2016 جىلدىڭ 19 سەۋٸرٸندە قازاق مەملەكەتتٸك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە الماتى قالاسىنداعى جوو ستۋدەنتتەرٸ اراسىندا «وسى تاڭ كٸمنٸڭ تاڭى?» اتتى دەستٷرلٸ "تاڭجارىق وقۋلارى" ٶتەدٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي ٶتكٸزٸلەتٸن شارا الاش ۇراندى ەدەبيەتتٸڭ بەلدٸ ٶكٸلٸ, ۇلت قايراتكەرٸ, اقىن-اعارتۋشى تاڭجارىق جولدىۇلىنىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىن جاس ۇرپاققا كەڭ كٶلەمدە ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتەدٸ.
تاڭجارىق جولدىۇلى – الاش يدەياسىن قىتايداعى قازاقتارعا ناسيحاتتاپ, حالىقتى وياتقان قايراتكەر تۇلعا. 1934-1935جج قۇلجادا العاش قازاق گازەتٸن شىعارىپ رەداكتورى بولدى. تۇڭعىش قازاق تەاترىن اشىپ «شۇعانىڭ بەلگٸسٸ» قويىلىمىن قويىپ, ٶزٸ باستى رٶلدٸ وينادى. مەكتەپتەر اشىپ, اعارتۋ ٸسٸن جانداندىردى. ۇلتتى وياتقان ٸس-ەرەكەتٸ مەن شىعارمالارى بيلەۋشٸلەرگە ۇناماي ەكٸ مەرتە تٷرمەگە قامالدى. ادام ايتقىسىز ازاپتاۋدى كٶرسە دە مويىماي ٶر رۋحتى ٶلەڭ, تولعاۋ, داستان, ەندەر جازدى. دەنٸ بٷگٸنگٸ ۇرپاققا جەتتٸ. اقىن شىعارمالارى ارقىلى ٶتكەن عاسىرداعى قىتايداعى قازاقتاردىڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرٸ, قيىن-قىستاۋعا تولى تاۋقىمەتتٸ تاريحى, مەدەنيەتٸ مەن ٶنەرٸ تۋرالى بٸرشاما قۇندى ماعۇلمات الۋعا بولادى. اقىننىڭ ٶمٸرٸ مەن ەڭبەكتەرٸ جايلى كٶپتەگەن زەرتتەۋشٸلەردٸڭ جاقسى پٸكٸرلەرٸ بار.
ۇلت قايراتكەرٸنٸڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸرٸ مەن شابىتتى شىعارماشىلىعىن كەڭ كٶلەمدە ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «حالىقارالىق تاڭجارىق زەرتتەۋ قوعامدىق قورى» قۇرىلدى. جاستار اراسىندا جىل سايىن دەستٷرلٸ تٷردە ٶتكٸزٸلەتٸن كەزەكتٸ تاڭجارىق وقۋلارىندا اتالعان قوردىڭ تۇساۋى كەسٸلەدٸ. اقىن ٶمٸرٸ مەن ەڭبەكتەرٸ تٶڭٸرەگٸندە ستۋدەنتتەردٸڭ كٶزقاراسى پەن پٸكٸرٸ تىڭدالادى. جاستار اقىن ٶلەڭدەرٸن مەنەرلەپ وقىپ, سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ارقىلى سىنعا تٷسٸپ باق سىنايدى. يگٸ شاراعا ەسٸمٸ ەلگە بەلگٸلٸ ەدەبيەتشٸ, زەرتتەۋشٸ, اقىن, جازۋشى, جۋرناليستەر جەنە وقىتۋشى, ستۋدەنتتەر قاتىسادى. تانىمال ەنشٸلەر تاڭجارىق ەندەرٸ مەن تولعاۋلارىن ورىندايدى.
تاڭجارىق تۋرالى تۇلعالار پٸكٸرٸ
تاڭجارىق ٶلەڭدەرٸندە قىتاي قازاقتارىنىڭ مٸنەز-قۇلقى, تۇرمىس-سالتى, بارلىق بولمىس-بٸتٸمٸ اپ-انىق تۇر. تاڭجارىقتى وقىعاننان كەيٸن قىتاي قازاقتارى قانداي ەكەن دەپ ٸلە بويلاپ قۇلجاعا, التاي اسىپ, تارباعاتايعا بارۋ شارت ەمەس. بەرٸ ٶزٸمٸز, بەز-باياعى قالپىمىز. ٶمٸر تٸرشٸلٸگٸ, مٸنەزدەگٸ ۇلتتىق ەرەكشەلٸگٸمٸز دە قاز-قالپىندا. تاڭجارىق بەيۋاقتىڭ بەيباق بۇلبۇلى تەرٸزدٸ. قانشا ناجاعايداي جارقىلداعانىمەن, ول تٷنگٸ ناجاعاي ەدٸ. شٸركٸن, تەكەڭ – جالعان دٷنيەدەن تاڭى اتپاي ٶتكەن, ارماندا كەتكەن تاڭجارىق بولدى.
زەينوللا قابدولوۆ
اقىن ليريكا, تولعاۋ, مىسال ٶلەڭدەر, داستان, ٶلەڭ رومان, قيسسا, ايتىس ٶلەڭدەردەن حالقىنا وتىز مىڭ جولداي مۇرا قالدىرعان. وسى تۋىندىلارى ارقىلى ول ابايدىڭ, احمەت, شەكەرٸم, مٸرجاقىپ, ماعجانداردىڭ قىتايداعى قازاق باۋىرلار اراسىنان كٶكتەگەن رۋحاني جالعاسى, سالالى بۇتاعى ەكەندٸگٸن تانىتتى. قىتايداعى قازاقتاردىڭ جازبا ەدەبيەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاسىپ, كٶش باستاعان ايمٷيٸز سەركەسٸ بولدى. ەلەۋمەتتٸك, قوعامدىق, ٶزگە دە ٶنەگەلٸ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە ولاردىڭ بٷگٸنگٸ دامىعان باسپاسٶزٸنٸڭ, وقۋ-اعارتۋىنىڭ دا نەگٸزٸن قالاستى. تاڭجارىق اقىن, قوعام قايراتكەرٸ عانا ەمەس, ەنشٸ, كومپوزيتور, حالىقتىڭ سال-سەرٸلٸك دەستٷرٸن جالعاستىرۋشى.
قالداربەك نايمانباەۆ
قازاق ەدەبيەتٸ دەپ اتالاتىن مەۋەلٸ بەيتەرەكتٸڭ سەندٸ دە ەرەن بۇتاقتارى قىتاي مەملەكەتٸندە, ۇلتتىڭ رۋحى مەن دەستٷرٸن ساقتاعان اقىن-جازۋشىلار عوي. ولاردىڭ ٸشٸندە تاڭجارىقتىڭ ورنى الابٶتەن. كٷنەستەگٸ ەسكەرتكٸشٸنە گٷل شوعىن قويىپ, شەجدا قىلعاندا تاڭجارىقتىڭ ازاماتتىق ساناسى, حالىقتىڭ جانى, ەشۋاقىتتا كٶنەرمەيتٸن اقىندىعى ات باسىن ەرٸكسٸز بۇرعىزعان ەدٸ. مۇنداي رۋحاني كٷشكە يە بولعان دارىن ەشقاشان قازاق جادىنان ۇمىتىلمايدى.
تۇرسىنبەك كەكٸشۇلى
تاڭجارىقتى باستان-اياق تٷگەل وقىعان ادام ونىڭ قازاق پوەزيياسىنا قۇيىپ جاتقان ۇلى ارنالاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸنە ەش شٷبە كەلتٸرمەيدٸ. تاڭجارىق تٷرمە تۋرالى جىرلارىندا تەك ٶز قاسٸرەتٸن عانا ايتىپ قويماي, ٶزٸمەن تاعدىر-تالايى بٸر احمەت پەن مٸرجاقىپتىڭ, ماعجان مەن ٸليياستىڭ, سەكەن مەن بەيٸمبەتتٸڭ دە سىرتقا شىعارا الماي كەتكەن كەكتٸ اشۋىن قوسا جىرلاعانداي ەسەر قالدىرادى.
قابدەش جۇمادٸلوۆ
ۇلت ٷشٸن, ۇرپاق ٷشٸن ٶمٸر سٷرٸپ, ٶلەڭ جازعان تاڭعاجايىپ تاعدىرلى تاڭجارىق اقىن قۇرمەتتٸڭ قاندايىنا دا لايىق ەكەنٸ دەلەلدٸ كەرەك ەتپەيتٸنٸ اقيقات. ال اقيقاتتى قۇرمەتتەۋ, اقيقاتتى باعالاۋ – ۇلتتىڭ ٶزٸن-ٶزٸ تانۋى مەن ٶزٸن-ٶزٸ باعالاۋىنىڭ جارقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸ داۋسىز.
نۇرلان ورازالين
