – ٶز جٷرەك تٷكپٸرٸنەن قايناپ شىققان ناعىز كٸرشٸكسٸز مٶلدٸر مەلودييالار مەن جىر مارجاندارىنان ٶرٸم تاپقان شىنايى قۇندى تۋىندىلار. سەبەبٸ, ەرمۇرات – قوعامدىق ٶمٸردٸڭ بار سىرىن بارلاي بٸلگەن, ەر كەسٸپتەن حابارى بار ەلەمدٸك توسىن قۇبىلىستار مەن تاريحي بەتبۇرىستاردى دا زەرتتەپ زەردەسٸنە توقىعان, ەلەم ويشىلدارىنىڭ شىعارمالارىن تەرەڭدەي وقىپ, سول ارقىلى حالقىمىزدىڭ تاريحي بولمىسىن بويىنا دارىتا بٸلگەن, سالىستىرا بٸلگەن ناعىز «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» ازامات. ونىڭ ەربٸر ەنٸ جاي عانا تىڭداي سالۋعا ارنالعان ەمەس, قايتا ەر ەنٸ ەر تاقىرىپتان سىر شەرتٸپ, تٷسٸنە بٸلگەن جاندى ەلٸتٸپ, رۋحاني جان ەلەمٸن دۇرىس جولعا باستاي جٶنەلەتٸن قۇدٸرەتتٸ كٷشكە يە قاسيەتٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. ەرمۇرات ٶز ەۋەندەرٸنە ٶزٸ ٶلەڭ جازىپ, ٶز جىر شۋماقتارىنا ٶزٸ ەن شىعاراتىن, سوسىن قوڭىر دومبىراسىن بەبەۋلەتٸپ اسقاقتاتا, مامىرلاتا ەن شىرقايتىن. قوڭىر ٷنٸ قوڭىراۋلاعان ناعىز ەر داۋىستى, ٶر داۋىستى بٸرەگەي ەنشٸ ەكەنٸن مىناۋ زييالى قاۋىم ەبدەن بٸلەدٸ.
ەرەكەڭنٸڭ سازگەرلٸك ٶنەرٸ 1980 جىلداردىڭ سوڭى, ستۋدەنت شاعىندا كٶرٸنە باستادى. ۇمىتپاسام, العاشقى ەنٸ 1987 جىلى جازعى دەمالىس كٷندەرٸ جايلاۋدا دٷنيەگە كەلگەن, «جاساعان كەشەگٸ بابامنىڭ مەكەنٸ» دەپ باستالاتىن «جايلاۋىم – ەنٸم» ەن بولىپ, كٶپ ۇزاماي كەسٸپتٸك ەنشٸلەردٸڭ تالاسا-تارماسا ورىنداۋىندا ۇلان-عايىر كەڭ ٶلكەنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنە تەز تارالىپ كەتتٸ. 22 جاستاعى بوزبالانىڭ مۇنداي قۇدٸرەتتٸ ەن شىعارعاندىعىنا كٷدٸكتەنگەن كەيبٸرەۋلەر بۇل ەسكەندٸر حاسانعاليەۆتٸڭ ەنٸ بولۋى مٷمكٸن دەستٸ. بەزبٸرەۋلەردٸڭ دە ەن مەتٸنٸنە تيٸسە باستاعانىن قۇلاعىمىز شالىپ جٷردٸ. يە, ول سولاي بولۋى زاڭدى دا. بولات تاعالى تۇلپارداي جٷيتكٸگەن ول ەن شاڭداعىن ارتىنا قالدىرىپ ۇزاپ بارادى. ودان كەيٸن «سەبيلەر-اي, سەبيلەر-اي, بازار عوي ٶزدەرٸڭمەن بار ٷيلەر-اي» دەپ ەۋەنٸن دە, سٶزٸن دە ٶزٸ جازعان «سەبيلەر» ەنٸ جارىققا شىقتى. ول ەننٸڭ ٶمٸرگە كەلۋٸنە سول جىلدارى زەيٸپحان وتباسىندا نەمەرەلەر كٶبەيٸپ, اعا-جەڭگەلەرٸمٸز بالا-شاعالى بولىپ, جاس وتاۋلاردان شاڭىراعىمىزعا جيٸ-جيٸ كەلٸپ جاتاتىن سەبيلەردٸڭ بازارلى شاعى بولاتىن. بۇل سەزٸمشٸل سەرٸ جٸگٸتتٸڭ جٷرەگٸنەن ەن بولىپ قاۋاشاعىن جايماي قويمايدى. ودان كەيٸن «دوستىق تۋرالى», «باقىتتى بول, باۋىرىم», «ەرەن تاۋىم» سىندى شىنايى ٶمٸردەن الىنعان جاقسى ەندەرٸ ارت-ارتىنان تۋىنداي باستادى. ال قازاقستان توپىراعىندا شىعارعان, ەلدٸ, جەردٸ اڭساعان, ساعىنىش سەلەمدەرٸ رەتٸندە «كٷنەس-اي», «تەڭٸرتاۋ – تەڭٸرٸم», «اقشا بۇلت جەل ايداعان», «دٷنتەعاپىل», «دەۋرەن-اي», «كٶك تۋدىڭ جەلبٸرەگەنٸ», «كٷنگە كٶلەڭكە تٷسپەيدٸ», «تٷسٸمدەگٸ انا», «جانار قىز» سىندى ەندەرٸمەن قوسا «كەنەسارى» سيياقتى كەڭ تولعانىستى پاتريوتتىق ەندەرٸ بۇل كٷندەرٸ حالقىمىزدىڭ ەن ەلەمٸنە جۇلدىزداي جارقىراپ كٶتەرٸلگەن, شوقتىعى بيٸك, جۇرت جٷرەگٸنە تەرەڭ جول تارتقان ٶشپەس تۋىندىلار.
– تەك ەن تەكستٸن عانا جازىپ قويماي, وتتى جىرلارىمەن وقىرمان جٷرەگٸنەن ورىن العان ەرەكەڭ جىر جيناقتارىن دا جۇرتىنا سىيلاپ, اقىندىق بيٸگٸن بايقاتتى. وسى تۋراسىندا نە ايتار ەدٸڭٸز?
– ەرمۇراتتىڭ اقىندىعى تۋرالى نە ايتامىن, مەن ٷشٸن بۇل تىم اۋىر سۇراق. سوندىقتان دا اقىن تٸلٸمەن جەتكٸزگٸم كەلٸپ تۇر. ەرمۇراتتىڭ ٶمٸردەگٸ قادٸر-قىمباتى جوعارى, سىرلاس اعاسى, اقىن جەركەن بٶدەشۇلى اعامىز بىلاي دەپ باعا بەرگەن ەكەن: «ەرمۇراتتىڭ ٶلەڭ-جىرلارى تٸسكە قىستىرىلعان ەتتٸ شۇقىلاپ وتىرىپ وقي سالاتىن دٷنيە ەمەس, زەيٸنٸڭدٸ اۋدارىپ, پەيٸلٸڭدٸ بەرٸپ, ىقىلاسپەن وقيتىن تۋىندىلار. شىنجاڭداعى قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكتەرٸ تاڭجارىق جولدىۇلى مەن ومارعازى ايتانۇلىنىڭ ەسەرٸ بايقالىپ تۇرعانىمەن, تالانتتى اقىن ولارعا مٷلدەم جۇتىلىپ كەتپەيدٸ. ٶزٸنشە وي ٶرنەك سالادى. ٶزٸندٸك جول سالادى. ەرمۇراتتا القىنىپ-جۇلقىنىپ, اپتىعىپ-قابىنىپ تۇراتىن مٸنەز جوق. ول سابىرلى, تالعامشىل, سىرتتاي قاراعاندا ادامعا سالقىن كٶرٸنگەنٸمەن ەرمۇراتتىڭ ٸشكٸ ەلەمٸ بۋىرقانىپ, قايناپ جاتقان تەبٸرەنٸسكە تولى. ازامات اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىعاندا ٶزٸن كٶرگەندەي بولامىن. ال ٶزٸن كٶرگەندە ٶلەڭدەرٸن وقىعانداي بولامىن. تەگٸندە تابيعي قاراپايىمدىلىق, ٶزٸن تابىنتقان وقىرماندى تاڭعالدىرعاننان گٶرٸ تامساندىرادى ەكەن». مٸنە, بۇل ناعىز اقىننىڭ اقىنعا بەرگەن باعاسى. جٷرەك لەبٸزٸ. قازٸرگە دەيٸن ەرمۇراتتىڭ «ٶزٸڭە ارنادىم», «بۇل دٷنيە», «ٷش بۋىرىل» اتتى جىر جيناقتارى مەن «سىبىزعى سارىنى» اتتى ەڭگٸمە-پوۆەستەر جيناعى شىقتى.
– ٶنەر قۋعان ەرەكەڭنٸڭ قازاقستانداعى قاجىرلى قادامى, جەمٸستٸ جۇمىستارى جايىندا دا بايانداي كەتسەڭٸز.
– ەرەكەڭنٸڭ قازاقستانعا قونىس تەپكەنٸنە, مٸنەكي, تۋرا 20 جىلدىڭ جٷزٸ بولىپتى. ٶنەر اكادەميياسىن قىزىل ديپلوممەن بٸتٸرە سالا 1994, 1995 جىلدارى قازاقتىڭ مۇحتار ەۋەزوۆ اتىنداعى اكادەمييالىق دراما تەاترىندا اكتەرلٸك شەبەرلٸگٸن سومداپ, كٶپتەگەن ساحنالىق قويىلىمداردىڭ باستى رولدەرٸن سەتتٸ ورىنداسا, كەيٸن ٶز تالعامى بويىنشا قازاقتىڭ اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا قىزمەت جاساپ, «قىز جٸبەك» وپەراسىنداعى بەكەجان رٶلٸن الىپ, كٶرەرمەن قاۋىمدى ەنشٸلٸگٸمەن دە, اكتەرلٸك ٶنەرٸمەن دە ريزا ەتٸپ, تامساندىردى. 2000 جىلدان ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ەرەكەڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ ورتالىق انسامبلٸندە نەگٸزگٸ ەنشٸ رەتٸندە قىزمەت اتقارىپ, انسامبلدٸڭ فولكلور بٶلٸمٸنٸڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ مٸندەتٸن ارقالايدى. سونداي-اق, دٷنيەجٷزٸ قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ مەدەنيەت-كٶركەمٶنەر بٶلٸمٸنٸڭ جاۋاپتىسى مٸندەتٸن الىپ, شەتەل قازاقتارىنىڭ ەن-كٷيلەرٸن رەتتەپ, تاماشا تاسپالار شىعارۋعا قۇلشىندى. وسىنداي قات-قابات جۇمىستاردى اتقارا جٷرٸپ, ونداعى ٶنەر ساڭلاقتارى مەن حالقى الدىندا ٶنەردەن ەسەپ بەرٸپ, شىعارماشىلىق كەشٸن ٶتكٸزٸپ وتىردى. ايتالىق, 2004 جىلى 28 سەۋٸردە قازاقستان جازۋشىلار وداعى جاعىنان «كٷنەس-اي» اتتى شىعارماشىلىق كەشٸ, 2005 جىلى 22 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ ۇيىتقى بولۋىمەن شىعارماشىلىق كەشٸ ورتالىق كونتسەرت زالىندا ٶتكٸزٸلٸپ, كەسٸپتٸك دەڭگەيٸنٸڭ جىل سايىن كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتقاندىعىنا كٶپشٸلٸك كۋە بولدى. ەرمۇرات زەيٸپحانۇلى – قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ, اقىن, جازۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەدەنيەت قايراتكەرٸ, ەنشٸ, سازگەر. 2010 جىلى 30 جەلتوقساندا تۋعان كٷنٸنە وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلٸگٸ جاعىنان «مايور» شەنٸ اتاعى بەرٸلٸپ, شەتەلدەن بارعان قازاقتاردان تۇڭعىش مايور شەنٸن العان بٸردەن-بٸر ادامعا اينالدى.
1993 جىلى 14 ناۋرىز الماتى قالاسىندا ٶتكەن سازگەرلەر مەن ەنشٸلەردٸڭ رەسپۋبليكالىق «ٷكٸلٸ ٷمٸت» بايقاۋىندا باس جٷلدەنٸ, 1994 جىلى الماتى قالاسىندا ٶتكەن كٷلەش بايسەيٸتوۆا اتىنداعى 5-رەسپۋبليكالىق ەنشٸلەر كونكۋرسىنىڭ لاۋرەاتى, 1999 جىلى 13 قاراشادا الماتىدا ەسەت بەيسەۋوۆ اتىنداعى «ارمانداستار» اتتى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ لاۋرەاتى جەنە 1-جٷلدەسٸن, 2001 جىلى قاراشادا «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ ارتىعالي ىبىراەۆ اتىنداعى جىر مٷشەيراسىنىڭ ارنايى جٷلدەسٸن, 2004 جىلى رەسپۋبليكالىق «ەدٸل-جايىق» اتتى اۆتورلىق كەشكە قاتىسىپ, جوعارى العىس قۇرمەتٸن, 2005 جىلى 28 قىركٷيەكتە دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ 3-قۇرىلتايىنا ارنالعان حالىقارالىق جىر مٷشەيراسىنىڭ جٷلدەگەرٸ قاتارلى سىيلىقتاردى ەنشٸلەگەن.
– سوڭعى جىلدارى تۋعان اۋىلى كٷنەسكە جىل قۇسىنداي ات باسىن بۇرىپ, ساعىنعان ەلٸنٸڭ سارىعىن باسقانىنا بەرٸمٸز كۋەمٸز. ال مٸنە, تولىقسىعان شاعىندا قارا ورمان حالقىنا ساعىنىش بولىپ كەتە بارعان ەرەكەڭنٸڭ سٸز بٸلەتٸن قانداي ارماندارى, ايتىلماعان سىرلارى بار ەكەن?
– سوڭعى جىلدارى تۋعان اۋىلى كٷنەسكە جىل سايىن ات باسىن بۇرىپ, ساعىنعان ەلٸنٸڭ دە, ٶز ساعىنىشىن دا باسىپ قايتىپ جٷردٸ. دەگەنمەن, تەرەڭ ويلى, سەزٸمشٸل سەرٸنٸڭ جٷرەك تٷكپٸرٸندە نەلەر جاتقانىن بىلايعى جۇرت تولىق تٷسٸنە بەرمەيتٸنٸ انىق. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن اسقاقتاتا ەن شىرقاعان وسى ساحناسىنا كەمەلٸنە كەلٸپ, تولىقسىعان شاعىندا قايتا بٸر شىعىپ, حالقىنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرۋ – كٶكەيٸندە جٷرگەن ارمانى ەدٸ. بۇل تٸلەگٸنٸڭ ورىندالۋىنا قولۇشىن بەرگەن كٷنەس اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ مۇرال ەبٸلمەجٸنۇلى مەن اۋداندىق پارتكومنىڭ تۇراقتى مٷشەسٸ نەبيجان قانابەكۇلى سيياقتى بٸلٸمدٸ اعالارىمىزعا العىسىمىز مول. ەرەكەڭ قاتىناسقان ەر جولعى ساحنالىق كونتسەرتٸمٸز ٶنەردٸڭ ٷلكەن بٸر جارىق جۇلدىزىمەن تولىعىپ, تەكەڭ ورالعان بولىس اۋىلىنداي دٷبٸرلەپ, ايبىنى اسپاندايتىن. مىڭنان وزعان تۇلپارداي, جارقىراعان اقبوز كيٸمٸ قۇپ جاراسىپ, قوس قۇلاعىن قايشىلاپ جەر تارپىعان بەيگە كٶكتەي ساحنانىڭ سەنٸن كەلتٸرٸپ, ەرەكشە تەبٸرەنٸسپەن شىرقايتىن ەدٸ, شٸركٸن! ال بۇل ٶنەر ساحناسىنىڭ ٶزگە ساحنادان ورنى بٶلەك ەكەنٸن ەرەكەڭ ەكەۋمٸز عانا بٸلەمٸز. بولماسا ەرەكەڭ ٷشٸن كونتسەرت پەن ساحنا كٶپ قوي. ول تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, ەۋروپا, ازيياداعى 20-عا جۋىق مەملەكەتتٸڭ ٷلكەن ساحنالارىندا ەن شىرقاعان ٶنەر ساڭلاعى عوي. «ەۋروپا قازاقتارىنىڭ كٸشٸ قۇرىلتايى پاريج قالاسىندا ٶتٸپ, ساپارىمىزدى سەتتٸ اياقتاپ, ەيگٸلٸ ەيفەل مۇناراسىنىڭ تٷبٸندە ونداعى قانداس تۋىستارمەن قوش ايتىپ اۋىلعا قايتۋعا قامدانىپ جاتقان كەزٸمٸز. كەنەت ونداعى جيىلعان جۇرت قايتا-قايتا قول سوعىپ, ەرمۇراتتىڭ ەن شىرقاۋىن ٶتٸنٸپ تۇرىپ العانى. سودان, قويشى ەيتەۋٸر, ەلگٸ جەردە ەرمۇرات جالعىز ٶزٸ بٸر ساعاتقا جۋىق ەن شىرقاپ, كونتسەرت قويدى. سوندا بايقادىم, ەرمۇرات كيەلٸ دە, ارۋاقتى ەنشٸ ەكەن», – دەپ ەدٸ دٷنيەجٷزٸ قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ سول كەزدەگٸ ورىنباسار باستىعى تالعات ماماشەۆ ەرمۇراتتىڭ ازا جيىنىندا كٶزٸنە جاس الا وتىرىپ.
ەرمۇراتتىڭ تۋعان جەرٸنە جيٸ ورالۋىنىڭ تاعى بٸر جاعى ٷلكەن شىعارمالار جازعىسى كەلدٸ. دەرەكتەردٸ ٸزدەگٸسٸ كەلدٸ. اسىل ارماندارى الىسقا جەتەلەگەن اقىن جٷرەك ماۋقىن باسىپ, ماسايراپ قايتقىسى كەلدٸ. امال نە, تولعان ايداي كەمەلٸنە كەلگەن شاعىندا ودان كٶز جازىپ قالدىق. سٶز ٶنەرٸ مەن ساز ٶنەرٸنٸڭ قادٸرٸن بٸلەتٸن حالقى باردا ونىڭ ەسٸمٸ مەڭگٸ جاسايدى دەپ سەنەمٸز. ناعىز اسىلدىڭ جىل ٶتكەن سايىن جارقىلداپ, قاسيەتٸ اشىلا بەرمەك. ارتىندا قالعان ەكٸ تۇياعى قابانباي مەن نايمانعاليى امان بولسىن.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
سۇحباتتاسقان جارقىن نۇرەبٸلداۇلى.
(سۇحبات قحر, «ٸلە گازەتٸنٸڭ» 2012 جىلى 18 قاڭتارداعى سانىنان الىندى).
