«قازپوشتانىڭ» تٸرەگٸ – تۇتىنۋشىسى. جاڭا جوبالاردى قولعا الىپ, پوشتا قىزمەتٸن جەتٸلدٸرٸپ, زاماناۋي قالىپتا جۇمىس ٸستەۋگە قانشا كٷش, قارجى سالىنسا دا كومپانييا تۇتىنۋشىلارىنىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعا الماي وتىرعان كٶرٸنەدٸ. مەسەلەن, «قازاقستان شاعىم كٸتابى» سايتىنىڭ ستاتيستيكاسىندا تۇتىنشۋلار تاراپىنان ەڭ كٶپ شاعىم تٷسكەن كومپانييالار مەن مەكەمەلەر ٸشٸندە «قازپوشتا» ٷشٸنشٸ ورىندا تۇر. شاعىمداردىڭ دەنٸ – كومپانييا بٶلٸمشەلەرٸندەگٸ قىزمەت كٶرسەتۋگە كٶڭٸل تولماۋشىلاردان كەلٸپ تٷسەدٸ ەكەن. ياعني, كومپانييانىڭ قىزمەت كٶرسەتۋٸ (بۇل كومپانييانىڭ نەگٸزگٸ قىزمەت تٷرٸ) سىن كٶتەرمەيدٸ دەسە بولادى. مۇنىڭ بٸر سەبەبٸ, كومپانييا بٶلٸمشەلەرٸندەگٸ قاراپايىم قىزمەتكەردٸڭ ايلىق جالاقىسىنىڭ تىم تٶمەندٸگٸ بولسا كەرەك. ماردىمسىز جالاقى الاتىن قىزمەتكەردەن قانداي ساپالى ەرٸ ۋاقىتىلى قىزمەت كٷتۋگە بولادى?! مىسالى, 2014 جىلى سەنات دەپۋتاتى سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا اقمولا وبلىسى, جارقايىڭ اۋدانىنداعى پوشتا قىزمەتكەرلەرٸ جالاقىسىنىڭ ازدىعىن ايتا كەلٸپ, كومپانييا اۋدانداعى 20 پوشتاشىنىڭ ەڭبەك اقىسىنا 240 مىڭ تٶلەسە, ال ولار پوشتا قىزمەتٸنٸڭ باسقا تٷرٸن ەسەپتەمەگەندە, بٸر عانا زەينەتاقى جەتكٸزٸپ بەرۋدەن تٷسەتٸن كوميسسييا ارقىلى كومپانيياعا ايىنا 750 مىڭ تەڭگە پايدا ەكەلەتٸنٸن ايتقان. سەناتور بٸر عانا اۋدانداعى پوشتاشىلاردىڭ جاعدايىن تٸلگە تيەك ەتٸپ وتىر. سەناتوردىڭ دەرەگٸنە سالساق, كومپانييا اۋىلدىق جەردەگٸ بٶلٸمشەلەرٸ ارقىلى ەر كٶرسەتٸلگەن قىزمەتٸنەن پايدا تاۋىپ وتىر. الايدا, كومپانييا باسشىلىعى اۋىلداعى پوشتا قىزمەتٸ تيٸمسٸز ەرٸ كومپانييا شىعىنعا باتىپ وتىر دەپ ٷكٸمەتتەن 1,7 ملرد تەڭگە سۋبسيدييا سۇرادى. «قازپوشتا» اق باسقارما تٶراعاسى باعدات مۋسيننٸڭ ورىس باسپاسٶزدەرٸنە بەرگەن تٷسٸنٸكتەمەسٸندە كومپانييا اۋىلداعى پوشتا قىزمەتٸندەگٸ جەتكٸزۋ, تاراتۋ ٸسٸندە 4 ملرد تەڭگە شىعىن شەگٸپ وتىرعاندىعىن ايتىپ, 1,7 ملرد تەڭگە سۋبسيدييا بەرٸبٸر شىعىندى تولىق جاپپايتىنىن جەتكٸزگەن. سوندا كومپانييانىڭ اۋىلدىق جەردەن تاۋىپ وتىرعان پايداسى قايدا دەيسٸز عوي. كومپانييا باسشىسىنىڭ سٶزٸنە سەنسەك, مىسالى, 2014 جىلى كومپانييا 2,5 ميلليارد تەڭگە پايدا تاۋىپ, ونىڭ 2,2 ميلليارد تەڭگەسٸن كومپانييانىڭ ٶندٸرٸستٸك قىزمەتٸندەگٸ جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كٶتەرۋگە جۇمساعان. «كومپانييا جالاقىنى كٶتەرسە, قىزمەت كٶرسەتۋ نەگە كٶتەرٸلمەدٸ? نەلٸكتەن تۇتىنۋشىلاردان تٷسەتٸن شاعىم ازايماي وتىر?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. بۇل ساۋالعا, ەرينە, بٸز جاۋاپ بەرە المايمىز.
[caption id="attachment_15025" align="alignright" width="350"]
جالاقى دەمەكشٸ, «قازپوشتا» اق باسقارما تٶراعاسى باعدات مۋسيننٸڭ جالاقىسى 1,5 ملن تەڭگە. بۇدان مٸندەتتٸ سالىقتاردى الىپ تاستاعاندا تٶراعا قولىنا 1,2 ملن تەڭگە تازا ەڭبەكاقى الادى. كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸ مەن باسشىلارى جالاقىسىنىڭ ايىرماشىلىعىن تاعى دا سول سەناتور جالماعامبەتوۆا ايتىپ, «ٷكٸمەت بۇل مەسەلەنٸ نازارىنا الۋى تيٸس» دەگەن ەدٸ. ال, باعدات مۋسين ٶزٸنە جالاقىنى ديرەكتورلار كەڭەسٸ تاعايىندايتىنىن تٷسٸندٸرە كەلٸپ, بىلاي دەگەن ەكەن: «ماعان جالاقىنى ديرەكتورلار كەڭەسٸ تاعايىندايدى. بٸز جالاقىنى ازايتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتىق. ولار بٸزگە بۇدان قانشا قاراجات ٷنەمدەلەدٸ دەدٸ. بٸز ەسەپتەدٸك. 0,01% بيۋدجەت قاراجاتى ٷنەمدەلەدٸ ەكەن. باسشىلىقتىڭ جالاقىسىن ٷنەمدەپ, ونى جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كٶتەرۋگە جۇمساعاننان ەشقانداي پايدا جوق». بٸر اۋدانداعى 20 پوشتاشىنىڭ ەڭبەكاقىسى 240 مىڭ تەڭگە بولسا, كومپانييانىڭ باسقارما باسشىسىنىڭ جالاقىسى 1,2 ملن تەڭگە. ايىرماشىلىق كٶزگە ۇرىپ تۇر. «قازپوشتانى» باعدات مۋسين جالعىز باسقارمايتىنىن ەسكەرسەك, باسقا دەرەجەلٸ باسشىلار دا از ايلىق المايتىن سيياقتى.
باعدات مۋسين بٸر سٶزٸندە «قىزمەتكەرلەر جالاقىسىن ٶسٸرۋ ٷشٸن كومپانييا پايدا تابۋ كەرەك» دەپتٸ. الايدا, كومپانييا اۋىلدىق بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ ٶزٸنەن پايدا تاۋىپ, ونىڭ ٷستٸنە ٷكٸمەتتەن سۋبسيدييا سۇراپ وتىر. سوندا «قازپوشتانىڭ» قاراجاتى قايدا كەتٸپ جاتىر? ەلدە, تەك باسشىلاردىڭ جالاقىسىنا عانا كەتٸپ جاتىر ما?.. ەرينە, بٸرەۋدٸڭ ايلىعىن ساناۋ ەبەستٸك شىعار, بٸراق, «قازپوشتا» «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ەل-اۋقات قورى ارقىلى مەملەكەتكە تيەسٸلٸ. ال, «سامۇرىق- قازىنانىڭ» ەر تيىنى – مەملەكەتتٸكٸ. مەملەكەتتٸڭ قاراجاتى ول – سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ اقشاسى.
جالپى, «قازپوشتانىڭ» اۋىلدىق جەردەگٸ بٶلٸمشەلەرٸ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ايلىعى كٶلەمٸ ايتىلىپ كەلە جاتقانىنا كٶپ بولدى. مەسەلەن, 2012 جىلى سول كەزدەگٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ۆيكتور روگاليوۆ اۋىل-اۋدانداعى پوشتا بٶلٸمشەلەرٸندەگٸ باسشى قىزمەتكەر 3 مىڭنان 20 مىڭ ارالىعىندا ايلىق الاتىنىنا قاراماستان, ەرٸ باسشى, ەرٸ پوشتاشى, ەرٸ تازالىقشى بولىپ بٸرنەشە جۇمىستى قاتار ٸستەپ وتىرعانىن ايتقان. بۇل جاعداي قازٸر دە ٶزگەرمەگەن.
بۇل – «قازپوشتانىڭ» بٸر عانا قىرى. كومپانييانىڭ جاڭا جوباسى – اۆتوماتتاندىرىلعان پوشتا ستانتسيياسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن وعان جۇمسالعان قارجى مەسەلەسٸ ٶز الدىنا ٷلكەن بٸر تاقىرىپ. «راديوتوچكا» سايتى وسى اۆتوماتتاندىرىلعان پوشتا ستانتسيياسى (پوستامات) تۋرالى ماتەريال جارييالاپ, وندا پوستاماتتاردىڭ باعاسىن ەسەپتەي كەلٸپ, بٸر پوستاماتى ورناتۋ قۇنى 26 463 اقش دوللارى ($1 = 153 تەڭگە بولعان كەزدە) بولاتىنىن جازادى. الايدا, «قازپوشتا» اق باسپاسٶز حاتشىسى بايراما ازيزوۆتىڭ سايتقا بەرگەن تٷسٸنٸكتەمەسٸندە بٸر پوستاماتتىڭ باعاسى شامامەن 11 مىڭنان 15 مىڭ اقش دوللارى بولاتىنىن ايتقان. باعا ايىرماسىن باسپاسٶز قىزمەتٸ پوستاماتتاردىڭ قۇر ٶزٸ عانا 11 مىڭنان 15 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىنىن, ال, قالعان اقشا ەكەلۋ, ورناتۋ, قىزمەت كٶرسەتۋگە جۇمسالاتىنىن تٷسٸندٸرۋگە تىرىسقان. كومپانييا 2015 جىلى دەل وسىنداي پوستاماتتاردىڭ بٸرەۋٸن 1480 148 اقش دوللارىنا ($ 1 – 185,5 تەڭگە بولعان كەزدە) ساتىپ الۋعا نيەتتەنٸپ وتىرعانىن جازعان سايت ەلەمدەگٸ ەشبٸر كومپانييا بارلىق قۇرال-جابدىقتارىمەن مۇنداي باعاداعى پوستامات قويمايتىنىن جازادى. راس, باعا ايىرماسى اناۋ, ەندٸ كەلٸپ بٸر پوستاماتتىڭ باعاسىنىڭ 1480 148 اقش دوللار بولۋى شىنىندا دا كٷدٸك-كٷمەن تۋعىزادى. بۇل – بٸر عانا دەرەككٶزدەن الىپ, كەلتٸرٸپ وتىرعان مىسال.
قورىتا ايتقاندا, قاراپايىم پوشتا قىزمەتكەرلەرٸ جالاقىسىنىڭ ازدىعىن قىزمەت كٶرسەتۋٸ تٶمەندەپ, شىعىنعا باتىپ جاتىرمىز دەپ ٷكٸمەتتەن سۋبسيدييا سۇراپ, سوعان قاراماستان باسشىلارى ميلليونداپ جالاقى الىپ, ٶتە قىمبات پوستاماتتار ساتىپ الىپ جاتقانىن قالاي تٷسٸندٸرۋگە بولادى?.. جارايدى, پوستاماتتار تۇتىنۋشى قولايلىلىعى مەن قارجى ٷنەمدەۋ جەنە جەتٸلگەن پوشتا قىزمەتٸ ٷشٸن دەلٸك. بٸراق, «بۇل جوبا قانشالىقتى زەرتتەلٸپ, زەردەلەنٸپ ٸسكە قوسىلدى ەرٸ ونىڭ نەتيجەسٸ قانداي بولادى?» دەگەن سۇراقتار باسى اشىق كٷيٸ قالىپ تۇر. قازاقستانداعى نوۋ-حاۋعا قۇمار ۇلتتىق كومپانييالار, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر سيياقتى «قازپوشتادا» جاڭالىق ەنگٸزۋگە قۇمار سىقىلدى. بٸراق, «قازپوشتا» دا, ونىڭ جالعىز اكتسيونەرٸ «سامۇرىق-قازىنا» دا اقشا ٶندٸرۋمەن اينالىسپايتىنىن ەسكەرسەك, سالماقتىڭ بەرٸ سالىق تٶلەۋشٸ مەن ٶسكەن پوشتا قىزمەتٸ تاريفتەرٸن تۇتىنىپ وتىرعان تۇتىنۋشىلارعا تٷسەدٸ. بٸراق, قىزمەتتٸك ساپاسى مەن اۋىلدىق جەردەگٸ جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كٶتەرە الماي وتىرسا دا, ميلليونداپ ايلىق الاتىن جەنە جاڭالىققا قۇمار «قازپوشتا» باسشىلارى سالىق تٶلەۋشٸلەر مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قالتاسىن ويلاپ, باس قاتىرمايتىنى انىق.
