90-شى جىلداردىڭ تۇسىندا كەڭەس وداعى ىدىراپ, ٶز الدىمىزعا جەكە وتاۋ قۇرعان كەزدە, ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق احۋال كٷرت ناشارلاپ كەتكەن. بۇل ٶز كەزەگٸندە دەموگرافييالىق جاعدايعا دا ەسەر ەتٸپ, حالىق سانىنىڭ ازايۋىنا الىپ كەلگەن.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە سوڭعى جىلداردىڭ بەدەرٸندە حالىقتىڭ تابيعي ٶسٸمٸندە وڭ ديناميكا بايقالادى.
«2025-شٸ جىلعا دەيٸن قازاقستان حالقىنىڭ سانى تاعى 1 ميلليونعا ادامعا ۇلعايادى», – دەيدٸ ەلييا ورازعاليەۆا.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى ٷشٸن وڭاي بولماعان. تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ سانى كٷرت ارتىپ, تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنە قاراعاندا ٶلٸم-جٸتٸم كٶبەيگەن. ەلەۋمەتتٸك جاعدايعا بايلانىستى ازاتتىقتىڭ العاشقى ٷش جىلىندا عانا 1,3 ميلليوننان استام ادام ەلدەن كەتكەن.
ەڭ جوعارى كٶشٸ-قون كەزەڭٸ 1994 جىلى تٸركەلگەن – سول كەزدە قازاقستاننان جارتى ميلليوننان استام ادام كٶشٸپ كەتكەن.
«1990 جىلدان 2002 جىلعا دەيٸنگٸ ارالىقتا حالىق سانى 1,8 ميلليونعا, ياعني 16,6-دان 14,8 ميلليون ادامعا دەيٸن ازايدى. 2002 جىل قازاقستان ٷشٸن «دەموگرافييالىق كريزيستٸڭ» شىرقاۋ شىڭى بولدى.
بيلٸك كريزيستەن شىعۋدىڭ امالدارىن ٸزدەستەردٸ. بٸرقاتار ماڭىزدى رەفورمالار قولعا الىندى.
ەكس-پرەزيدەنت نازارباەۆ ەكونوميكانى دامىتۋدا دەموگرافييانىڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸنە وتىرىپ, 90-شى جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي جاڭا دەموگرافييالىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتىن ايقىندادى.
- بٸرٸنشٸدەن, بالا تۋۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلدٸ;
- ەكٸنشٸدەن, قازاق كٶشٸنٸڭ قابىرعاسى قالانىپ, قانداستاردى ەلگە شاقىرۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلدى;
- ٷشٸنشٸدەن, تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرۋ جەنە ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ەلەۋلٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ», – دەيدٸ ساراپشى.
...
دەموگرافييالىق داعدارىستى ەڭسەرۋدٸڭ العاشقى نەتيجەلەرٸ 2003 جىلعا قاراي سەزٸلە باستاعان.
وسى كەزەڭنەن باستاپ بالا تۋۋدىڭ تۇراقتى ٶسۋٸ بايقالعان.
قابىلدانعان ستراتەگييالىق شارالاردىڭ ارقاسىندا 2011 جىلعا قاراي قازاقستان حالقىنىڭ سانى 1990 جىلدىڭ دەڭگەيٸنە, ياعني 16,6 ملن ادامعا جەتكەن.
سٶي دەگەن ەلييا ورازعاليەۆا دەموگرافييالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستاردىڭ ٷلكەن ٷلەس قوسقانىن ايتادى.
«تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى 1,79 ميلليون ەتنيكالىق قازاق اتامەكەنٸنە قونىس اۋداردى. قازاقستانداعى حالىق سانىنىڭ تۇراقتى ٶسۋٸ قازاقستاندىق دەموگرافييالىق مودەلدٸڭ تابىستىلىعىن كٶرسەتەدٸ.
90-شى جىلداردىڭ باسىندا وسىنداي دەموگرافييالىق داعدارىسقا تاپ بولعان كٶرشٸ ەلدەرگە قاراساڭىز, بۇعان كٶز جەتكٸزە الاسىز.
ايتالىق, رەسەيدە بارلىق قولداۋ شارالارىنا, سونىڭ ٸشٸندە "انا كاپيتالىنا" قاراماستان, تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەن. سوڭعى 30 جىلدا رەسەيدە حالىق سانىنىڭ ٶسۋ پروتسەسٸ تۇرالاپ, 2 ميلليون ادامعا ازايىپ كەتتٸ» دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي دەموگرافييالىق ساياساتتى ساۋاتتى جٷرگٸزۋ تۇراقتى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگٸزٸ.
«حالىق ٶسٸمٸنٸڭ اعىمداعى قارقىنى ساقتالعان جاعدايدا 2025 جىلعا قاراي قازاقستاندا حالىق سانى كەم دەگەندە 1 ميلليون ادامعا ارتادى. وسىلايشا, الداعى جىلدارى دەپوپۋلياتسييا پروبلەماسى بٸزدٸڭ ەلگە قاۋٸپ تٶندٸرمەيدٸ. دەگەنمەن, دەموگرافييالىق ٶسۋدٸڭ اعىمداعى كٶرسەتكٸشتەرٸن ساقتاۋ جەنە كٶبەيتۋ ەلدٸڭ ادامي كاپيتالىن ۇلعايتۋدىڭ تيٸستٸ ساياساتىمەن نىعايتىلۋى تيٸس», – دەيدٸ ەلييا ورازعاليەۆا.
