ولار قازاقستاندى ورىستٸلدٸ ەل دەپ ويلايدى, ٶيتكەنٸ. ٶزدەرٸ ورىستٸلدٸ بولعاسىن, ورتاسى دا سونداي. ولاردىڭ ورتاسىن, ولاردىڭ وي-تٷسٸنٸگٸن وسى كٷنگە دەيٸن ەشكٸم بۇزىپ-جارعان ەمەس. ەشكٸم ولاردىڭ قىتىعىنا تيگەن جوق. مەملەكەتتٸك ساياسات وسى كٷنگە دەيٸن قازاقشا تٷسٸنبەيتٸن, قازاقشا سٶيلەي المايتىن بيلٸكتٸڭ بۋىنىن تەربيەلەپ كەلدٸ جەنە ەلٸ دە تەربيەلەي بەرەتٸن تٷرٸ بار.
ورىسشا سٶيلەيتٸن, ورىسشا ويلايتىن ادام قازاق باسىلىمدارىن قايتسٸن, بٸر جاعىنان. تٷسٸنبەيدٸ عوي. ونداي ادامدى بٸزدٸڭ نە جازىپ جاتقانىمىز قىزىقتىرا ما?
ەيتپەسە, ەلگٸ كەلٸمبەتوۆتٸ قازاق گازەتتەرٸ ورىس باسىلىمدارىنان كەم سىناعان جوق. دەۆالۆاتسييانىڭ سەبەبٸن, سالدارىن, قالاي جەنە نەدەن بولعانىن قورىقپاي ايتتى. مەسٸموۆتٸڭ دە تاس-تالقانىن شىعارعانبىز, تالاي رەت. ٷكٸمەتتٸڭ جۇمىسىنداعى كەمشٸلٸكتەردٸ كٶزٸنە شۇقىپ كٶرسەتكەنبٸز. شٶكەەۆ تە سىن ساداعىنا ٸلٸككەن. ول باسقارىپ وتىرعان «سامۇرىق-قازىنا» مەملەكەتتٸڭ اقشاسىن قايدا جۇمساپ, قايدا كەتٸرٸپ جاتقانىن تالاي مەرتە جٸلٸكتەپ جازعان ەدٸك, مىنا بٸز. بٸراق, ولار بەرٸبٸر دە مەڭٸرەۋ.
بٸزدٸ نەگە مويىندامايدى? سەبەبٸ, وقىمايدى. وقي المايدى. وقىسا دا, بٸزدٸڭ سىن ولاردىڭ قىزمەتٸنە ەسەر ەتپەسٸن, بىلايشا ايتقاندا اتىنان اۋدارا الماسىن بٸلەدٸ.
تىم تار ويلاپ وتىرعان جوقپىز با?
جارايدى, ەندەشە باسقا تۇرعىدان كەلەيٸك. انىعىندا قازاق باسىلىمدارىنا كەلٸمبەتوۆتەن, مەسٸموۆتەن, يسەكەشوۆتەن «تٸرٸ» سۇحبات الۋ قالاي بولسا دا ابىروي. بٸراق, بٸزدٸڭ بيلٸككە, جالپى شەنەۋنٸكتەرگە رەسەيلٸك باسىلىمدارعا شىققان ماقتان.
مىناداي جاعداي بولىپتى.
«ەرەكە, كەلٸپ جاتىر ەكەنسٸز, قۇتتى بولسىن, بٸزگە سۇحبات بەرسەڭٸز, نەندەي ٶزگەرٸس بولادى ونى دا ايتا وتىرساڭىز» دەگەن ٶتٸنٸشپەن شىعىپتى.
«مەنٸڭ قىزمەتكە تاعايىندالعانىم كەشە عانا, قازٸر سۇحبات بەرۋدٸڭ رەتٸ جوق. اسىقپاڭدار, كەيٸن كٶرەلٸك» دەگەن قوجاعاپانوۆ جۋرناليستەردٸ بوساعادان شىعارىپ سالىپتى. جۋرناليستەر بٸلدەي فەدەراتسييا باسشىسىنىڭ سٶزٸنە سەنەدٸ. سەنبەي قايتسٸن. قازاق جۋرناليستەرٸن «ەدەمٸ» شىعارىپ سالعان قوجاعاپانوۆ ەكٸ اي ٶتپەي جاتىپ «سوۆەتسكيي سپورت» گازەتٸنە كٶسٸلٸپ تۇرىپ سۇحبات بەرەدٸ. جالعىز قوجاعاپانوۆتا عانا ەمەس, جالپى بيلٸكتەگٸ بەدەلدٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ بارلىعىندا بار اۋرۋ بۇل...
ايتپاقشى, كتك-داعى ارتۋر پلاتونوۆتىڭ الدىنان بٸزدٸڭ بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ بارلىعى دەرلٸك ٶتٸپ شىقتى. پلاتونوۆتى «پٸرگە» اينالدىرعان دا سولار...
ال قازاقتٸلدٸ سەگمەنت شە?
بٸزدٸڭ ٸلگەرٸدە «تٸرٸ سۇحبات» دەۋٸمٸز دە تەگٸن ەمەس. سەبەبٸ, وسى كٷنگە دەيٸن بٸز (قازاق گازەتتەرٸن ايتامىز) بيلٸكتٸڭ ەڭ بەدەلدٸ دەگەن شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ بارلىعىمەن سىرتتاي سٶيلەسٸپ شىقتىق. «سٸزدەر سۇراق جٸبەرٸڭٸزدەر, بٸز جاۋابىن سالىپ جٸبەرەمٸز» دەيدٸ. وسىنىڭ ارقاسىندا سەرٸنجٸپوۆ, يسەكەشوۆتارمەن ەلدەنەشە رەت سۇحباتتاسقانبىز. ٶكٸنٸشتٸسٸ, ەڭگٸمەلەرٸ – «ٶلٸ». ٶيتكەنٸ قولدان قۇراستىرىلعان. انا جاقتان, مىنا جاقتان جيناستىرىلعان ەسەپ بەرۋلەر...
بٸز, وقىرماننىڭ الدىندا ۇياتتىمىز.
قازاق گازەتتەرٸ نەگە ٶتپەيدٸ نەمەسە بٸزدٸ نەگە ساتىپ المايدى? ەلدە قازاقستان شىنىمەن دە ورىستٸلدٸ ەل مە? ەلدە بٸزدٸڭ مەنەدجمەنت, ماركەتينگ دۇرىس ەمەس پە?
بٸرٸنشٸ سانات «ا»: بۇل ساتىلىمعا شىعا سالا, قولدان-قولعا تۇرماي ٶتٸپ كەتەتٸن باسىلىمدار. اتتارىن دا بٸلدٸك: «ارگۋمەنتى ي فاكتى», «جيزن» (بۇل ەكەۋٸ – رەسەيدٸكٸ), «ۆرەميا», «وبششەستۆەننايا پوزيتسييا», ٸشٸنارا «كاراۆان» بار.
ەكٸنشٸ سانات «ب»: بۇلار از دا ەمەس, كٶپ تە ەمەس – ورتا دەڭگەيدە ٶتەتٸن گازەتتەر. باستىسى, ٶتەدٸ. بۇل ساناتتا تاعى دا ورىس باسىلىمدارى جٷر. ورىس باسىلىمدارى دەگەندە باسشىلىعى مەسكەۋدە, فيليالى وسىندا وتىراتىن باسىلىمدار. كٶپشٸلٸگٸ ٶسەك-اياڭ جازادى. بٸزدٸڭ ەمەس, رەسەيلٸك جۇلدىزداردىڭ كٸممەن سٷيٸسكەنٸن, كٸممەن اجىراسقانىن سٶز ەتەدٸ.
ٷشٸنشٸ سانات «س»: ٶتپەيتٸن گازەتتەر. ەلگٸ گازەت ساتاتىن كومپانييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇعان بٷكٸل قازاق گازەتتەرٸ كٸرەدٸ ەكەن. يە, بٷكٸلٸ, بارلىعى. نەگە?
قازاق گازەتتەرٸ نەگە ٶتپەيدٸ نەمەسە بٸزدٸ نەگە ساتىپ المايدى? ەلدە قازاقستان شىنىمەن دە ورىستٸلدٸ ەل مە? ەلدە بٸزدٸڭ مەنەدجمەنت, ماركەتينگ دۇرىس ەمەس پە?
جوق, بەرٸ دۇرىس (قاشانعى ٶز-ٶزٸمٸزدەن كەمشٸلٸك ٸزدەيمٸز?). ٸس جٷزٸندە ورىس باسىلىمدارىنىڭ وزىپ بارا جاتقان دەنەڭەسٸ جوق. كەيبٸرەۋٸنٸڭ اتى عانا بار, تارالىمى – نٶل. جوق, راس. ينتەرنەت ولاردى دا وڭدىرمادى. بٸراق, بيلٸك بەرٸبٸر دە ورىستٸلدٸ سەگمەنتتٸڭ سٶزٸمەن ساناسادى. ولاردىڭ سىنىنان قورقادى. ولارعا سۇحبات بەرەدٸ. نەگە?
دۋمان بىقاي
