رامازان – مٷمكٸندٸكتەر ايى. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «رامازان ايى كەلگەندە جۇماقتىڭ ەسٸكتەرٸ اشىلىپ, توزاقتىڭ ەسٸكتەرٸ جابىلدى جەنە شايتاندار شىنجىرلانادى», – دەيدٸ. حانافي مەزھابىنىڭ فاقيحى شيحاب ەد-دين ەت تۋريبيشتي بۇل جەردەگٸ «اشىلۋدى» بىلاي دەپ تٷسٸندٸرەدٸ: «اللا تاعالانىڭ مەيٸرٸمٸن جاۋدىرۋى جەنە پەندەلەردٸڭ امالدارى كٶتەرٸلەتٸن جولدارداعى كەدەرگٸلەردٸ كەتٸرۋٸ. ونى بٸردە قولداۋ كٶرسەتۋمەن, بٸردە جاقسى قابىل ەتۋمەن جٷزەگە اسىرادى» (عاۋيجي, ەل-كافي, 2/552).
دەمەك رامازان ايىن ٶزٸمەن بٸرگە قۇت-بەرەكەسٸن الا كەلەتٸن قۇتتى قوناق دەسەك بولادى. ولاي بولسا «قۇتتى قوناقتى» ەدەمٸلەپ, جاقسىلاپ كٷتۋ كەرەك. شاريعات تٸلٸمەن ايتقاندا سٷننەت, مۇستاحاب, ەدەپتەرٸن ساقتاي وتىرىپ, شىن نيەت, شىنايى ىقىلاسپەن ۇستاۋ قاجەت. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, رامازان ورازاسىنىڭ تٶمەندەگٸدەي ەدەپتەرٸ بار.
تەزٸرەك اۋىز اشۋ
ورازا ۇستايتىن ۋاقىت تاڭ نامازىندا باستالىپ, شام نامازىندا اياقتالادى. سوندىقتان شام نامازىنىڭ ۋاقىتى كٸرە سالىسىمەن نامازدى دا وقىماي تۇرىپ اۋىز اشقان جاقسى. ٶيتكەنٸ قۇدسي حاديستە اللا تاعالا: «اۋىز اشۋعا اسىققان قۇلدارىمدى بەرٸنەن دە قاتتى جاقسى كٶرەمٸن», – دەگەن (تەرميزي). بٸراق بۇل نامازدان بۇرىن تاماقتانىپ الۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. مۇنى «تەك جەڭٸل تٷردە اۋىز اشۋ» دەپ اتاساق بولادى. ونىڭ تولىق بەينەسٸن مىنا بٸر حاديستەن بايقاۋعا بولادى: «پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ناماز وقىماي تۇرىپ جاڭا پٸسكەن قۇرمامەن اۋىز اشاتىن. ەگەر ونداي قۇرما تاپپاسا, كەپكەن قۇرمامەن اشاتىن. ال ەگەر ول دا بولماسا, بٸر-ەكٸ جۇتىم سۋ ٸشەتٸن ەدٸ» (ەبۋ دەۋٸت). سونداي-اق اۋىز اشاتىن قۇرمانىڭ سانى تاق بولعانى جاقسى. مىسالى, بٸر, ٷش نەمەسە بەس قۇرمامەن اۋىز اشۋ. قۇرمامەن اۋىز اشۋدىڭ ارتىقشىلىعىن بٸلدٸرەتٸن تاعى بٸر حاديستە: «قۇرمامەن اۋىز اشىڭدار. ٶيتكەنٸ قۇرمادا بەرەكە بار», – دەپ ايتىلعان (تەرميزي). سونداياق قۇرما جەپ, ارتىنان سۋ ٸشسە دە ەدەپتەن اسقان بولمايدى.
اۋىز اشقاندا دۇعا تٸلەۋ
دۇعانىڭ قابىل بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى بولاتىن ۋاقىتتار بار. سونىڭ بٸرٸ – اۋىز اشاتىن كەز. بۇل جايىندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «ورازا ۇستاعان ادامنىڭ اۋىز اشقان ۋاقىتتا تٸلەگەن دۇعاسى قابىل بولادى», – دەپ ايتقان (يبن مەجا). بۇل جەردە پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ارنايى جاساعان دۇعالار بولعانىمەن, تەك سونى عانا جاساۋ كەرەك دەگەن شارت جوق. سوندىقتان ەركٸم ٶزٸنٸڭ دٷنيەسٸ مەن اقىرەتٸنە قاتىستى كەز كەلگەن دۇعانى جاساي بەرسە بولادى. ەرٸ ونىڭ ارابشا بولۋى دا مٸندەتتٸ ەمەس.
سەرەسٸ ٸشۋ
سەرەسٸ – مۇسىلمان ٷمبەتٸنٸڭ ورازاسىن باسقا ٷمبەتتەردٸڭ ورازاسىنان ٶزگەشە ەتٸپ تۇراتىن بەرەكەلٸ سٷننەت. ٶيتكەنٸ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «سەرەسٸ ٸشٸڭدەر! شىنىندا سەرەسٸدە بەرەكە بار», – دەپ ايتسا (بۇحاري), تاعى بٸر حاديستە: «بٸزدٸڭ ورازامىز بەن كٸتاپ يەلەرٸنٸڭ (ياھۋديلەر مەن حريستيانداردىڭ) ورازاسىنىڭ ايىرماشىلىعى – بٸزدٸكٸلەر سەرەسٸ ٸشەدٸ», – دەپ ايتقان (داريمي). سونداي-اق سەرەسٸ ۋاقىتىندا تۇرىپ بٸر جۇتىم سۋ ٸشسە دە, سەرەسٸ ٸشكەن بولىپ سانالادى.
كٶپ قۇران وقۋ
«رامازان» سٶزٸ قۇراندا بٸر-اق جەردە كەزدەسەدٸ. سونىڭ ٶزٸندە «رامازان – قۇران تٷسكەن اي» («باقارا» سٷرەسٸ, 185-ايات) دەپ ونى قۇرانمەن بايلانىستىرادى. ال پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «ورازا مەن قۇران قييامەت كٷنٸ پەندەگە شاپاعات ەتەدٸ», – دەيدٸ (احماد). سوندىقتان رامازان ايىندا ورازادان كەيٸنگٸ ەڭ ساۋاپتى ٸس – قۇران وقۋ. وقي الماسا تىڭداۋ. پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «مەن باسقالاردىڭ قۇران وقىعانىن تىڭداعاندى جاقسى كٶرەمٸن», – دەگەن دە سٶزٸ بار (ەبۋ دەۋٸت).
كٶپ ساداقا بەرۋ
رامازان جاقسى ٸستە جارىساتىن اي بولسا, ونداعى جاقسى ٸستەردٸڭ بٸرٸ جەنە بٸرەگەيٸ – ساداقا بەرۋ. ونسىز دا ساۋابى مول عيبادات رامازان ايىندا ودان سايىن ساۋاپتى بولا تٷسەدٸ. ٶيتكەنٸ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن): «ەڭ ابزال ساداقا – رامازان ايىندا بەرگەن ساداقا», – دەپ ايتقان (تەرميزي). سوندىقتان رامازان ايىندا جان باسىنا بەلگٸلەنگەن پٸتٸر ساداقاسىنان بٶلەك ورازا ۇستاعان جاندار شاما-شارقىنا قاراي نەپٸل ساداقالاردى كٶبٸرەك بەرگەن جاقسى.
ٸلگەرٸدە ٶتكەن ٸزگٸ مۇسىلماندار رامازاننىڭ قۋاتى مەن شۋاعىنا شومىلىپ, ورازادان كەيٸنگٸ التى ايدا اللانىڭ نىعمەتٸنە دەگەن قۋانىشتان ايىعا المايتىن, ەندٸگٸ التى ايى قالعاندا: «راببىم, بٸزدٸ رامازانمەن قاۋىشتىرا كٶر», – دەپ اسىعا كٷتەتٸن بولعان. سەبەبٸ بۇل ايدا جاسالار قۇلشىلىقتار, عيباداتتار مەن ٸزگٸ امالداردىڭ ساۋابى مىڭ ايعا تاتىرلىق قاسيەتتٸ قادٸر تٷنٸ بار. سانسىز ساۋاپتاردىڭ ەسٸگٸ ايقارا اشىلىپ, شايتاندار شىنجىرلانىپ بايلاناتىن مٷبەراك ايدىڭ كٷندەرٸن الاڭسىز, تٷندەرٸن قاپەرسٸز ٶتكٸزۋدەن ساق بولايىق, قادٸرلٸ مۇسىلمان قاۋىم!
داستان قۇرمانباەۆ,
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ باس يمامى
«يمان» جۋرنالى, №3, 2024 جىل
