ايتۋلى داتا اياسىندا الماتىدا 21-22 ماۋسىم كٷندەرٸ قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ, قازاقستان پەدياترلار وداعى, پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتىدا ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتتٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي «بالالار ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ دامۋىنا 25 جىل: جەتٸستٸكتەرٸ مەن كەلەشەگٸ» دەگەن تاقىرىپپەن حالىقارالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتتٸ.
حالىقارالىق دەڭگەيدە ٶتكەن جيىنعا رەسەي, تٷركييا, شۆەيتسارييا, بەلارۋس, ۋكراينا, قىرعىستان, تەجٸكستان جەنە ت.ب. 12 ەلدەن ەلەمنٸڭ ەڭ مىقتى دەگەن ونكولوگ-دەرٸگەرلەرٸ مەن ونكولوگييا جەنە گەماتولوگييا سالاسىنىڭ جەتەكشٸ ماماندارى قاتىستى. شاراعا سونداي-اق, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ, تمد ەلدەرٸ پراكتيكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, اتا-انالار قاۋىمداستىعى, قوعامدىق ۇيىمدار, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماعىنان مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ مەن ونكولوگ-دەرٸگەرلەرٸ قاتىستى.
كونفەرەنتسييانىڭ باستى ماقساتى — بالالار ونكولوگيياسى جەنە گەماتولوگيياسى سالاسىنداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋ, حالىقارالىق جەنە ايماقارالىق بايلانىستى دامىتۋ, شەتەلدٸك ماماندارمەن تەجٸريبە الماسۋ, قوعامعا بۇل اۋرۋلاردىڭ كٶپتەگەن تٷرٸنٸڭ ەمدەلەتٸنٸن جەتكٸزۋ, ەرتە قارالىپ, انىقتالىپ تۇرۋ قاجەت ەكەندٸنٸن ەسكەرتۋ.
كونفەرەنتسييادا ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە مامانداندىرىلعان جەنە جوعارى تەحنولوگييالىق مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋدٸ ۇيىمداستىرۋ اسپەكتٸلەرٸ, بالالار جاسىنداعى ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ بٷگٸنگٸ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارى, ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا پسيحولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ مەسەلەلەرٸ جەنە ەرتە انىقتاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ تالقىلانىپ, شەتەلدٸك عالىمدار ٶز تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
ەلٸمٸزدە بالالار ونكولوگيياسىن ەمدەيتٸن ەكٸ رەسپۋبليكالىق ورتالىق بار. ونىڭ بٸرٸ الماتىداعى پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعى بولسا, ەكٸنشٸسٸ استاناداعى انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى. بالالارعا دياگنوستيكالىق جەنە ەمدٸك كٶمەك كٶرسەتەتٸن ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق بەيٸندەگٸ پەدياترييا ورتالىعىنداعى بٶلٸم 115 تٶسەك-ورىنعا ارنالعان. قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ونكولوگييالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارادى. پەدياترييا ورتالىعىنداعى بالالار تەگٸن ەمدەلەدٸ. مەملەكەت قاجەتتٸ قۇرال-جابدىقتارمەن, دەرٸ-دەرمەكتەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
جيىندا بالالار ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن كەلەشەگٸ تۋرالى ارنايى بايانداما جاساعان پەدياترييا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ريزا بورانباەۆا:
- «قازٸرگٸ كەزدە پەدياترييا ورتالىعىندا بالالارداعى بارلىق قاتەرلٸ ٸسٸكتەرگە ەمدەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. سوڭعى 25 جىل ٸشٸندە بالالارعا ونكوگەماتولوگييالىق كٶمەك بەرۋ جەتٸستٸگٸ ەلەمدٸك ەمدەۋ دەڭگەيٸنە دەيٸن جەتتٸ. قازاقستاندا بالالار ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ اشىلۋىمەن, سوڭعى 25 جىلداعى دامۋى جٸتٸ لەيكوزعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر. اق قان اۋرۋىنا شالدىققانداردىڭ 82 پايىزدان استامى, ال قان اۋرۋىنىڭ ەڭ قاۋٸپتٸسٸ سانالاتىن ميەلويدتى تٷرٸنٸڭ 62 پايىزى جازىلدى. بالالار ونكوگەماتولوگييالىق ورتالىعىنىڭ 25 جىلدىق تاريحىندا كٶپتەگەن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار دايارلاندى. جٸتٸ لەيكوزدار مەن تىعىز ٸسٸكتەردٸ دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ زاماناۋي باعدارلامالارى ەنگٸزٸلدٸ. بالالار جاسىنداعى كٷردەلٸ قان اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ جاڭا تەحنولوگييالارى سەتتٸ مەڭگەرٸلۋدە. ونىڭ ٸشٸندە اتاپ ٶتە كەتەيٸك, ورتالىقتا 2012 جىلدان بالالارداعى گەموپوەزدٸك دٸڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتاتسييالاۋ ەنگٸزٸلدٸ. 2012 جىلدان باستاپ سٷيەك كەمٸگٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ اللوترانسپلانتاتسييا جەنە اۋتوترانسپلانتاتسييا وتاسى 70-تەن اسا بالاعا جاسالدى. كٶرسەتٸلەتٸن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قولجەتٸمدٸلٸك پەن ساپاسى جاقسارۋدا. بالالاردىڭ وڭالتۋ جايى دا قاراستىرىلعان. 4 جىلدان بەرٸ ونكولوگييالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالار «الاتاۋ» رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق شيپاجايىندا دەمالادى. رەسپۋبليكامىزدا «2016-2020 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بالالار ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق قىزمەتٸن جەتٸلدٸرۋ» جول كارتاسى ٸسكە اسىرىلۋدا. ورتالىق ماماندارى الىس جەنە جاقىن شەتەلدەردە تاعىلىمدامالاردان ٶتكەن. قازٸر دياگنوستيكالاۋ, ەرتە انىقتاۋ ەلدەقايدا جاقساردى. بالالار ونكولوگييالىق جەنە گەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دامۋى كٶپتەگەن كٸشكەنتاي بالالاردىڭ ساۋىعىپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر», دەپ اتاپ ٶتتٸ.
1993 جىلعا دەيٸن, ياعني بالالار ونكوگەماتولوگييالىق ورتالىعى اشىلعانعا دەيٸن بۇل اۋرۋ ايىقپايتىن جەنە قاتەرلٸ دەپ سانالدى. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جالعىز جولى — لەيكوزدى ەمدەۋدٸڭ حالىقارالىق حاتتاماسىن ەنگٸزۋ بولدى. سوناۋ قيىن كەزدەرٸ تمد ەلدەرٸ مەن ورتالىق ازييادا عانە ەمەس, ەلٸمٸزدە تۇڭعىش رەت ونكوگەماتولوگييالىق ورتالىعى اشىلىپ, العاش رەت اۆسترييا مەن گەرمانييانىڭ حالىقارالىق BFM باعدارلامالىق ەمٸ ەنگٸزٸلٸپ, قولدانىلا باستادى. «BFM» حاتتاماسى دەگەنٸمٸز - بەرلين, فرانكفۋرت, ميۋنستەر. وسى ٷش قالانىڭ عالىمدارى بالالاردىڭ ونكولوگييالىق اۋرۋىن ەمدەۋ ماقساتىندا ارنايى باعدارلاما قۇرعان. بۇل ەدٸس ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەلٸمٸزدە قولدانىلىپ كەلەدٸ.
حالىقارالىق كونفەرەنتسييانىڭ اشىلۋىندا پەدياترييا ورتالىعى ۇجىمىن الماتى قالاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ٶكٸلٸ ج.كەنجەباەۆا, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ, الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن كەلگەن قوناقتار مەن ورتالىقتىڭ ەرٸپتەستەرٸ مەن دوستارى بالالار ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ 25 جىلدىعىمەنقۇتتىقتادى. شارانىڭ ەڭ ەسەرلٸ سەتٸ «جامان اۋرۋدى» جەڭگەن پاتسيەنتتەردٸڭ قۇتتىقتاۋى بولدى. دەرتٸنەن ايىققان, بٷگٸندە وتباسىلى بولىپ وتىرعان پاتسيەنتتەر اق حالاتتى ابزال جاندارعا ٶز العىستارىن بٸلدٸردٸ.
- «مەن ٷشٸن بٷگٸن ٷلكەن مەرەكە. بٸزدٸڭ ورتاق جەڭٸسٸمٸزدٸڭ مەرەكەسٸ. مەن لەيكوز اۋرۋىمەن 15 جاسىمدا اۋىردىم. ول كەزدەرٸ بۇل كەسەلدٸ جەڭۋ مٷمكٸندٸگٸنە سەنۋ قيىن ەدٸ. دەگەنمەن, دەرٸگەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ مەن BFM باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا كٶپتەگەن بالالار جازىلىپ, اۋىر دەتتٸ جەڭٸپ, قالىپتى ٶمٸرگە ورالدى. سٸزدەر مىڭداعان بالاعا جاڭا ٶمٸر سىيلادىڭىزدار! مەن قازٸر تولىققاندى ٶمٸر سٷرۋدەمٸن. باسشىلىق قىزمەت اتقارامىن. بارلىق ونكولوگييالىق, گەماتولوگييالىق قىزمەتتٸگٸ دەرٸگەرلەرگە شەكسٸز العىسىمدى بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ», دەدٸ اۋىر دەرتتٸ جەڭگەن باقىتجان تاشەنوۆ.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا قازاقستانداعى بالالار ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ اشىلۋى مەن دامۋىنا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوسقان دەرٸگەرلەر العىس حاتتارمەن ماراپاتتالدى. شارادا سونىمەن بٸرگە, بالالار ونكوگەماتولوگيياسى مەكتەبٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور وماروۆا كٷلەن ومارقىزىنا بالا ٶمٸرٸن ساقتاۋ مەن قۇتقارۋعا قوسقان ٷلەسٸ مەن باعا جەتپەس ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن قۇرمەت كٶرسەتٸلدٸ.
ونكوگەماتولوگييالىق قىزمەتتٸڭ قالىپتاسۋ جىلدارىندا پەدياترييا ورتالىعى كٶپتەگەن الىس جەنە جاقىن شەتەلدٸك ورتالىقتارمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىستاقىزمەت جاساپ, سونىڭ نەتيجەسٸندە ٸسٸكتەر مەن قان اۋرۋلارىنىڭ كٷردەلٸ تٷرلەرٸنە شالدىققان ناۋقاستاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدە كونسۋلتاتسييالىق-پراكتيكالىق كٶمەكتەر كٶرسەتٸلدٸ, جاس مامانداردى شەتەلدٸك ورتالىقتاردا بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن ارتتىردى. سونداي-اق, شەبەرلٸك سىنىپتارعا قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك الدى. كونفەرەنتسييا بارىسىندا 25 جىلدان بەرٸ كلينيكاعا قولداۋ بٸلدٸرگەن شەتەلدٸك ەرٸپتەستەردٸڭ ەڭبەكتەرٸ دە اتاپ ٶتٸلٸپ, ونىڭ بٸرقاتارىنا العىس حاتتار تابىستالدى. اتاپ ايتقاندا, ماراپاتقا د.روگاچەۆ اتىنداعى يممۋنولوگييا, ونكولوگييا جەنە گەماتولوگييا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ الەكساندر رۋميانتسەۆ, بەلارۋس رەسپۋبليكالىق بالالار ونكولوگيياسى جەنە گەماتولوگيياسى عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ولگا الەينيكوۆا, ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنداعى №1 وبلىستىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسى باس دەرٸگەرٸنٸڭ ونكولوگيياسى جەنە گەماتولوگييا جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى لاريسا فەچينا يە بولدى.
كونفەرەنتسييادا سونىمەن قاتار, ورتالىقپەن كٶپ جىلدىق ىنتىماقتاستىعى, كٶرسەتكەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋى مەن اتقارعان كٶپ قايىرىمدى ٸستەرٸ ٷشٸن «دوبروۆولنوە وبششەستۆو «ميلوسەرديە» قايىرىمدىلىق قورى, «زدوروۆايا ازييا», «HelpToday», «اميلا» قوعامدىق قورلارى مەن «AsylBala» قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىلارى دا ماراپاتتالدى.
كونفەرەنتسييانىڭ اشىلۋ سالتاناتى ونكوگەماتولوگييالىق اۋرۋلارعا شالدىققان بالالاردىڭ سەن كٶرسەتٸلٸمٸمەن اياقتالدى.
بۇرىندارى قاننىڭ قاتەرلٸ اۋرۋلارى ەمدەلمەيتٸن اۋرۋعا جاتاتىن جەنە بۇل قاتەرلٸ دەرتكە شالدىققان بالالار 1 جاسقا دەيٸن عانا ٶمٸر سٷردٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە ونكولوگييالىق دەرتكە شالدىققان بٷلدٸرشٸندەردٸ امان الىپ قالۋ ٷشٸن بارلىق امالدار قاراستىرىلۋدا. جىل ٶتكەن سايىن بۇل اۋرۋعا دا تويتارىس بەرٸلە باستادى. الماتى قالاسىنداعى پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ «ونكوگەماتولوگييا» بٶلٸمٸ اشىلعان ۋاقىتتان بەرٸ وسى قاۋٸپتٸ كەسەلدٸڭ الدىن-الۋ, ناۋقاستى ەمدەۋمەن اينالىسىپ كەلەدٸ. قۇرىلعانىنا 25 جىل تولعان بۇل بٶلٸم عاسىر ٸندەتٸنە اينالعان ونكولوگييالىق اۋرۋدى ەمدەپ, تالاي بٷلدٸرشٸندەردٸڭ اتا-انالارىنا قۋانىش سىيلاپ, ٷمٸت وتىن جاعۋدا.
«قازاقستاندا بالا وبىرىن ەمدەۋدٸڭ ەرٸ قارايعى جەتٸستٸگٸ دەر كەزٸندە ەرتە انىقتاۋعا, بٸزدٸڭ مامانداردىڭ بٸرلەسكەن حالىقارالىق بٸلٸم بەرۋ جەنە عىلىمي جوبالار مەن ەمدٸك تەحنولوگييالاردى جەتٸلدٸرۋگە, ونىڭ ٸشٸندە گەموپوەزدٸك دٸڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتاتسييالاۋعا بەلسەندٸ قاتىسۋىنا بايلانىستى», دەيدٸ ماماندار.
قازاقستاندا 2017 جىلى العاش انىقتالعان قاتەرلٸ ٸسٸكتەر سانى 610 بالانى قۇرادى, ونىڭ 39%-ى جٸتٸ لەيكوزعا جەنە 61%-ى تىعىز ٸسٸكە شالدىققاندار. جىلىنا ورتا ەسەپپەن العاندا رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىققان 5000-عا جۋىق بالا ەمدەلەدٸ.
«پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعى» باسپاسٶز قىزمەتٸ
