بٷگٸن الماتىدا “قازاقستاندا ٷنسٸز كٷرەس: مەملەكەت پەن بۋكمەكەرلەردٸڭ تەكەتٸرەسٸ” اتتى باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى ٶتتٸ. ٸس-شارادا قوعام بەلسەندٸلەرٸ, زاڭگەرلەر مەن پسيحولوگتار بۋكمەكەرلٸك بيزنەس پەن لۋدومانييانىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا تٶندٸرٸپ وتىرعان قاۋپٸن تالقىلادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندا مەملەكەت پەن حالىقارالىق بۋكمەكەرلٸك كومپانييالار اراسىندا جاسىرىن قارجى جەنە اقپاراتتىق كٷرەس جٷرٸپ جاتىر. سپيكەرلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەلدە ەنگٸزٸلٸپ جاتقان بٸرىڭعاي ەسەپ جٷيەسٸ (بەج) قۇمار ويىندار نارىعىن اشىق ەتۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتٸك باستاما. الايدا بۇل جٷيە بۋكمەكەرلٸك كومپانييالاردىڭ مٷددەسٸنە قايشى كەلگەندٸكتەن, سىرتتان ۇيىمداستىرىلعان قارسىلىق پەن مانيپۋلياتسييالار كٷشەيٸپ كەلەدٸ.
قوعام بەلسەندٸسٸ جارقىن كٷرەنتاەۆتىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاندا 13 بۋكمەكەرلٸك كومپانييا جۇمىس ٸستەيدٸ. بىلتىر ٸسكە قوسىلعان 100% مەملەكەتتٸك “بەج” وپەراتورىنىڭ پيلوتتىق جوباسى كەزٸندە بٸر كٷننٸڭ ٸشٸندە 800-گە جۋىق زاڭسىز ويىن مەكەمەسٸ انىقتالعان.
سونىمەن قاتار كٷرەنتاەۆ بۇل نارىقتىڭ كٶلەمٸ 3 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن جەتكەنٸن ايتىپ, قارجىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸ شەتەلگە كەتٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“مىسالى, “فونبەت” كومپانيياسىنىڭ تٷپكٸ يەسٸ — ەۋرووداق ازاماتى انتونيس زەرتاليس. ال “پاريماتچ” كەڭسەسٸ كيپردە تٸركەلگەن. دەمەك ەلدەن ميللياردتاعان قارجى سىرتقا كەتٸپ جاتىر. بٸز بۇعان بەيجاي قاراي المايمىز”, - دەدٸ ول.
جارقىن كٷرەنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل سىرت كٶزگە بايقالمايتىن, بٸراق قوعامدى ٸشتەن ەلسٸرەتٸپ جاتقان ٷردٸس.
“بۇل تىنىش سوعىستىڭ قۇرباندارى بالالارىمىز بەن قوعام. سوندىقتان ٷنسٸز قالۋعا بولمايدى”, - دەپ تٷيٸندەدٸ قوعام بەلسەندٸسٸ.
زاڭگەر ەرٸ قوعام بەلسەندٸسٸ ەلنۇر يلياشەۆ تە بۋكمەكەرلٸك نارىقتاعى قارجى اينالىمى مەن ونىڭ ساياسي ىقپالىنا توقتالدى.
“بۋكمەكەرلٸك بيزنەس ەل ەكونوميكاسىنا ناقتى پايدا ەكەلمەيتٸن سالا. ول نە ٶندٸرٸس جاسامايدى, نە ادام كاپيتالىنا ٷلەس قوسپايدى. بۇل — حالىقتان اقشا الۋ تەتٸگٸ عانا. يە, سالىق تٶلەنەدٸ, بٸراق ونىڭ قوعامعا ەكەلەتٸن پايداسى شامالى”, — دەدٸ يلياشەۆ.
ول بۇل نارىقتاعى قارجى اينالىمىنىڭ كٶلەمٸ ەل ەكونوميكاسىنىڭ كەيبٸر ستراتەگييالىق سالالارىمەن تەڭەسٸپ قالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
رەسمي دەرەكتەرگە سەيكەس, بۋكمەكەرلٸك بيزنەستەگٸ اينالىم كٶلەمٸ 3,5–5 تريلليون تەڭگە ارالىعىندا. بۇل — مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن ۇلتتىق قورعا جىل سايىن بٶلٸنەتٸن قاراجاتقا شامالاس سوما.
2023 جىلدىڭ ٶزٸندە Olimpbet 130 ملرد تەڭگە, تاعى بٸر كومپانييا 68 ملرد تەڭگە, ال Fonbet شامامەن 10 ملرد تەڭگە سالىق تٶلەگەن. بۇل تەك رەسمي كٶرسەتكٸشتەر, بەيرەسمي اينالىم كٶلەمٸ بەلگٸسٸز.
“مۇنداي قارجى كٶلەمٸ جٷرگەن جەردە مٸندەتتٸ تٷردە ساياسي ىقپال دا جٷرەدٸ. ٷلكەن كاپيتال ەرقاشان ساياساتپەن بايلانىستى. بۇل جەردە تەك بيزنەس ەمەس, بيلٸك پەن ەكونوميكالىق توپتاردىڭ مٷددەلەرٸ قاقتىعىسىپ وتىر”, — دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار پسيحولوگ جۇلدىز بايمۇحانوۆا لۋدومانييانىڭ جاستار اراسىندا قاۋٸپتٸ دەڭگەيگە جەتكەنٸن ايتتى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل تەۋەلدٸلٸكتٸڭ ەڭ جاسىرىن, بٸراق ەڭ قاۋٸپتٸ تٷرٸ. سەبەبٸ ول ادامنىڭ پسيحيكاسىن بۇزىپ قانا قويماي, باسقا زيياندى ەدەتتەرگە دە جولىن اشادى.
“تەۋەلدٸلٸك ەشقاشان جالعىز كەلمەيدٸ. ول ٶزٸمەن بٸرگە ەسٸرتكٸگە جەنە ٸشٸمدٸككە تەۋەلدٸلٸكتٸ, پسيحولوگييالىق كٷيزەلٸستٸ الا كەلەدٸ. ال مۇنىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايلارمەن اياقتالىپ جاتادى”, — دەدٸ بايمۇحانوۆا.
پسيحولوگ قازٸرگٸ تاڭدا بۇل باعىتتا ارنايى دايىندالعان مامانداردىڭ جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بٸزدٸڭ ەلدە بالالارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن ادديكتولوگ ماماندار جوقتىڭ قاسى. بٸز كٶبٸنە ٸشٸمدٸك پەن ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸلٸكتٸ زەرتتەيمٸز, ال لۋدومانييا مٷلدە نازاردان تىس قالىپ وتىر”, — دەدٸ ول.
بايمۇحانوۆا ٶز تەجٸريبەسٸنەن ناقتى مىسال كەلتٸردٸ.
“كەشە عانا قابىلداۋىما 14 جاستاعى قىزدى الىپ كەلدٸ. ونىڭ قارىزى — ٷش ميلليون تەڭگە. سول قارىزدى ٶتەۋ ٷشٸن ول جەزٶكشەلٸككە بارعان”, — دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا بۋكمەكەرلٸك سايتتارعا تٸركەلۋ, ونلاين ويىندارعا بەس تٸگۋ ٷيرەنشٸكتٸ قۇبىلىسقا اينالعان.
مامان مۇنداي جاعدايلاردىڭ ارتۋىنا ينتەرنەت پەن بلوگەرلەردٸڭ جارناماسى تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ وتىر دەيدٸ.
“نەگە بلوگەرلەر بۋكمەكەرلٸك كونتورلاردى جارنامالايدى? ٸشٸمدٸك پەن ەسٸرتكٸنٸ جارنامالاۋعا تىيىم سالىنعان, بٸراق بۇل دا سونداي زيياندى, تٸپتٸ ودان دا قاۋٸپتٸ دەرت! بٷگٸندە بلوگەرلەر بالالاردىڭ كۋميرٸنە اينالعان. ال ولار بۋكمەكەرلەردٸ جارنامالاعاندا, بالا ويلانباستان سەنٸپ, بەس تٸگە باستايدى”, — دەدٸ پسيحولوگ.
بايمۇحانوۆانىڭ سٶزٸنشە, جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ پسيحيكاسى تولىق قالىپتاسپاعان, سوندىقتان ولار وڭاي الدانادى. ال قارىزعا باتقان سەتتە ٶزدەرٸن تىعىرىققا تٸرەلگەندەي سەزٸنٸپ, سۋيتسيدكە دەيٸن بارۋى مٷمكٸن.
“مۇنىڭ بەرٸ — بٸزدٸڭ قوعامنىڭ شىندىعى. بٸز ٷنسٸز قالماۋىمىز كەرەك. لۋدومانيياعا قارسى ناقتى زاڭنامالىق شارالار قابىلدانۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ بۇل — بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىنا تٶنگەن ٷلكەن قاۋٸپ”, — دەپ تٷيٸندەدٸ جۇلدىز بايمۇحانوۆا.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي ويىن بيزنەسٸ سالاسىنا بايلانىستى مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىنا قاتىستى تٷسٸنٸكتەمە بەرگەن ەدٸ. بۇل تۋرالى حالىق قالاۋلىسى ٶزٸنٸڭ رەسمي پاراقشاسىندا مەلٸمدەدٸ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ساۋالىنا بايلانىستى كەيبٸر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ينتەرنەت-رەسۋرستار جارييالاعان ورىس تٸلٸندەگٸ ماتەريالداردا ناقتى دەرەكتەر بۇرمالانىپ كەتكەن. سول سەبەپتٸ ەرمۇرات باپي رەسمي تٷسٸنٸكتەمەسٸن ەكٸ تٸلدە — قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە بەرۋدٸ جٶن كٶرگەن.
«رەسمي قۇجات ٷلگٸسٸندەگٸ ساۋالدى باسپاسٶزدە مازمۇنداۋ كەزٸندە ۇقىپتىلىق قاجەت. سەبەبٸ بۇرمالانعان دەرەك قوعامدا قاتە پٸكٸر قالىپتاستىرۋى مٷمكٸن», — دەدٸ دەپۋتات.
ەرمۇرات باپيدٸڭ ايتۋىنشا, قوسىمشا زەرتتەۋ مەن ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارمەن جٷرگٸزٸلگەن كونسۋلتاتسييالار نەتيجەسٸندە بٸرىڭعاي ەسەپ جٷيەسٸنە (بەج) قاتىستى بۇعان دەيٸن تاراتىلعان كەيبٸر اقپاراتتار ناقتىلانۋدى قاجەت ەتەتٸنٸ انىقتالعان.
رەسمي دەرەك بويىنشا, جوبانىڭ پيلوتتىق كەزەڭٸ 2024 جىلعى 15 تامىزدا ٸسكە قوسىلعان. جٷيە جاساندى ينتەللەكت ارقىلى كٷنٸنە 800-گە جۋىق زاڭسىز ينتەرنەت-سايتتاردى اۆتوماتتى تٷردە بۇعاتتاي الادى. بۇعان دەيٸن مۇنداي جۇمىستاردى مەملەكەتتٸك ورگاندار قولمەن جٷرگٸزٸپ, ول التى ايعا دەيٸن سوزىلاتىن.
باپيدٸڭ مەلٸمەتٸنشە, بەج جوباسىنىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى — قازاقستاندىق ويىن بيزنەسٸ سالاسىندا اشىق ەرٸ سەنٸمدٸ تسيفرلىق ورتا قالىپتاستىرۋ, زاڭسىز ونلاين-كازينو مەن بۋكمەكەرلٸك سايتتاردى انىقتاپ, بۇعاتتاۋ.
جٷيەنٸڭ مەملەكەتتٸك وپەراتورى – مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنە قاراستى «وپەراتور ەسۋ» جشس, ول 100% مەملەكەت مەنشٸگٸندەگٸ ۇيىم بولىپ تابىلادى. بارلىق سەرۆەرلەر «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار» اق ينفراقۇرىلىمىندا ورنالاسقان, سوندىقتان دەرەكتەردٸڭ سىرتقا تارالۋ قاۋپٸ جوق.
سونىمەن قاتار دەپۋتات الداعى ۋاقىتتا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. جاڭا نورماعا سەيكەس, بۋكمەكەرلٸك كومپانييالار اينالىمىنىڭ 3%-ىن ەلەۋمەتتٸك جەنە سپورتتىق جوبالاردى قولداۋعا باعىتتايتىن بولادى:
- 1% — «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنا;
- 1% — سپورتتى دامىتۋعا ارنالعان «SportQory» قورىنا;
- 1% — ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتٸ جانىنداعى قورعا اۋدارىلادى.
ەرمۇرات باپي مۇنداي شارالار حالىقارالىق تەجٸريبەگە نەگٸزدەلگەنٸن جەنە سالانىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا, كٶلەڭكەلٸ اينالىمدى ازايتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«مەن ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارمەن بٸرگە جٷيەنٸڭ ٸسكە اسۋىن ەرٸ قاراي دا باقىلاپ, ازاماتتاردى ونىڭ نەتيجەلەرٸ تۋرالى حاباردار ەتٸپ وتىرامىن», — دەدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى.
