ول – ساياساتتانۋشى. تەۋەلسٸز مامان. اتى بار, زاتى جوق جيىنداردا تٶبە كٶرسەتپەيدٸ. جوعارىدان ەلدەبٸرەۋ تەلەفون سوقسا, استاناعا جەتٸپ بارمايتىنىن, مەملەكەتتٸك تاپسىرىسقا جۇمىس ٸستەمەيتٸنٸن ايتادى. ونىسى راس. جالتاقتىقتى جەك كٶرەدٸ. ٶتكٸر. تٸككە ايتاتىن مٸنەزٸ بار. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا اشىق. ەشكٸمدٸ بٶلٸپ-جارمايدى. قوعامداعى ساياسي-ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە قاتىستى ۇدايى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ وتىرادى. ورىسشا دا, قازاقشا دا. شىنىن ايتادى. بيپازداپ, مەيمٶڭكەلەمەيدٸ.
باز بٸر ەرٸپتەستەرٸ سەكٸلدٸ اقشاسىن تٶلەسە بولدى, كەز كەلگەن جوبانىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ, شاپقىلاي بەرمەيدٸ. ۇستانعان ٶزٸندٸك پوزيتسيياسى بار, سوعان ادال. سودان كەيٸن دە ول بەرٸنە ۇنامدى. ٶيتكەنٸ مامان تٷگٸلٸ, بٸزدە ونداي ادامداردىڭ ٶزٸ ٶتە قات.
ول جوعارى سۇرانىسقا يە مامان. بەرٸ ونى پايدالانعىسى كەلەدٸ. بٸراق ول ٶزٸن پايدالاندىرمايدى, كەرٸسٸنشە ول ٶزٸن جاقسى پايدالانادى, ٶيتكەنٸ نارىق تٸلٸن جاقسى مەڭگەرگەن. ٶتٸمدٸ ٶنٸم جاسايدى. قالاي دەيسٸز عوي?..
زامانا اعىمىنان قالىسپايدى. ترەندتەردٸ جٸبەرمەيدٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بەلسەندٸ, بەدەلدٸ. سودان سوڭ دا تەۋەلسٸز تٷرلٸ اتاق پەن سىيلىقتارعا يە. مىسالى, ول «ەل تۇلعاسى» جوباسىنىڭ تۇراقتى يەگەرٸ.
2012 جىلى «جىل مەتسەناتى» اتاعىن جەڭٸپ السا, ال 2016 جىلى «قوعامدىق قىزمەت» نومينيناتسيياسىن قانجىعىلادى.
بٸراق سوڭعىسىندا دوسىمنىڭ ٶزٸ: «نەگٸزٸ, بۇل ماراپاتقا اتىراۋداعى ماكس بوقاەۆ لايىق ەدٸ», – دەدٸ. ونىسى دا دۇرىس. كەرەك كەزدە كەرەك سٶزدٸ تابا بٸلەدٸ.
ول
تٸلٸ ورىسشا. بٸراق باز بٸرەۋلەر سەكٸلدٸ «ورىسشامىن, ال قايتەسٸڭ» دەپ بەتپاقتانىپ, بٶلٸنبەيدٸ. اقتالىپ تا جاتپايدى. ەيتەۋٸر قازاققا كەلگەندە نيەتٸ تٷزۋ, پيعىلى جاقسى.
«قازاق تٸلٸ ٷستەمدٸك قۇرادى, شالاقازاق مەسەلەسٸ جويىلادى, 2025 جىلى مەملەكەتتٸك تٸل قولدانىسى 90 پروتسەنت بولادى دەپ بولجايدى ول. باستىسى, بالالارىن قازاقشاعا بەرٸپتٸ. ٶزٸ سولاي ايتقان بٸر سۇقباتىندا. دەموكراتييا جارشىسى.
2002 جىلى «تەۋەكەلدەردٸ باعالاۋ توبى» ساراپتامالىق ۇيىمىن قۇرعان. سونىڭ باسشىسى. ساياسي جەنە ينۆەستيتسييالىق تەۋەكەلدەردٸڭ قاۋٸپ-قاتەرٸن باعالاۋعا ماماندانعان. ونىڭ جارىق كٶرگەن 300-گە جۋىق عىلىمي ەڭبەگٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸ وسى باعىتقا ارنالادى. دەمەك, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق دەرەكتەردٸڭ تەرەڭٸنە بويلاي بٸلەتٸن ادام.
شىنىن ايتقاندا, مەسەلەن, زەينەتاقى جٷيەسٸندەگٸ بىلىقتى بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن دەمەي-اق قويالىق, بٸراق بٸرازىنىڭ بەتٸن اشىپ بەرگەن بۇل – ەلٸمٸزدەگٸ ەكٸنشٸ ادام.
بٸرٸنشٸسٸ – ەسەپ كوميتەتٸنٸڭ بۇرىنعى تٶراعاسى, قازٸرگٸ كەزدە دەپۋتات ومارحان ٶكسٸكباەۆ. ودان سوڭ – وسى جٸگٸت. بولدى!
دوسىم ۇلت, يدەولوگييا, تٸل, قازاق سىندى جالاڭ ەدەمٸ سٶزدەردەن بويىن اۋلاق ۇستايدى. ٶيتٸپ ۇرانداتپايدى. ۇرانداعاندارعا كٶپ ٸلەسپەيدٸ. كٶپ كٷشٸن تسيفرلاردى قاۋزاۋعا جۇمسايدى. سەبەبٸ ول شيكٸزاتقا باي ەلدٸڭ حالقى دا باي بولۋ كەرەك دەپ سانايدى. حالىققا جاعداي جاساۋ كەرەك دەگەندٸ جيٸ ايتادى.
تٶبە بي
نەگٸزٸنەن, دوسىم ەل اقشاسىن وڭدى-سولدى جۇمساپ ٷيرەنٸپ قالعاندار جەمقور جۋانداردىڭ اراسىنا باسىن سۇعىپ كٶرگەن بٶتەننٸڭ بٸرەۋٸ! بٸرەگەيٸ دەسە دە بولادى. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بىلتىر بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ تٶراعاسى رۋسلان ەرداناەۆ ۇستالعان.
5 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قوماقتى اقشا جىمقىردى دەپ وعان ايىپ تاعىلدى. ارتىنان زەينەتاقى جيناعىنىڭ تاعى بٸر قوماقتى بٶلٸگٸ قۇندى قاعازىنا سالىنعان ەزٸربايجان بانكٸ بانكروت بولاتىنى جارييالاندى. ٶستٸپ زەينەتاقى جيناعىنا قاتىستى داۋ بۇرق ەتتٸ.
ٷكٸمەت ۇلتتىق بانك جاۋاپ بەرسٸن دەپ جالتاردى. باس بانكير دانييار اقىشەۆ بولسا, ول دا جالت كەتتٸ. بار ايىپتى الدىنداعى باسشىعا جاپتى. ياعني, قايرات كەلٸمبەتوۆكە. ول دا ٶزٸنشە اقتالدى. ەشكٸم العانىن مويىندامادى, بٸراق زەينەتاقى جيناعىنداعى وراسان اقشا جوق. بۇل – ناقتى فاكتٸ. زەينەتاقى قورىنا قايتارىلماي „تۇرىپ„ قالعان يەسٸز اقشا دا بولعان سەكٸلدٸ ول ارادا.
سٶيتٸپ ساياسي توپتار اراسىندا تازا تارتىس باستالدى. بٸر-بٸرٸن تىڭداعىسى دا, اياعىسى دا جوق. بٸر پاراسى اقىشەۆقا جابىلدى, بٸر پاراسى كەلٸمبەتوۆكە جابىلدى. اراسىندا دٷربەلەڭدٸ پايدالانىپ, بۇعان قاتىسى جوقتار ٶز الدىنا بٸر ايقاسىپ الدى.
ماقسات – وڭتايلى سەتتە وپىرىپ قالۋ سەكٸلدٸ. تٷرلٸ سىبىس كەتتٸ. شىنى بار, ٶتٸرٸگٸ بار. قوعام كەدٸمگٸدەي دٷرلٸكتٸ. ٷشٸنشٸ تاراپسىز بولمادى. قايسىسىنىڭ ساسقانى, بٸلمەدٸك. اقىرى بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى جانىنان قوعامدىق كەڭەس قۇرىلدى. وعان تەۋەلسٸز ماماندار تارتىلدى. تارتىلعان ادامدار تٶبە بي قىپ ارالارىنان دوسىم سەتپاەۆتى سايلادى.
بۇل ارادا ساياسي توپتار وسى كەڭەستٸ پايدالانىپ, ارام ويىمىزدى جٷزەگە اسىرامىز دەگەن بولۋى كەرەك. بٸراق دوسىم وڭاي شاعىلاتىن «جاڭعاق» ەمەس. كەرٸسٸنشە, ناعىز ەڭگٸمە, وسى كەڭەس قۇرىلعاننان باستالدى. كەڭەستٸ قۇرعاندار اقىرىندا ونى تاراتا الماي ەبدەن ەلەك بولدى عوي ٶيتكەنٸ. نەگە دەيسٸز بە?.. «ترويا اتى» دەگەن اتاۋعا يە بولعان بۇل كەڭەس بەرٸن يت قىلدى. مينيستردەن باستاپ, ٷكٸمەت باسىنا دەيٸن...
دوسىم ٸركٸلمەدٸ, بٸردەن قامشىنى باستى. ەشكٸمگە قارامادى. كەلە سالدى دا, «حالىقتىڭ اقشاسىنان تارتىڭدار قولدارىڭدى» دەدٸ. بەرٸن بٸلٸپ تۇر عوي ٶيتكەنٸ. سٶيتٸپ, بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى اقشاعا تٷرلٸ مەملەكەتتٸك جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا موراتوريي ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى.
«ٶزٸنٸڭ زەينەتاقى جيناعىن قايدا ينۆەستيتسييالاۋ كەرەكتٸگٸن قاتارداعى سالىمشىنىڭ ٶزٸ شەشۋٸ كەرەك, ال شەنەۋنٸكتەردٸڭ وندا شاتاعى بولماسىن!.. موراتوريي, ەڭ الدىمەن, وسى ٷشٸن كەرەك!».
تۋرا وسىلاي ايتتى. بەرٸ توسىلىپ قالدى... بٸراق بۇل دوسىمنىڭ سالعان «سەلەمٸ» عانا بولاتىن.
داۋ
ودان سوڭ زەينەتاقى جيناعى ينۆەستيتسييالانعان مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردان جاۋاپ الىندى. تۋرا بٸر-بٸرلەپ. ولاردىڭ بەرگەن جاۋابى بٸردەن باق بەتتەرٸنە جارييالاندى. بەرٸ جارييا جٷردٸ. كٸم قۇرباندىققا شالىنعىسى كەلەدٸ دەيسٸز? جان كەرەك بەرٸنە. ەنە, پىشاعىن جالاڭداتىپ وتىرعان ساياسي توپتار اناۋ. مىنا جاقتا, قىدىڭ-قىدىڭ ەتكەن تٷسٸنٸكسٸز بٸرەۋ, ساۋال جولداپ, جاۋاپ كٷتٸپ وتىر. بەردٸ ەرٸكسٸز جاۋاپتارىن. بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ...
بٸراق, قايدان بٸلسٸن, ٷكٸمەت باسىنىڭ, پارلامەنتتٸڭ الدىنان ەش ٸركٸلٸسسٸز ٶتە بەرەتٸن توم-توم قاعازدىڭ ول ارادان ٶتپەي قالاتىنىن. يە, بٸر مينيسترلٸك ماسقارا بولدى. ونى ايتاسىز, اننان-مىننان مىڭ قۇراپ دايىنداعان باياندامالارى ٶزدەرٸنە بەلە بوپ جابىستى. اقىرىندا مينيستردٸڭ ٶزٸ اعايىنشىلاپ دوسىمعا زۆانداپ, كەشٸرٸم سۇراپتى. قويا عوي, ەندٸ, ەكەتاي-كٶكەتاي دەسە كەرەك. اۋزىنان قاعىنىپ جٷرگەن ورىنباسارىم – البەرت راۋ دەپتٸ. زەينەتاقى قورىنان بٶلٸنەتٸن 50 ميلليارد تەڭگە تۋرالى قاتەلەسٸپ, مەلٸمدەمە جاساعان سول دەسە كەرەك.
جالتاقتىقتى يت ەتٸنەن جەك كٶرەتٸن دوسىم بۇعان كٶنە مە? ەرتەڭٸندە بۇل تۋرالى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جازبا جارييالادى. دۇرىس قوي. ەلدٸڭ شىندىقتى بٸلۋگە تولىقتاي قاقى بار.
سٶيتسە زەينەتاقى جيناعىنىڭ 50 ملرد (!) تەڭگەسٸن ۇلتتىق بانك تەمٸرجول سالاسىنا ينۆەستيتسييالاعالى وتىر ەكەن. تابىس تابۋ ٷشٸن بولسا, بٸر سەرٸ عوي. «ينۆەستيتسييا ماقساتى – وسى سالانى ساۋىقتىرۋ» دەپ تۇر دەيدٸ مينيسترلٸك قۇجاتىندا. بۇل قالاي سوندا?..
«ساۋىقتىرۋعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلامادا زەينەتاقى جيناعى اقشاسىن پايدالانۋ كٸمنٸڭ ويىنا كەلگەن? بۇل اقشا كٶبەيتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييالاۋعا بەرٸلەدٸ, ساۋىقتىرۋ ٷشٸن ەمەس. سوندىقتان ٷكٸمەتتٸڭ بۇل شەشٸمٸ زەينەتاقى سالىمشىلارىنىڭ مٷددەسٸنە قايشى كەلەدٸ„ – دەپ جازبا جارييالاعان سەتپاەۆ بۇل شەشٸم كٸمدٸكٸ دەپ ورتاعا سۇراق تاستايدى.
وسىلايشا كٸنەلٸ ٸزدەستٸرٸلە باستايدى عوي. اپالاقتاپ جٷرٸپ مينيستردٸڭ دوسىمعا زۆانداپ جٷرگەنٸ دە سول. اقىرىندا «بۇل اقشا تەمٸرجول سالاسىنا تٷككە كەرەك ەمەس» دەپ ٷكٸمەت باسىن الا قاشتى. سٶيتٸپ, زەينەتاقى جيناعىنىڭ 50 ملرد تەڭگەسٸ ورنىندا قالدى.
باستىسى, وسىلاي ابىر-دابىر بوپ جاتقاندا MEGA Silk Way «بايتەرەك Development» ارقىلى الىنعان 5 ملرد تەڭگە قارىز مەرزٸمٸنەن بۇرىن جابىلادى عوي. سٶيتسە بۇل دا زەينەتاقى جيناعىنىڭ اقشاسى بوپ شىققان. سوعان قاراعاندا ونى جاپقاندار سەتپاەۆقا تٷسٸنٸكتەمە بەرٸپ, ەۋرە بولعىسى كەلمەگەن سەكٸلدٸ. قۇرىسىن, بٸردەمەمٸز شىعىپ قالا ما دەدٸ مە ەكەن? ارتى تازا بولسا, بٷيتٸپ جانتالاسپاس ەدٸ عوي...
اقيقات
وسى كەزدە قازاقستان دامۋ بانكٸ ٶزٸ ارقىلى ينۆەستيتسييالانعان زەينەتاقى جيناعىنىڭ 117,5 ملرد تەڭگەسٸنٸڭ جاي-كٷيٸ تۋرالى مەلٸمەت جارييا بولدى. قوعامدىق كەڭەس سۇراعان سوڭ, ەرينە.
وسىلايشا زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ تامىرىن باسىپ كٶرگەن دوسىم ٶزٸ قويعان «دياگنوزدى» جارييالاي باستادى.
«بٸرٸنشٸدەن, مىنا قۇرعان بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى دەگەندەرٸڭ دۇرىس ەمەس. بۇل داپ-دايىن «ەمييان», باسقا ەشتەڭە ەمەس. زەينەتاقى اقشاسىمەن بٸرىڭعاي قور اينالىسا باستاعان كەزدە-اق «زەينەتاقى قازانىنا» ٷكٸمەت, تٷرلٸ مينيسترلٸكتەر, كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار «قاسىقتارىن» الا جٷگٸردٸ. بۇعان زەينەتاقى اقشاسىن دەپوزيت تٷرٸندە ساقتاپ, پايدا تاباتىن بانكتەردٸ دە قوسىڭىز. مۇنى بٸز بٸلمەيدٸ, اڭعارمايدى دەپ ويلايسىزدار ما?..
بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا بەرٸن بٸرٸكتٸرگەن سوڭ, اياق-استىنان 90 ملرد تەڭگە زەينەتاقى جيناعى جويىلاتىنىن (سپيسانيياعا كەتەتٸنٸ) مەلٸم ەتتٸڭٸزدەر. بۇل – قازاقستان حالقىنىڭ ادال ەڭبەگٸمەن تاپقان اقشاسىنىڭ 10 پروتسەنتٸ. «تەسٸك شەلەكتەن» ەزٸرگە وسىلاي توناپ جاتىرسىزدار», – دەپ بٸر قايىرعاندا ,بٸرنەشە شەندٸنٸڭ جٷرەگٸ توقتاپ قالا جازدادى.
مىناۋ بٸر دٷلەي عوي دەستٸ. بٸراق وعان توقتاعان دوسىم جوق.
«ٷكٸمەت باسى, زەينەت جاسىن ۇلعايتۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كٸرٸسٸپ كەتٸپسٸزدەر, ٷن-تٷنسٸز عانا. سٸزدەرگە مۇنداي قۇزىردى كٸم بەردٸ?.. حالىقتان سۇرادىڭىزدار ما, كەلٸسەسٸزدەر مە بۇعان دەپ. جوق. ال دەموكراتييالىق قوعامدا مۇنداي ەرەكەتكە جول جوق» دەپ تاعى بٸر سالدى.
ونىسى راس ەندٸ. بيىل, ياعني 2018 جىلى ەيەلدەردٸڭ زەينەت جاسى التى ايعا كٶتەرٸلٸپ, 58 جاس التى ايدا شىعاتىن بولدى. ال كەلەسٸ جىلى ەيەلدەر 59-دان ەكٸ اي اسقاندا شىقپاق. بۇعان قوعام تٷبەگەيلٸ نارازى.
بٸراق ونىمەن ساناسىپ جاتقان بيلٸك جوق. وسىنى شىجعىرىپ بەتتەرٸنە باستى. جالقىدان باستالعان سىن جالپىعا وسىلاي كٶشكەندە ٷكٸمەتتٸڭ ٶزٸ دە ساسا باستادى.
«بٶلٸسٸڭدەر اقشانى حالىقپەن! تولىقتاي قاقىسى بار وعان. بەرٸنە بەر دەمەيمٸن, بٸراق بٸرلٸ-ەكٸلٸ جاعدايدى جاساۋعا بولادى عوي. نە بولدى سونشا?..». ٶستٸپ ٷستەلدٸ توقپاقتاعان قوعامدىق كەڭەس ٶز ۇسىنىستارىن العا تارتتى.
«مىسالى, ەگەر سالىمشى ٶتە اۋىر دەرتكە شالدىقسا. ول بەرٸبٸر زەينەت جاسىنا جەتە المايدى, وندا ونى نەگە كٷتۋٸ تيٸس? قازٸردەن جيناعىن ٶز ەمٸنە پايدالانسىن!
ەرينە, ٷكٸمەت دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى پاراقورلىققا سٸلتەپ, بۇل ۇسىنىستان باسىن الا قاشۋى مٷمكٸن. الايدا بالىق باسىنان شٸريدٸ ەمەس پە? ەگەر شەنەۋنٸكتەردٸڭ ٶزٸ جەمقورلىققا جول بەرٸپ وتىرسا, وندا ەل ازاماتتارىنا ايىپ تاعۋدىڭ قاجەتٸ قانشا?
ٷكٸمەت ٶز جٷيەسٸنە سەنٸمسٸزدٸكپەن قاراسا, وندا ولار سالىمشىلاردى زەينەتاقى جٷيەسٸنە يەك ارتۋعا قالاي شاقىرادى?
وسىنداي بەلگٸلٸ بٸر سەبەبٸ بار توپتارعا زەينەتاقى جيناعىنداعى اقشاسىن مەرزٸمٸنەن بۇرىن شەشٸپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرسٸن. ونسىز دا قازٸر بۇل اقشا تەجٸريبە كەزٸندە جوعالىپ, قۇنسىزدانىپ جاتىر. وعان قوسا, ونىڭ بولاشاقتا ساقتالىپ قالاتىنىنا دا ەشكٸم كەپٸل بەرە المايدى. راس قوي. ەڭ قۇرىعاندا, شوتىندا 5 ملن تەڭگەسٸ بارلاردان باستاسىن.
سوندا ادامدار زەينەتاقى تٶلەمٸ قانداي دا بٸر قوسىمشا سالىق ەمەس, اۋىرعان كەزدە, باسقا قيىن كٷندەر تۋعاندا پايدالانۋعا بولاتىن ٶز اقشاسى ەكەنٸن تٷسٸنەدٸ. وندايدا جۇمىسشىلاردا كٶپتەپ ەڭبەك ەتۋگە, جيناق جاساۋعا دەگەن قۇلشىنىسى پايدا بولادى. ال قازٸرگٸ تٷرٸمەن الىسقا بارا المايمىز!».
وسىلاي بىلش ەتكٸزدٸ. بٸراق بۇعان قارسى تاراپ شىدامادى. شىجبالاقتاي باستادى.
ٷرەي
اقىرى بۇل بەلەنٸ سۇڭقىلداتپاي كٶزٸن قۇرتايىق دەپ شەشكەن سەكٸلدٸ. ەرينە, اشىق كەتۋگە ەشكٸم بەل بۋمادى. بەرٸ جابىلىپ, وعان نۇربيبٸنٸ ايتاقتادى. نۇربيبٸ دەگەنٸمٸز الدىندا جەمقورلىق داۋىنا بايلانىستى تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸنەن كەتكەن باسشى. سوعان قاراماستان, قالاي ەكەنٸ بەلگٸسٸز, وسى بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى باسقارماسىنىڭ تٸزگٸنٸن ۇستاپتى. تولىق اتى-جٶنٸ – نۇربيبٸ ناۋرىزباەۆا (تٶمەندە سۋرەتتە).
ەرينە, وسى قور جانىنان قۇرىلعان كەڭەس بولعان سوڭ ولار سول باسشىسىمەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەدٸ. ارادا ناقتى نە بولعانى بەلگٸسٸز.
بەلگٸلٸسٸ, دوسىم سەتپاەۆ «كەتەم» دەپ شورت كەتتٸ. كەتتٸ دە. دوسىم عانا ەمەس, ونىمەن قوسا وسى كەڭەسكە مٷشە, ەكونوميست راحىم وشاقباەۆ پەن «قارجىلىق ەركٸندٸك» قامقورلىق كەڭەسٸنٸڭ باسشىسى بوتا جۇمانوۆا دا كەتتٸ. بٸر ايعا جۋىق دوسىمنىڭ «شوكوۆايا تەراپيياسىنان» ٶتكەن جۋاندار, ەرينە بۇعان قۋاندى. ارقالارىنان جٷك تٷسٸپ, كەدٸمگٸدەي كەۋدەلەرٸن كەرٸپ تىنىستاپ قالدى. كٷدٸك تە, قورقىنىشتارى دا اقىرىنداپ سەيٸلدٸ.
ەرينە, بۇل جايت ٷكٸمەتكە جايسىز بولعانمەن جاقسى جارناما بولدى. ەل قۇلاعىن تٷرٸپ وتىردى. بٸرەۋٸ دە تىسقارى قالمادى.
جەلٸدە وسى تاقىرىپ تالقىسىنا تايلى-تاياعى قالماي بار قازاق اتسالىستى. بەرٸ ايتتى ٶز ويىن. ورىسشا سٶيلەيتٸنٸ دە, قازاقشا سٶيلەيتٸنٸ دە. دامىل بولمادى. دوسىمنىڭ جازباسىن بٶلٸسكەندەردٸ كٶرسەڭٸزدەر. بارلىق باق كٶشٸرٸپ باستى ونى. قازاقشالارى مينۋت-سەكۋند سالماي اۋدارىپ بەرٸپ وتىردى. بۇيرىق كەلٸپ, كٷنٸ تٷسٸپ تۇرعاندا گوسزاكازدى وسىنداي قۇلشىنىسپەن ورىنداماعان شىعار بٸر دە بٸر باق. مٸنە, بۇل ەشقانداي دا جوبا ەمەس. ساياسي الاڭداعى تازا ويىن, تازا تارتىس...
بٸر قىزىعى, دوسىم كەتكەن سوڭ بۇل كەڭەستٸڭ ٷنٸ شىقپادى. زەينەتاقى جيناعىنا قاتىستى سٶزتارتىس تا ساپ تىيىلدى. بٸراق بٸرازعا دەيٸن عانا…
مٸنە, ٶتكەن ايدىڭ سوڭىنان باستاپ زەينەتاقى جيناعىنداعى بىلىق تاعى بىقسي باستادى. كەشە عانا زەينەتاقى جيناعىنىڭ ميللياردتارى سالىنعان ابدي كومپانيياسى تەحنيكالىق دەفولتقا ۇشىرادى. ال ەلگٸ رۋسلان ەرداناەۆ «ۇرلامادىم, بانك شوتىندا سول كٷيٸ تۇر» دەگەن 5 ملرد تەڭگە سو كٷيٸ قايتپاعان. ورتادان بٸرەۋلەر قارپىپ كەتتٸ مە, ول جاعى بەلگٸسٸز. بەلگٸلٸسٸ, بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى بۇرىنعى باسشى ەرداناەۆتىڭ ٷستٸنەن تاعى ارىزدانباق.
سەبەبٸ قور دەر ۋاقىتىندا قايتپاعان اقشانىڭ كەسٸرٸنەن 1,7 ملرد تەڭگەگە شىعىنعا ۇشىراعان كٶرٸنەدٸ. ەندٸ سونى دا تٶلەسٸن دەپ دٸكٸڭدەپ جاتىر. يە, زەينەتاقى جيناعىنا قاتىستى داۋ قايتادان شيەلەنٸسٸپ, كٷردەلەنە تٷسۋدە. قازٸردٸڭ ٶزٸندە قور 20 ەميتەنتتەن جالپى سوماسى 41,1 ملرد تەڭگەنٸ قايتارا الماي, اڭىرىپ وتىر. بۇلار قايدان شىققان اقشا? نەگە مۇنشا كٶپ سوما? ەل تٷسٸنٸپ بولمايدى.
بٸر دوسىم كەرەك بوپ تۇر بۇل اراعا. بەرٸن جٸپكە تٸزگەندەي ەتٸپ تٷسٸندٸرٸپ, ەر شيمايدى ەرٸنبەي بٸر-بٸرلەپ شيىراتىن. بەلكٸم, ەلگٸ قوعامدىق كەڭەسكە دوسىم قايتىپ كەلەر? بٸراق, قايدام?..
قازٸر دوسىم نە ٸستەپ جٷر دەيسٸزدەر مە سوندا? ول بوسقا جٷرگەن جوق. جەكەمەنشٸك مەدەني-اعارتۋشىلىق قور قۇرىپ العان. سول قوردىڭ قولداۋىمەن جاقىندا وتاندىق كينوتەاترلاردا «ىستامبۇلدان شىققان قازاق» دەرەكتٸ فيلمٸنٸڭ تۇساۋى كەسٸلدٸ.
تاعدىر قالاۋىمەن وتانىنان جىراقتاپ قالعان قازاقتار جايىندا. وسى سەكٸلدٸ رۋحانيياتقا بەرەتٸن ازىقتى بٸر جەرگە جيناقتاپ, ول ەل مەدەنيەتٸنە ٷلەس قوسىپ جاتىر...
كەمشات ساتيەۆا
ارنايى "قالا مەن دالا" گازەتٸ ٷشٸن
