ٶتكەن اپتادا قازاقستان استىعى مەسەلەسٸ حالىقارالىقتان باستاپ ٷكٸمەتتتٸك دەڭگەيگە دەيٸن ماي شاممەن مۇقييات قارالدى. ابىر-سابىر كەزٸندە ديقانشىلار قاۋىمى دا بٸر دٷرلٸگٸپ باسىلدى. نەتيجەسٸ جامان ەمەس سەكٸلدٸ, ٶيتكەنٸ كەشە عانا وتاندىق فەرمەلەردٸڭ باق بەتتەرٸندە پرەزيدەنتكە العىس حاتى جارييالاندى. نەگٸزٸ, بۇل مەسەلەنٸڭ ەلقيسساسى ەكٸ شەپتەن بٸردەن باستالدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بٸرٸنشٸسٸ, قازاقستان بيدايىنىڭ ەكسپورت كٶلەمٸ بيىل كٷرت تٶمەندەپ كەتتٸ. بٸزدٸڭ استىقتى كٶپ تۇتىناتىن رەسەي مەن اۋعانستان توڭ-تەرٸس اينالدى. ەكٸنشٸدەن, كٷزدە قىتاي دا اراداعى كەلٸسٸمشارتتاردىڭ كٷشٸن كٸلت توقتاتا سالدى.
- 21 تامىزدان باستاپ 31 جەلتوقسانعا دەيٸن قازاقستان استىعىنىڭ ٶز تەرريتوريياسىنا ەكەلٸنۋٸنە تىيىم سالعان رەسەيدٸڭ ٶزٸنٸكٸ شاش ەتەكتەن كٶرٸنەدٸ. قۇجاتتا شەكتەۋ ماقساتى - ٸشكٸ نارىقتى قورعاۋ دەپ كٶرسەتٸلگەن.
- ەكپورتقا باعىتتالاتىن قازاقستان استىعىنىڭ باسىم بٶلٸگٸن تۇتىناتىن اۋعانستان دا كٶلەمدٸ قىسقارتا بەرمەك نيەتتە. سەبەبٸ مۇندا بۇرىن كٶكنەر سەبٸلٸپ كەلگەن القاپقا بيداي سالىنا باستاعان. سوندىقتان جەرگٸلٸكتٸ ديقانشىلار سىرتتان ەكەلٸنەتٸن بيدايعا ەمبارگو جارييالاۋدى سۇراۋدا. ونىڭ ٷستٸنە بيىل اۋعانستاندا بيداي مەن ۇنعا سالىناتىن باج سالىعىنىڭ كٶلەمٸ كٶتەرٸلگەن. مەسەلەن, بۇرىن 1 توننا بيداي ٷشٸن ولار 25 دوللار باج تٶلەيتٸن بولسا, قازٸر ول 40 دوللارعا جۋىقتاپتى. ۇن ٷشٸن 35 دوللار تٶلەپ كەلسە, ال باج سالىعى قوسىلسا, ول 55 دوللار بولماق. سول سەكٸلدٸ بۇرىن اۋعانستان قازاقستاننان العان استىقتى ارى قاراي پەكٸستانعا ساتىپ, پايدا تاپقان. قازٸر بۇعان دا تىيىم سالىنىپتى.
- ال قىتايدٸكٸ "تەمٸردٸ قىزعان كەزدە سوق" دەگەن تازا ساۋدا ايلا-شارعىسى. ولار ٸشكٸ نارىق تالاپتارىنا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, اراداعى كەلٸسٸمشارتتاردى ۋاقىتشا توقتاتقان.
ەرينە, بۇل جاڭالىقتار ديقانشىلار قاۋىمىنا باستان قويىپ قالعانداي ەسەر ەتتٸ. سول سەبەپتٸ ولار ٷدەرە تٷرەگەلٸپ, ٷكٸمەتتەن كٶمەك سۇرادى. سوندىقتان قازاقستان ٷكٸمەتٸ وسى ٷش تاراپپەن ٶتكەن اپتادا بەلسەندٸ كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋگە مەجبٷر بولدى. تۋرا وسى تۇستا بەرٸنەن, وڭ جامباسىمىزعا كەلە كەتكەنٸ, حالىقارالىق نارىقتا باعانىڭ كٶتەرٸلگەنٸ.
2024 جىلدىڭ شٸلدە ايىندا ەگٸن جيناۋ جۇمىستارى باستالعاننان بەرٸ, قارا تەڭٸزدەگٸ رەسەيلٸك بيدايدىڭ ەكسپورتتىق باعاسى حالىقارالىق استىق كەڭەسٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا 216 اقش دوللارىنا باعالاندى. بۇل لوگيستيكا قۇنىن ($90/ت) الىپ تاستاعاندا, قازاقستاندىق بيدايدىڭ باعاسى 61 مىڭ تەڭگە/ت بولدى دەگەن سٶز. الايدا قارا تەڭٸزدەگٸ بيدايدىڭ باعاسى تونناسىنا 250 دوللارعا دەيٸن نەمەسە تەڭگەمەن ەسەپتەگەندە 78 مىڭ تەڭگە/تونناعا دەيٸن ٶستٸ.
ەكسپورتتىق باعادان كەيٸن رەسەي نارىعىنداعى باعالار قىمباتتادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ومبى وبلىسىندا 23% كلەيكوۆيناسى بار 3-سىنىپتى بيدايدىڭ باعاسى 14,5 مىڭ رۋبل/ت قۇرايدى. كٶلٸك شىعىندارىن (2 مىڭ رۋبل/توننا), كٸرٸس ققس تٶلەۋدٸ ەسكەرە وتىرىپ, كٶكشەتاۋداعى رەسەيلٸك بيدايدىڭ باعاسى 84 مىڭ تەڭگە/توننانى قۇرايدى.
"قازٸرگٸ قازاقستاندىق باعا 74-81 مىڭ تەڭگە/توننا كەزٸندە, وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر قولايلى بەسەكەلەستٸك جاعدايعا يە. ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ساتىپ الۋشىلارىنىڭ ۇسىنىسى قازٸر رەسەيلٸك باعا دەڭگەيٸنە نەگٸزدەلگەن 65-70 مىڭ تەڭگە/توننا دەڭگەيٸندە. بۇل رەتتە, 23% كلەيكوۆيناسى بار بيداي ٷشٸن 75 مىڭ تەڭگە/تونناعا دەيٸن ٶسۋگە مٷمكٸندٸك بار, ٶيتكەنٸ بۇل نارىقتار ٷشٸن مۇنداي باعاداعى بيدايدىڭ بالاما جەتكٸزٸلٸمٸ جوق", - دەيدٸ قر اشم باسپاسٶز قىزمەتٸ.
بۇل جاڭالىق, ٶز كەزەگٸندە ۋاقىتشا توقتاپ تۇرعان كەلٸسسٶزدەرگە جان بٸتٸردٸ. قىتاي اراداعى كەلٸسٸمشارتتاردى قايتا جاڭعىرتاتىنىن مەلٸمدەدٸ. ٷكٸمەت كٷنٸ كەشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قحر-عا استىق ەكسپورتىنىڭ كٶلەمٸن 2 ملن تونناعا دەيٸن ۇلعايتۋ تۋرالى تاپسىرماسى اياسىندا ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتقانى حابارلادى.
اۋعانستان مەسەلەسٸ تٷيٸنٸ وسى اپتادا الماتىدا باستالعان بيزنەس-فورۋم اياسىندا سٶگٸتٸلە باستادى. ەكٸ تاراپ تا ٶز مٷددەلەرٸن جارييالاپ ٷلگەردٸ. مەسەلەن, اۋعانستان ٶزدەرٸنە قازاقستان تەك بيداي مەن ۇن ەمەس, اۆتوكٶلٸكتەر جەتكٸزسە دەيدٸ, سونىمەن قاتار قىتايدان جٷكتٸ قازاقستان ارقىلى تاسىمالداۋعا نيەتتٸ ەكەندٸكتەرٸن جەتكٸزدٸ.
ال قازاقستان اۋعانستانمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸن 3 ملرد دوللارعا (بۇرىن 1 ملرد دوللار بولعان) ۇلعايتۋدى كٶزدەپ وتىرعانىن ايتتى. سونىڭ ٸشٸندە استىقتا بار. وندا دا رەسمي استانا قازاقستان – ٶزبەكستان – اۋعانستان – پەكٸستان – ارى قاراي تەڭٸز ارقىلى باە مارشرۋتىنا جول تاپقىسى كەلەدٸ. وسىنداي تيٸمدٸ شارالاردان كەيٸن ديقانشىلاردىڭ ٷرەيٸ باسىلىپ, قابىلدانعان شارالارعا كٶڭٸلٸ تولىپ پرەزيدەنتكە العىس ايتىپ تا ٷلگەردٸ.
قر اشم باسپاسٶز قىزمەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, دەستٷرلٸ تٷردە قازاقستاندىق استىق پەن ونى قايتا ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸ ٷشٸن نەگٸزگٸ ٶتكٸزۋ نارىقتارى ورتالىق ازييا, اۋعانستان, يران جەنە قىتاي ەلدەرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ.
از-كەم ستاتيسيكا
2024 جىلى قازاقستان 12 مەملەكەتكە استىق ەكسپورتتادى. سەگٸز اي ٸشٸندە استىق ەكسپورتى 3,1 ملن توننانى قۇرادى, بۇل - ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 1,6 ەسە از كٶرسەتكٸش. اتاپ ايتقاندا, ٶزبەكستان (-29,7%), يتالييا (-1,9 ەسە) جەنە اۋعانستان (-4,7 ەسە). ال الداعى جىلعا جوسپارلانعان بولجامدى ەكپورت كٶلەمٸ وپتيميستٸك تسيفردى كٶرسەتٸپ وتىر: 7-7,5 ملن توننا. ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ قىتاي مەن اۋعانستانعا باعىتتالماق.
