– نەگە "نۇر وتان"? ايتالىق "اق جول" نەمەسە كٷنٸ كەشە اتاۋىن ٶزگەرتكەن "ادال" پارتيياسىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا بولمادى ما? بٷگٸنگٸ جاعدايدى تۇتاستاي العاندا سپەكتاكل دەپ قاراستىرساق, سٸز سول سپەكتالدٸڭ تٸلٸندە سٶيلەۋگە مەجبٷر بوپ وتىرعان جوقسىز با?
– ايدوس سارىم – «بيلٸكتٸڭ اگەنتٸ» دەگەن ەڭگٸمەلەر ەبدەن شارشاتتى, سوندىقتان دا وسى تاقىرىپتى بٸرجولا جابايىن دەگەن نيەت ەدٸ.
جاي عانا اگەنت ەمەسپٸن, بيلٸك پارتيياسىنىڭ مٷشەسٸمٸن, بيلٸك ۇسىنىپ وتىرعان كٷن تەرتٸبٸ مەن رەفورمالىق باعىتتىڭ بەلسەندٸ قولداۋشىسىمىن. بۇل تاقىرىپ ەندٸ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ جابىلعان شىعار دەپ ويلايمىن.
ينتەرنەتتە كٶز مايىن تاۋىسىپ, مەنٸ جاۋ قىلىپ, قىزىل كەڭٸردەك بولعان اعايىندار ەندٸ ەنتٸگٸن باسىپ, باسقا شارۋاعا نازار اۋدارا الاتىن بولدى. بۇل دا بٸر جەتٸستٸك.
ال ەگەر «ادال» مەن «اق جولعا» كەلەتٸن بولساق, ماعان ولاردىڭ تاراپىنان ەشقانداي ۇسىنىس بولعان جوق.
– بۇنىڭىزدى ەزٸل-ەجۋا دەپ ۇعايىق. دەگەنمەن بيلٸك پارتيياسىنا مٷشە بولىپ, سونىڭ سويىلىن سوعۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى? ينتەرنەتتە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە سان-الۋان ەڭگٸمە ايتىلىپ جاتىر. سول ەڭگٸمەلەرگە جاۋاپ بەرە الاسىز با?
– ٶز باسىم ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ سٶزدەرگە جەلٸكپەيمٸن, ٶمٸرٸ مەن ٶزەگٸن ينتەرنەتكە تاپسىرىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە جەلٸككە زامانداستارىمدى تٷسٸنەمٸن, بٸراق ونىسىن مٷلدەم قۇپتامايمىن.
سەبەبٸ بٷگٸنگٸ دەماگوگييالىق داۋرىعۋ, بٷگٸنگٸ جارىلۋ مەن بٶلٸنٸس, ويبايلاپ-اتتانداعان پوپۋليستٸك ريتوريكا, بٷگٸنگٸ ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك راديكاليزم دەل وسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە قاتىستى قۇبىلىس دەپ سانايمىن. ونىڭ دا ۋاقىتى ٶتەدٸ, قىزىعى كەتٸپ, شىجىعى شىعادى.
ەسٸ دۇرىس ادام, ەسٸرەسە ساياساتپەن اينالىسىپ جٷرگەندەر فەيسبۋكتا كٸم نە دەدٸ, ينستاگرامدا مەن تۋرالى نە جازىپ جاتىر دەپ ٶمٸر سٷرمەۋٸ تيٸس. ەربٸر ادامنىڭ ون بەس مينۋتتىق داڭق پەن جيىرما مينۋتتٸك ماداققا يەلەنەتٸن كەزٸ بٷگٸن. بٸراق ٶمٸر, شىنايى ٶمٸر كٷننەن, اپتادان, ايدان, جىلدان قۇرالادى. ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جەرٸك بولۋ, ايتاعىمەن جٷرۋ – ٶمٸرلٸك ستراتەگييادان, پرينتسيپتەن, مٷددەدەن ايىرا الادى.
جۇرتتىڭ بەرٸنە بٸردەي جاقسى بولۋ مٷمكٸن ەمەس, وعان ۇمتىلۋ ٶزٸندٸك وي, ماقسات پەن مٸنەزدٸڭ جوقتىعى دەپ سانايمىن.
بيلٸك پارتيياسىنا جاقىنداۋىمنىڭ, وعان مٷشە بولۋىمنىڭ بٸرنەشە ٶزٸم ٷشٸن تٷسٸنٸكتٸ, ايقارا ايقىن سەبەبٸ بار.
بٸرٸنشٸدەن, ەل مەن مەملەكەتتٸڭ جاعدايى. قازاقستان ٷلكەن سىناق پەن رەفورمالاردىڭ الدىندا تۇرعان مەملەكەت. قازٸرگٸ كەزەڭ, الداعى سايلاۋ – اسا ماڭىزدى تاريحي كەزەڭ بولماق, سىناق پەن سەرپٸلٸس كەزەڭٸ بولادى.
بۇنداي شاقتا «مەن, مەن, مەن ەدٸم» دەپ جٷرە بەرمەي, ساياسي ٷدەرٸستەرگە بەلسەنە ارالاسۋ, سول ٷدەرٸستەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ بولعىم كەلەدٸ.
مەسەلە, تاعى دا قايتالاپ ايتايىن, اتاق پەن داڭقتا ەمەس, جاقسى بولىپ, جىلى سٶز ەستۋدە ەمەس, كەرٸسٸنشە, قاجەت بولسا جامان اتتى اتانىپ, بٸراق ەل مەن مەملەكەت ٷشٸن اۋاداي قاجەتتٸ رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋ كەرەك.
ەكٸنشٸدەن, گەوساياسي جاعداي. قازاقستان ٶز تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ ەڭ كٷردەلٸ بٸر كەزەڭٸنە كەلدٸ. كٷن تەرتٸبٸندە قازاقستان تەۋەلسٸز مەملەكەت بولىپ قالا ما ەلدە قالا الماي ما دەگەن ناقتى, ٶتە اۋىر مەسەلە تۇر.
بٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز, ەگەمەندٸگٸمٸز ٸشتەن دە, سىرتتان دا قىسىمعا, سىناققا تٷسٸپ جاتىر. بٸز قازٸرگٸ كەزدە جاڭا رەاليزم, جاڭا گەوساياسي ەلەم زامانىنا اياق باستىق.
بۇنداي جاعدايدا قاراپ جاتۋ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ يميدجٸڭدٸ ويلاپ جاتاتىن كەز ەمەس.
ٷشٸنشٸدەن, بٸلەتٸن دە بولارسىز, بٷگٸنگٸ مەملەكەت پەن ٸشكٸ ساياسات تٸزگٸنٸن ۇستاپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ بٸرازى مەنٸڭ دوستارىم, جولداستارىم, ەرٸپتەستەرٸم.
توقسانىنشى جىلداردا بٸرگە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەدٸك, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردٸ بٸرگە باستان ٶتكٸزدٸك, مەملەكەتتٸك جۇمىستىڭ ىستىعىنا كٷيٸپ, سۋىعىنا بٸرگە توڭعان ازاماتتار. ولاردىڭ بٸرازى وتباسىلىق دوستارىمىز, ويلاس, پٸكٸرلەس ازاماتتار. ولاردىڭ كٶبٸسٸ ەلٸمٸزدٸڭ شىنايى پاتريوتتارى, ولاردىڭ ەلگە دەگەن سەزٸمٸ مەن قازاققا دەگەن كٶزقاراسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ ەشبٸر ازاماتتان ارتىق بولماسا, كەم ەمەس.
تٸپتٸ, كەرەك دەسەڭٸز, باياعىدا بٸزدەر بيلٸكتٸ تاستاپ, وپپوزيتسيياعا كەتكەن كەزدە دە ارتىمنان تاس اتىپ, قارعاپ-سٸلەگەن جوق. بەرٸمەن دەمەيمٸن, كٶپتەگەن ازاماتتارمەن ارا-قاتىناسىمىز ٷزٸلٸپ كٶرگەن جوق.
يدەيالىق تۇرعىدان كەلٸسپەسەك تە, جۇمىس بابىمەن ايتىسىپ-تارتىسساق تا, ەلەمدٸ, ەلدٸ اق پەن قارا عانا دەپ قابىلداپ, جاۋلاسۋدان اۋلاق بولدىق. بەرٸمٸز دە بٸر ەلدٸڭ ازاماتى, بٸر قازاقتىڭ بالاسىمىز, بٷگٸن ايتىسساق تا, ەل مٷددەسٸ ٷشٸن بولاشاقتا تابىساتىنىمىزدى بٸلٸپ-سەزٸپ جٷردٸك.
بٷگٸن سول كەزەڭ كەلگەن سيياقتى.
سوڭعى ەكٸ-ٷش جىلدا تالاي كەزدەسۋ, اشىق تا جابىق ەڭگٸمەلەر ورىن الدى. بٷگٸنگٸ مەنٸڭ شەشٸمٸم وسى ەڭگٸمەلەردٸڭ, مٷددەلەس, ارمانداس, مۇراتتاس ادامداردىڭ سىرلاسىپ-شٷيٸركەلەسۋٸنٸڭ تٸكەلەي نەتيجەسٸ دەپ سانايمىن.
– دەيتۇرعانمەن ەڭگٸمە كٶپ, سٶز كٶپ. قىزدى-قىزدىمەن سٸزدٸ «ساتقىن» دەگەندەر دە جوق ەمەس...
– ٶزدەرٸنە ۇناسا, ايتا بەرسٸن. ودان مەنٸڭ ەشتەڭەم كەتٸپ جاتقان جوق. ساياساتپەن اينالىسقان ادامنىڭ پٸلدٸڭ تەرٸسٸندەي تەرٸسٸ بولۋى تيٸس دەپ سانايمىن.
قىتايدىڭ ۇلى ويشىلى كونفۋتسيي ايتقان ەكەن; «ٶزٸڭدٸ كٸنەلٸ قىلعىسى كەلگەندەردەن ساقتان, سەبەبٸ سەنٸ كٸنەلٸ ەتۋ ارقىلى سىرتىڭنان باسقارعىسى كەلەدٸ» دەگەندەي وي ايتىپتى.
مەن وسى كەزگە دەيٸن (ون بەس جىل بوپتى) ەشبٸر پارتيياعا مٷشە بولعان جوقپىن, ماعان اۋىر سٶز ايتىپ جٷرگەندەرمەن بٸر ۇيىمدا مٷشە بولعان جوقپىن, ياعني ونداي نيەتٸم دە, ونداي قاجەتتٸلٸگٸم دە بولعان جوق.
مەسەلە, كەرەك دەسەڭٸز, وندا دا ەمەس. مەسەلە, بٸزدٸڭ قوعامداعى راديكالدىق كٶزقاراستار مەن پٸكٸرلەردٸڭ ارتۋىندا.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە وتىرعانداردىڭ باستارى ەبدەن اينالىپ, ٶزٸنەن باسقا ادام, ٶز پٸكٸرٸنەن باسقا, ٶزگە پٸكٸر جوق, بولماۋى تيٸس دەگەنگە ساياتىن پسيحولوگيياعا يە بولدى. ٶزٸمەن كەلٸسپەگەندەردٸ قارعاپ-سٸلەۋ, جاۋ ساناۋ, تابالاۋ اۆتوريتاريزم پەن توتاليتاريزم بولماعاندا نە?
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر دەموكراتييا قۇرالى ەمەس, كەرٸسٸنشە, اۆتوريتارلى ھەم توتاليتارلى تەحنولوگييا. ەلدٸڭ پروبلەمالارى شاش ەتەكتەن, شەشٸلمەگەن, قوردالانعان مەسەلەسٸ جەتٸپ جاتىر. سولاردى تٷزەۋ, جٶندەۋ ٷشٸن ايتىسۋ دا, تارتىسۋ دا كەرەك, پارتييالارعا بٸرٸگٸپ, ۇيىم بولىپ ساياسي كٷرەس جٷرگٸزۋ دە كەرەك.
بٸراق, ساياسات ٷشٸن ٶزگەنٸ «اتا جاۋ», «حالىق جاۋى» دەپ كٶرسەتۋ, كٶكبەتتەنٸپ كەكتەنۋ, ىزالانىپ ٶشتەسۋ ەشبٸر ەلدٸ جاقسىلىققا اپارماعان. بارا-بارا بۇل مٸنەز, بۇل پسيحولوگييا, قۇداي بەتٸن اۋلاق ەتسٸن, ازاماتتىق سوعىسقا دا اپارۋى ىقتيمال.
تٶتە پٸكرگە تٶزٸمدٸلٸك, ٶزٸڭدٸ ٶزگەنٸڭ ورنىنا قويا بٸلۋ, ياعني ەمپاتييا, تٸپتٸ قازاقى كٸشٸپەيٸلدٸلٸك, ٸزگٸ مەدەنيەتتەن اتتاماۋىمىز كەرەك. ەلەم, ەل, مەملەكەت تەك قانا اق پەن قارا تٷستەردەن قۇرالمايدى, قۇرىلۋى مٷمكٸن ەمەس. ساياساتتىڭ دا, جاۋلاسۋدىڭ دا اياقتالاتىن كەزۋ بولادى; ەلگە قاۋٸپ تٶنسە, سىرتتان يا ٸشتەن جاۋ شىقسا, تابيعاتتىڭ كەساپاتى كەلسە, مىسالى.
جالپى العاندا, ساياساتتىڭ ەڭ ٷلكەنٸ - بيۋدجەت پەن زاڭدار.
بارشا ەلەمدە ساياساتتىڭ بارلىعى دا وسىلاردىڭ اينالاسىندا جٷرٸپ جاتادى. وسىلارعا شىنايى ىقپال ەتكٸڭ كەلە مە, جولىن تاۋىپ, دۇرىس ەسەر ەتۋ قاجەت. ميتينگٸ, پيكەت, ماقالا جازىپ, پٸكٸر ايتۋ – ساياسات ەمەس, ساياساتتىڭ قۇرالدارى, تەسٸلدەرٸ. ماقسات پەن مٷددە تەسٸل مەن قۇرالدان بيٸك تۇرۋى كەرەك.
جوعارىدا ايتقانداي, ەلدٸ كٷردەلٸ, ٶمٸرلٸك رەفورمالار كٷتٸپ وتىر. ولاردىڭ دۇرىس جاسالىپ, دۇرىس جٷرگٸزٸلۋٸ ٷشٸن بيلٸككە ارالاسۋ قاجەت.
ال بٷگٸنگٸ بيلٸك كٸمنٸڭ قولىندا? «نۇر-وتان» پارتيياسىنىڭ قولىندا. الداعى سايلاۋدا كٸمنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ مەن ەسەبٸ ارتىق? تاعى دا سولاي. بۇل تابيعي, تاريحي فاكت. بۇل فاكت بٸرەۋگە ۇناۋى نەمەسە ۇناماۋى مٷمكٸن. بٸراق ٶمٸر شىندىعى مەن فاكتٸدەن اتتاپ كەتۋ مٷمكٸن ەمەس.
بٷگٸنگٸ ٶزٸن «شىنايى», «ناعىز», «ەرەكشە ناعىز», «ايرىقشا شىنايى» دەپ جٷرگەن كٷشتەردٸڭ جاقىن ارادا وسى جاعدايدى ٶزگەرتە الاتىن ەش مٷمكٸندٸگٸ جوق.
بٸرەۋگە كەكتەسٸپ, ەكٸنشٸگە ٶشتەسكەنشە باستارىن قوسىپ, بٸر كٷشكە بٸرٸگٸپ, بٸر پارتييا قۇرماي ولار شىنايى بيلٸك ٷشٸن تالاسا المايدى.
ەربٸر وسىنداي توپتىڭ, سەركەلەردٸڭ بارشا قوعامعا سٶزٸن ٶتكٸزٸپ, «اق دەگەنٸمٸز اق, قارا دەگەنٸمٸز قارا» دەپ سەندٸرە, ناندىرا الاتىن كٷشٸ, بەدەلٸ, مورالدىق سالماعى مەن اۆتوريتەتٸ جوق. ولار ٷشٸن دۇرىسى بولىپ جاتقان جاعدايدان ساباق الىپ, كٶسەمشٸلدٸكتٸ, مەنمەنشٸلدٸكتٸ ازايتىپ, بٸرتۇتاس پارتييا قۇرۋ...
– وعان مٷمكٸندٸك بولا ما?
– مٸندەتتٸ تٷردە بولادى. زاڭ دا, زامان دا ٶزگەرٸپ جاتىر.
– وسى ايتىپ وتىرعانىڭىزعا تولىق سەنەسٸز بە?
– دۋمان, مەن بالا ەمەسپٸن, جارتى ٶمٸرٸم ٶتتٸ, ەرٸ كەتسە ساياسات پەن قوعامدىق ساحنادا جٷرەتٸن بەلسەندٸ جيىرما جىلىم قالعان شىعار. ەگەر مەن شەشٸم قابىلداسام, ونى ويلانىپ-تولعانىپ قابىلدايمىن.
ەگەر ايتىپ وتىرعانىما سەنبەسەم, مەن دە فەيسبۋكستاندا بەلسەنٸپ وتىرار ما ەدٸم, «اتتان», «ويباي», «نايزاعاي» دەپ!
نەگٸزگٸ ماقسات ەلدٸ, مەملەكەتتٸ رەفورمالاۋ, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق مودەرنيزاتسييانى ٸسكە اسىرۋ. ونىڭ بەرٸ وڭايلىقپەن كەلمەيدٸ, ەربٸر تىڭ جاڭالىق, ەربٸر جاقسىلىق ٷشٸن بەلسەنە كٷرەسۋ كەرەك.
بٷگٸنگٸ ساياسي جٷيەنٸ ٶزگەرتٸپ, ونى قوعامعا تەۋەلدٸ قىلۋ, جاڭا ەكونوميكانىڭ ٶزەگٸن اشۋ, جولىن تازارتۋ كەرەك.
بۇل ٷشٸن كەيبٸر امبيتسييانى, كەيبٸر قارىم-قاتىناستاردى, كەيبٸر يدەيالاردى, كەيبٸر اشۋ-ىزانى توڭازاتقىشقا سالىپ قويۋعا دا بولادى.
بٷگٸنگٸ ساياسي وكوپتارىمىزدان, بارريكادالاردان شىعىپ, قوعام بولىپ توپتاسۋ, ۇلت بولىپ ۇيىسۋ ماڭىزدىراق. بەرٸمٸز دە ەلدەن, مەملەكەتتەن بيٸك ەمەسپٸز.
بيلٸك ميتينگٸدەن دە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەن دە قورىقپايتىن جاعدايعا جەتتٸ
– جاقسى, ولاي بولسا مىناداي سۇراق قويسام; «نۇر وتاننىڭ» ەلەكتوراتى كٸم?
– دەل قازٸر بٸر-ەكٸ وپپوزيتسييالىق گازەتتٸ نەمەسە سايتتى اشىپ وقىساق, بيلٸك بٷگٸن, بٷگٸن بولماسا ەرتەڭ قۇلايتىن سيياقتى بولىپ تۇرادى. سول گازەتتەر مەن سايتتاردى وقىپ جٷرگەندەر «نۇر-وتانعا» ەشكٸم داۋىس بەرمەيدٸ, ەرتەڭ-اق تاراپ كەتەتٸن پارتييا دەگەنگە ساياتىن ەڭگٸمەلەردٸ كٶرٸپ قالامىز.
– ولاي ەمەس پە?
– ولاي ەمەس. بۇل قييال, اسىرا امبيتسييادان تۋىنداعان ارمان, بالاما ٶمٸر. ەڭگٸمەنٸڭ شىنى مىناۋ: بٷگٸنگٸ ساياسي جٷيە, ساياسي بيلٸك ينتەرنەتتەگٸ بەلسەندٸ توپ ايتتى ەكەن دەپ, تاعىن تاستاپ, «كەڭسايعا» نەمەسە پانتەونعا جورعالامايدى.
تٸپتٸ وسىدان بٸر جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا بيلٸك كٷشەيە تٷستٸ, ەسٸن جيدى, ماقسات-مٷددەسٸن, ستراتەگيياسى مەن تاكتيكاسىن تٷسٸندٸ. بۇل ٶمٸردٸڭ قىپ-قىزىل پروزاسى, شىندىعى.
ەرتەڭ وسى بيلٸكتٸ بٸر شىبىقپەن سىدىرتىپ قۋامىز, ەرتەڭ بيلٸكتٸ الامىز دەپ ينتەرنەتتە نەمەسە ديۆاندا جاتىپ الىپ پوست جازىپ, دەمٸككەندەر ەسٸن جيىپ, جان-جاعىنا قاراسىن.
ەڭ الدىمەن فەيسبۋك پاراقشاسىنا ەمەس, ايناعا قاراسىن, قاتارىن ساناسىن, جاقتاسىن تاپسىن. تٸپتٸ بٷكٸل فەيسبۋكستاننىڭ تۇرعىنى بيلٸكتٸ جاقتامايدى دەسەك تە, ولاردىڭ سانى جالپى قوعام مەن حالىقتىڭ ەكٸ-ٷش پايىزىنان اسپايدى.
ال ەسەسٸنە, بٷگٸنگٸ بيلٸك ميتينگٸدەن دە, پيكەتتەن دە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەن قورىقپايتىن جاعدايعا جەتتٸ. ولارعا دا ەتٸن ٷيرەتتٸ, ولارمەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ تەسٸلدەرٸن مەڭگەرٸپ, سولاردىڭ ٸشٸندە بەلسەنە جۇمىس ٸستەي الاتىن, قوعامدىق پٸكٸر ٷشٸن كەز-كەلگەن پلاتفورمادا سٶز جەنە وي تالاستىرا الاتىن جاعدايعا جەتتٸ.
ەگەر وسىعان دەيٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر تەك وپپوزيتسييانىڭ جەكە-دارا الاڭى بولىپ ەسەپتەلسە, بٷگٸن بۇلار بيلٸكتٸڭ دە مەنشٸگٸ, بيلٸكتٸڭ دە ەنشٸسٸنە ٶتتٸ. شامامەن ەلۋ دە ەلۋ.
الدا ٶتەتٸن سايلاۋدىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ – بيلٸك پارتيياسى جالپى جۇرتتى اياعىنان تٸك تۇرعىزىپ, بارشاعا بٸردەي ٷگٸت-ناسيحات جاسامايدى.
«نۇر-وتان» قازٸر شىنايى پارتيياعا اينالىپ كەلەدٸ. پارتييا بولعان سوڭ ونىڭ يادرولىق ەلەكتوراتى, نەگٸزگٸ قولداۋشى توپتارى بولادى.
«نۇر-وتان» جۇرت ايتقانداي تەك شەنەۋنٸكتەردٸڭ پارتيياسى ەمەس, ونىڭ ارتىندا بيۋدجەت سالاسى دا, بيزنەس سالاسى دا بار. پاندەمييا كەزٸندە پارتييا كٶپتەگەن توپتارمەن جۇمىس جاسادى, ولاردى ٶز جاعىنا شىعارۋعا تىرىستى. بۇنىڭ بەرٸ دە الداعى ۋاقىتتا ٶز نەتيجەسٸن بەرەدٸ.
نازارباەۆ? ونىڭ اتىن ەشكٸم ٶشٸرە المايدى
"نۇر وتاننىڭ" بولاشاعى بار ما? نازارباەۆسىز «نۇر وتاندى» قالاي ەلەستەتەسٸز?
– «نۇر-وتاننىڭ» بولاشاعى ەڭ الدىمەن وعان مٷشە بولعان ازاماتتارعا قاتىستى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بٷگٸندە بيلٸكتەن كەتتٸ. ونىڭ ساياسي جەنە قوعامدىق ٶمٸردە ورنى بار, ونىڭ ساياسي جەنە تاريحي مۇراسى زەردەلەنٸپ, رۋحاني وي ەلەگٸنەن ٶتٸپ جاتىر. سوندىقتان بٷگٸنگٸ كٷنٸ پارتييا دا, قازاقستان مەملەكەتٸ دە جاڭا كەزەڭدە ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ.
بٸرەۋگە ۇناسىن-ۇناماسىن, سوڭعى وتىز جىلىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسٸمٸمەن تٸكەلەي بايلانىستى. ونىڭ اتىن قازاق, قازاقستان تاريحىنان ەشكٸم دە ٶشٸرە المايدى.
وتىز جىل, ەرينە, وڭاي شارۋا ەمەس. وسى وتىز جىلدىڭ ٸشٸندە تالاي دٷنيە بولدى, جاقسىلىق تا, قيىندىق تا, قييانات تا بولدى. بٸزدٸڭ مٸندەت جاقسىلىقتى عانا جەكەشەلەندٸرٸپ, جاماندىق پەن قيياناتتى بٸر ادامعا نە بٸر توپقا تاعىپ تاستاۋ ەمەس.
ادامنىڭ ٶمٸرٸ تەك قۋانىشتان عانا قۇرالا بەرمەيدٸ, سول سيياقتى دا, ەلدٸڭ جەنە مەملەكەتتٸڭ عۇمىرى, بولمىسى تەك جاقسىلىقتان, قۋانىشتان قۇرالمايدى. ٶكٸنٸشكە وراي, كەيبٸر دٷنيەنٸ ۇعىنۋ, تٷسٸنٸپ-تٷيسٸنۋ ٷشٸن بٸزگە ۋاقىت, تاريحي ديستانتسييا قاجەت.
ٶز باسىم نازارباەۆقا نەمەسە نازارباەۆ قۇرعان مەملەكەتتٸك جٷيەگە تاس اتامىن دەپ, ەلگە, مەملەكەتكە تاس اتۋدان اۋلاقپىن. وتىز جىلدا تەك جاماندىق, نەمەسە تەك جاقسىلىق بولعان جوق. بەرٸ دە بولدى.
نازارباەۆتى قازاقتان, قازاقستاننان بٶلٸپ الامىز دەپ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ وتىز جىلدىق تاريحىن جوققا شىعارا المايمىن.
بۇل مەنٸڭ دە جەكە-دارا تاريحىم. وسى وتىز جىلدىق تاريحتا مەنٸڭ دە جەتٸستٸگٸم, مەنٸڭ دە جەڭٸلٸستەرٸم بولدى. بٸرٸنەن بٸرٸن اجىراتۋ مٷمكٸن ەمەس! ساياسات ٷشٸن تاريحي نيگيليزمگە, مانيحەيلٸك كٶزقاراستارعا جول بەرۋگە بولمايدى.
– سٸز ساياسي تەحنولوگسىز. سٸزدٸڭ امبيتسيياڭىز ٷشٸن "نۇر وتاننىڭ" مٷشەلٸگٸمەن شەكتەلۋ از. ار جاعىندا مەجٸلٸستٸڭ تٶبەسٸ مەن مۇندالاپ تۇرعان سەكٸلدٸ سولاي ما?
– بۇل تۋرالى ەڭگٸمە ايتۋ ەرتەرەك سيياقتى. تيٸستٸ ۋاقىتى كەلگەندە ەڭگٸمەنٸ جالعاستىرۋعا بولادى.
پوپۋليستەر مەن دەماگوگتار رەفورما جاساي المايدى
– بۇل "نۇر وتان" بۇرىنعى "نۇر وتانعا" قاراعاندا نەسٸمەن ەرەك, نەسٸمەن ٶزگەشە? حالىق وسى جولى نەگە "نۇر وتانعا" داۋىس بەرۋ كەرەك? وسىنىڭ ٷش سەبەبٸن اتاپ ٶتٸڭٸزشٸ.
– ٶز باسىم «نۇر وتانعا» ٷش سەبەپپەن داۋىس بەرە الامىن.
بٸرٸنشٸدەن, بٸزگە كٷشتٸ, قاۋقارلى مەملەكەت كەرەك. بٷگٸنگٸ پارتييانى سىناۋشىلاردىڭ ٶز شىندىعى بار, بٸراق ساياسات تەك نازارباەۆتى قارعاۋدان, «شال كەت» دەۋدەن عانا قۇرالماۋى تيٸس. ول ەرلٸك تە, داڭق تا, باتىرلىق تا ەمەس. ساياسات ٶزٸڭە ۇناماعان ساياساتقا قارسى ماردىمدى بالاما, ساياسي-ەكونوميكالىق باعدارلامانى قاجەت ەتەدٸ.
ال بيلٸككە قارسى سٶز ايتىپ, كٷرەسٸپ جٷرگەندەردٸڭ ۇراننان باسقا ەشتەڭەسٸن كٶرٸپ وتىرعان جوقپىن. بۇلاردٸكٸ تەك بٸر ادامعا دەگەن نارازىلىق پەن ٶشپەندٸلٸك, دەماگوگييا مەن پوپۋليزم.
ال تٶڭكەردٸ, ال بيلٸككە كەلدٸ, بٸر-ەكٸ-ٷش دەگەن ناقتى جوسپارى جوق. الدىمەن تٶڭكەرەيٸك, سوسىن بارلىعى دا ورنىعادى دەۋ تاپ-تازا اقىماقتىق.
ولارعا سەنۋ اينالىپ كەلگەندە مەملەكەتتٸ ەلسٸرەتۋ, ونىڭ مٷمكٸندٸگٸن شەكتەۋ. ەلسٸز مەملەكەت ەشتەڭە دە ٸستەي المايدى, ٶزگە ويىنشىلارعا جەم بولادى. ەلسٸرەگەن مەملەكەت جەرٸنەن ايرىلادى – وعان گرۋزييا, ەزٸربايجان, مولدوۆا مەن ۋكراينا دەلەل.
ەكٸنشٸدەن, قازٸر تەك بيلٸكتٸڭ عانا رەفورماشىل, ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارى مەن ولاردى ٸسكە اسىرا الاتىن قاۋقارى مەن نيەتٸ بار دەر ەدٸم.
ەڭ باستىسى بٷگٸنگٸ بيلٸكتٸڭ كادرلىق, ادامي پوتەنتسيالى, قاجەت بولسا كەز-كەلگەن ماماندى قاتارىنا تارتىپ, جۇمىسقا قوسا الاتىن پوتەنتسيالى بار. پوپۋليستەر مەن دەماگوگتار رەفورما جاساي المايدى.
رەفورما ٷشٸن تۇتاس كٷش, مىقتى بيلٸك اۋاداي قاجەت. پاشينيان, زەلەنسكيي سيياقتى پوپۋليست ساياساتكەرلەر تٷك تە بٸتٸرە المادى. كەرٸسٸنشە, قارابەت بولىپ جاتىر.
ٷشٸنشٸدەن, پارتييا ەربٸر اۋىلعا, ەربٸر اۋدانعا, قالاعا جەتكەن جالعىز پارتييا. بۇنداي پوتەنتسيال قازاقستانداعى بٸردە-بٸر پارتييادا جوق. جاڭادان قۇرىلامىز, مىقتىمىز, كەرەمەتپٸز دەيتٸندەردٸڭ بار پارتييالارعا تاتيتىن, جاقىندايتىن مٷمكٸندٸگٸ دە جوق.
بٸزگە, بولاشاقتا كەم دەگەندە ٷش-تٶرت جالپىۇلتتىق, ەربٸر مەسليحات ٷشٸن كٷرەسە الاتىن, سوعان دەپۋتات, باقىلاۋشى ۇسىنا الاتىن, ەربٸر اۋىلدا ٶكٸلٸ بار جالپىۇلتتىق پارتييالار كەرەك.
بٷگٸنگٸ ماقسات «نۇر وتان» پارتيياسىن وسىنداي, شىنايى, ناعىز, ٶز مٷشەلەرٸنە تەۋەلدٸ جالپىۇلتتىق پارتيياعا اينالدىرۋ. بار نەرسەنٸ قۇرتا سالۋ, سىندىرا سالۋ ٷشٸن اسقان كٶپ اقىلدىڭ قاجەتٸ جوق. قيىنى باردى كەدەگە اسىرۋ, جوقتان بار جاساۋ, ارتىقتى اسىرىپ, قاتەلٸكتٸ مويىنداپ, تٷزەي بٸلۋ.
ەلدٸك, مەملەكەتتٸك رەفورمالاردىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ مەن ٶزەگٸ اتى بار, زاتى جوق ينستيتۋتتارعا جان بٸتٸرۋ, اعزاسىنا قان جٷرگٸزۋ. وسىعان دەيٸن قازاقستاندا تەك بٸر عانا ينستيتۋت جۇمىس ٸستەپ كەلسە, ەندٸگٸ ۋاقىتتا قالعان بارشا ينستيتۋتتارعا, ونىڭ ٸشٸندە پارتييالارعا, سايلاۋ ينستيتۋتتارىنا دەم بەرۋ, ولاردى شىنايى, بەدەلدٸ ويىنشىعا اينالدىرۋ. بٷگٸن سونىڭ مٷمكٸندٸگٸ, ۋاقىتى كەلدٸ.
– بٸز ٶمٸر سٷرٸپ ورتانىڭ بٷگٸنگٸدەي قالىپقا كەلۋٸنە ميلليونداعان جىل كەرەك بولدى. بٸزدەگٸ كەي ساراپشىلار ايتىپ جٷرگەن ەۆوليۋتسييالىق ٶزگەرٸستٸ قانشا ۋاقىت كٷتەمٸز, قانشا بۋىن الماسۋ كەرەك?
– قالاي دەسەك تە, شىنايى رەفورمالار بٸزدٸڭ بۋىننىڭ نەسٸبەسٸ بولماق. بۇل دەگەنٸمٸز اسقان تاريحي جاۋاپكەرشٸلٸك, رۋحاني ميسسييا. جاڭادان بەرٸ ايتىپ وتىرعان دٷنيەنٸڭ بارلىعى دا وسى ەۆوليۋتسييالىق دامۋ دەگەننەن شىعىپ وتىر ەمەس پە?
مەسەلە تەك سەنۋ-سەنبەۋ, نانۋ-نانباۋ دەگەنگە تٸرەلەدٸ. ەرينە, ۇزاق جىلدار بويى جاسالماعاندىقتان, بٷگٸنگٸ بيلٸككە, بيلٸك پارتيياسىنا سەنبەيتٸندەردٸڭ سانى ٶستٸ.
بٸراق, بۇرىنعىدان بٷگٸنگٸنٸڭ ايىرماشىلىعى دا بار; بٷگٸن بيلٸك رەفورماعا ٶزٸ مٷددەلٸ.
توقاەۆ پوپۋليست پە?
– بٸر سۇحباتىڭىزدا "شٷكٸرشٸلدەردٸڭ ٶزٸ ەرەڭ شىداپ جٷر" دەگەن ەدٸڭٸز. شٷكٸربايلاردىڭ شىدامى تاۋسىلسا ەۆوليۋتسييانىڭ سوڭى رەۆوليۋتسيياعا ۇلاسىپ كەتپەي مە?..
– ٶز باسىم جاقىن ارادا رەۆوليۋتسييا بولادى دەگەنگە سەنبەيمٸن. ال بولا قويعان جاعدايدا ول رەۆوليۋتسييا جاقسىلىققا اپارمايتىنىن, ارتى ۇزاقمەرزٸمدٸ بٷلٸك پەن قانعا ۇلاساتىنىن انىق بٸلەمٸن.
ەلٸمنٸڭ, مەملەكەتٸمنٸڭ بۇنداي قاۋٸپتەن, بۇنداي سۇمدىق پەن سىناقتان ٶتكەنٸن قالامايمىن. وسىنى بيلٸككە دە, قوعامعا دا تٷسٸندٸرۋدەن شارشامايمىن. شەكەرٸمدەي قۇلازىپ, دالادا جالعىز قالمايتىنىمدى دا بٸلەمٸن.
دۇرىسى – ٶگٸزدٸ دە ٶلتٸرمەيتٸن, اربانى دا سىندىرمايتىن ورتا جول تابۋ, التىن ورتامەن جٷرۋ. ول جول رەفورما مەن مودەرنيزاتسييا جولى. شىنايى ساياسي, ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك مودەرنيزاتسييا جولى. ەۆوليۋتسييالىق جول دەگەنٸمٸز وسى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ قوعام تەك بيلٸك تارابى نەمەسە تەك وپپوزيتسييا تارابى دەپ ەكٸگە جارىلىپ جاتقان جوق. قوعامدا ەكٸ جاققا دا بٷيرەگٸ بۇرىلا بەرمەيتٸن كٶپشٸلٸك بار. سول كٶپشٸلٸك بٷگٸن تاڭداۋ ٷستٸندە.
بٸلە-بٸلسەم, بۇل كٶپشٸلٸك قازٸر جويقىن ەكسپەريمەنتكە دايىن ەمەس, نە بولسا و بولسىن دەۋدەن كەتكەن سيياقتى. كەرٸسٸنشە, پاندەمييا بار, ەلەمدە بولىپ جاتقان باسقا دا جاعداي مەن جاعداياتتار بار, ورتا جولدى تاڭداۋعا بەيٸم سيياقتى كٶرٸنەدٸ. مەن زەرتتەگەن, وقىعان ەلەۋمەتتٸك, ەلەۋمەتتانۋشىلىق زەرتتەۋلەر وسىنى مەڭزەيدٸ.
– ماماي سايلاۋعا بويكوت جارييالادى. بۇل باستاما سايلاۋدا باقىلاۋشى بولۋعا ەزٸر وتىرعان بەلسەندٸلٸگٸن باسىپ تاستاماي ما? جالپى جانبولاتتى بۇلاي دەۋگە نە يتەرمەلەدٸ?
– ونى جانبولات مامايدىڭ ٶزٸنەن سۇراعانىڭىز دۇرىس بولار. ٶز باسىم كەز-كەلگەن سايلاۋعا بەلسەنە قاتىسۋ قاجەت دەپ سانايمىن.
ەلەمدە بولعان سايلادى بويكوتتاۋدىڭ دٷيٸم كٶپشٸلٸگٸ ٸسكە اسپاعان. بۇنى ەكٸ جٷزگە تارتا ەلدەگٸ ساياسي بويكوتتى قاراستىرعان زاماناۋي زەرتتەۋلەر دەلەلدەپ جاتىر.
– توقاەۆ پوپۋليست پە?
– توقاەۆ پوپۋليست ەمەس, كەرٸسٸنشە, جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ايقىن سەزٸنەتٸن مەملەكەتشٸل, ٶز دەرەجەسٸ مەن تٷسٸنٸگٸندەگٸ ۇلتشىل ساياساتكەر. تابيعاتى, تۇلا-بويى ساياساتكەر, مەملەكەتتٸك قايراتكەر ادام دەر ەدٸم.
ونى ەلسٸز, قۇلىقسىز دەپ كەكەتٸپ-مۇقاتىپ جٷرگەندەردٸڭ بۇعان تالاي كٶزٸ جەتەتٸن بولادى. ال ەلسٸز ەكەن دەپ قارسى شاپقاندار وڭباي جەڭٸلەدٸ. وسى قىزمەتكە لايىقتى, قاجەتتٸ پاراساتى, قاتالدىعى مەن پرينتسيپشٸل مٸنەزٸ دە جەتەدٸ.
– ماماي بيلٸكتٸڭ جوباسى ما?
– بۇنداي ەڭگٸمەنٸڭ بەرٸ – ساياسي ساندىراق. ونداي ەڭگٸمەنٸ تاراتۋ قوعامدىق ويدىڭ, پٸكٸردٸڭ قۇلازىپ, كونسپيرولوگيياعا بوي ۇرعانىن كٶرسەتەدٸ.
ٶكٸنٸشكە وراي, ٶزٸڭە ۇناماعاننىڭ بارلىعىن جاۋ ساناۋ, بٸرەۋدٸڭ اگەنتٸ, شپيونى دەۋ موداعا اينالىپ بٸتتٸ. بۇل اقىلدىڭ ەمەس, الجىعاننىڭ بەلگٸسٸ, ويدىڭ ەمەس, شاراسىزدىقتىڭ, امالسىزدىقتىڭ كٶرٸنٸسٸ.
بۇل, جانبولاتقا دا قاتىستى ەڭگٸمە. ماماي ەڭ الدىمەن ٶزٸنە-ٶزٸ جوبا. ەرٸ كەتسە ەكە-شەشەسٸنٸڭ, ودان قالسا كەلٸنشەگٸنٸڭ «جوباسى». ونى جاۋ قىلىپ, بٸرەۋدٸڭ اگەنتٸ نە جوباسى دەۋدەن اۋلاقپىن.
ساياسي تۇرعىدان وعان كٶپ سىن ايتا الامىن. ەرتەڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, ساياسي پارتييا قۇرىپ, ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ نە ەكەنٸن تٷسٸنگەنٸن قالايمىن. سول پارتييا بولعان كەزٸندە ريتوريكاسىنىڭ دە, ٸس-قيمىلىنىڭ دا ەۆوليۋتسيياعا تٷسەتٸنٸن دە سەزەمٸن. سول كەزدە تالاي ايتىسۋعا دا, تارتىسۋعا تۋرا كەلەتٸن شىعار. كٶز تيمەسٸن!
بٸزدٸڭ قوعام نازارباەۆقا دا, قوسانوۆقا دا العىس ايتاتىن بولادى
– شامامەن 10-15 جىلدان كەيٸن حالىق كٸمگە العىس ايتاتىن بولادى: قوسانوۆقا ما, ەلدە نازارباەۆقا ما?
– ساياسات, تاريح تەك العىس پەن قارعىستان تۇرمايدى, قۇرالمايدى. شىنايى ساياساتكەردٸڭ كەلبەتٸ, وبرازى, بولاشاعى مەن تاريحى كٷردەلٸ سيمبيوزدىڭ نەتيجەسٸ. سول سيياقتى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا قازاق تاريحىنان ٶز ورنىن الادى. ونى ەشكٸم دە ٶزٸنە تيەسٸلٸ ورنىنان ايىرا, اجىراتا المايدى.
ۋاقىت ٶتە كٶپتەگەن كٶزقاراستار مەن پٸكٸرلەر ۇمتىلادى, ونىڭ وبرازى ٶزگەرەدٸ.
نازارباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن, ەگەمەندٸگٸن, جەرٸنٸڭ تۇتاستىعىن, ەلٸنٸڭ بٸرلٸگٸن قامتاماسىز ەتكەن تۇلعا رەتٸندە تاريحقا كٸرەتٸنٸ انىق. ەسەسٸنە, قايشىلىق پەن قاتەلٸكتەرگە جول بەرگەنٸ دە ايتىلادى.
مەسەلە قوعامدىق پٸكٸردٸڭ قاي بالانسقا توقتالاتىنى, تارازىنىڭ قاي بەلگٸگە كەلٸپ توقتايتىنىندا. تاريحي تۇلعالار تۋرالى بٸراز ٸزدەنگەن ادام, تاريحشى رەتٸندە ايتايىن; ادامزات تاريحىندا پەك, سۋداي تازا ساياساتكەر بولعان ەمەس, بولمايتىن دا شىعار. تاريحتان ورىن العان ەربٸر باسشى تۋرالى كٶپٸرتٸپ, بٸر توننا كومپرومات تاۋىپ شىعۋعا بولادى.
مەسەلە, مەنٸڭ ويىمشا, باسقادا. بٸزدٸڭ قوعامدا, ەسٸرەسە ساياسي بەلسەندٸ توپ اراسىندا ورىنسىز پوپۋليزم مەن ۇسقىنسىز راديكاليزم ورىن الىپ كەلەدٸ. ساياسي ريگوريزم, ٶزٸمشٸلدٸك, تٶزٸمسٸزدٸك باسىم.
ساياسي تۇلعا بولامىن دەيتٸندەردٸڭ مەنمەنشٸلدٸگٸ بارشا ەڭگٸمەنٸ «سەن كٸم ەدٸڭ?» مەن «سەن نە دەدٸڭ?» دەگەنگە تٸرەپ, سودان الىستاتپاي جاتىر. مٷددەنٸڭ ورنىنا مەنمەندٸك كەلٸپ, مٷددە ۇمىتىلىپ, ٶكپە-رەنٸش قانا قالىپ جاتىر. تۇپ-تۋرا بالا-باقشانىڭ, مەكتەپتٸڭ العاشقى سىنىپتارىنىڭ ەڭگٸمەسٸ بولىپ بارادى. ساياسات جۇرتقا جىلى, دومالاق, تەتتٸ سٶز ايتۋ ەمەس, مٷددەنٸ تابىستىرا بٸلۋ, قاجەت بولسا ٶزٸڭ ۇناتپايتىن, ٶزٸڭە ۇنامايتىن ادامدارمەن مٷددەنٸ توعىستىرىپ, دٸتتەگەن ماقساتقا جەتە بٸلۋ.
جاقىندا «نەگە?» دەگەن ساياسي توك-شوۋعا قاتىسقان ەدٸم. حابار بارىسىندا قازاقتىڭ بٸرتۋار ۇلى, اقىن, ايتىسكەر رينات زايىتوۆ ٶتە جاقسى ەڭگٸمە ايتتى; اينالىپ كەلگەندە وسىندا دا, قوعامدا دا ەشكٸم پايعامبار ەمەس, ەركٸمگە مٸن تاعۋعا بولادى, بٸزگە, بارشا قوعامعا كەرەگٸ ازاماتتىق بٸرلٸك پەن رۋحاني امنيستييا كەرەك دەگەن ەڭگٸمە ايتتى.
مەنٸڭ ويىمشا, ٶتە ٶزەكتٸ ۇسىنىس. ەل بولاشاعى تۋرالى كەلٸسٸمگە كەلٸپ جاتساق, بارشاعا بٸردەي رۋحاني امنيستييا كەرەك دەپ ويلايمىن. ەركٸم قاتەلەسە الادى, تٸپتٸ قاتەلەسۋٸ كەرەك, كٸنەسٸن مويىنداپ, قاتارعا قوسىلا الۋى تيٸس. بۇل, ەرينە, بارشا تاراپقا بٸردەي بولۋى تيٸس.
قورىتساق, بٸزدٸڭ قوعام نازارباەۆقا دا, قوسانوۆقا دا شىنايى راحمەتٸن ايتاتىن كەزٸ بولادى. ەموتسييالار باسىلادى, كونتەكست ٶزگەرەدٸ.
– قوعام تازابەكوۆكە نەگە سونشا ٶشٸك? "تازابەكوۆ سيندرومى" ەرتەڭ سٸزدەرگە دە جۇعىپ كەتپەي مە? «نۇر وتانعا» ٶتكەنٸڭٸزدٸ ساتقىندىققا بالاپ جاتقان اعايىنعا نە دەر ەدٸڭٸز?
– تازابەكوۆ سيندرومى دەگەندٸ ەستٸمەپپٸن, شىنىن ايتسا. بەلكٸم, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە وتىر بەرمەگەندٸكتەن بولار.
ساتقىندىققا كەلەر بولساق, مەن جوعارىدا بٸراز ايتاتىن نەرسەنٸ ايتتىم. ٶز باسىم ۇلتىمدى, مەملەكەتٸمدٸ, ٶز ويىم مەن پاراساتىمدى, بٸلٸگٸم مەن ستراتەگييالىق ماقساتىمدى ساتقان ەمەسپٸن. وسىدان ون جىل بۇرىنعى, جيىرما جىل بۇرىنعى ۇلتتىق ۇستانىمدارىمدى ايتىپ, جازىپ كەلەمٸن.
ايتا بەرەمٸن, جەتكٸزە بەرەمٸن. ٶزٸن «دەموكراتييالىق» دەپ اتايتىن توتاليتارلى تۋسوۆكانىڭ, وپپوزيتسييالىق ورتانىڭ ەڭگٸمەسٸنٸڭ بارلىعى دا شىندىق, بارلىعى دا يماني دٷنيە دەپ ايتا المايمىن. كەرٸسٸنشە, وسى ورتانىڭ تايازدىعى مەن مەنمەندٸگٸنەن شارشادىم.
باياعىدا اقىن مارينا تسۆەتاەۆاعا بٸرەۋلەر; وسى پۋشكين دەگەن عۇلاما اقىنىمىز بارشا دەكابريستەرمەن دوس بولدى, كٶتەرٸلٸسكە نەگە بٸرگە بارمادى, ولار ونى نەگە جيىندارىنا قاتىستىرمادى دەگەندەي سۇراق قويىپتى.
سوندا تسۆەتاەۆا «نەنادەجنوست ۆراجدى» دەپ جاۋاپ قايتارعان ەكەن. ياعني پۋشكين كٶپتەگەن دەكابريستەر سيياقتى مەملەكەتكە, پاتشاعا ٶلەرمەندەي ٶشتەسپەگەن, كەكتەنبەگەن دەپتٸ.
مەنٸكٸ دە سولاي بولار, ٶز باسىم ٶزٸمدٸ جەكەلەگەن ادامنىڭ جاۋى دەپ ساناعىم كەلمەيدٸ. ٶلسەم قولىم جاعاڭدا كەتسٸن, بٸرەۋدٸڭ باسىن شاراعا سالىپ الدىما ەكەل دەپ كٶرمەپپٸن. ايتىسسا, پرينتسيپ ٷشٸن, مٷددە ٷشٸن ايتىسۋ كەرەك, كٷرەسسە اداممەن ەمەس, جٷيەمەن كٷرەسۋ كەرەك. ونىڭ جولدارى دا, تەسٸلدەرٸ دە كٶپ.
مەنٸمەن كەلٸسپەسەڭ, مەنٸمەن بٸرگە ٶلە-ٶلگەنشە جٷرمەسەڭ, مٸندەتتٸ تٷردە جاۋسىڭ, ساتقىنسىڭ دەگەن پوزيتسييانى قابىلداي المايمىن, قابىلداعىم كەلمەيدٸ. بٸزدەر باندى نەمەسە تەرروريستٸك ۇيىم نەمەسە دٸني سەكتا قۇرىپ جاتقان جوقپىز, ساليقالى, پاراساتتى ساياسات جٷرگٸزەمٸز دەپ جٷرمٸز.
– "سارىم توقاەۆتىڭ كەڭەسشٸ بولادى" دەگەن سىبىس جەلدەي ەسٸپ جٷر. انىق-قانىعىن ٶزٸڭٸزدەن بٸلگٸمٸز كەلەدٸ?
– سىبىس دەگەننەن كەيٸن ونى تالقىلاۋدىڭ نە كەرەگٸ بار? ول جاي عانا سىبىس.
– الداعى سايلاۋدان سوڭ پارلامەنت قانشالىقتى جاڭارادى دەپ ويلايسىز? قالعىپ شۇلعىعان كوسارەۆتەن, بىلدىرلاعان قاراعۇسوۆا بٸرجولاتا قۇتىلامىز با?
– قۇتىلامىز. بٸرەۋگە ۇناسىن, ۇناماسىن, پارلامەنت تە, مەسلياحاتتار دا جاسارادى, جاڭارادى. قازاقستان ٶزگەرٸپ جاتىر, دۇرىس جاققا ٶزگەرەدٸ. كٶپتەگەن ٶزگەرٸستەر باستالىپ تا كەتتٸ, قالعانى ٷشٸن ارپالىسىپ, ايتىسۋ دا كەرەك بولادى. ەلدەگٸ ٶزگەرٸس بٸر كٷندە پايدا بولمايدى, بٸراق ۆەكتور دۇرىس, بەتبۇرىس بار.
الداعى مەجٸلٸس سايلاۋى, سول سايلاۋ نەتيجەسٸندە قۇرىلاتىن مەجٸلٸستٸڭ تاريحي ورنى, تاريحي ميسسيياسى بۇرىنعىدان ٶزگە, مٷلدەم بيٸك بولماق.
تاعى بٸر جاڭالىق, وسى سايلاۋ نەتيجەسٸندە قازاقستانداعى كوممۋنيستٸك ساياسي برەند ٶلٸپ, قۇردىمعا كەتتٸ. ەندٸگٸ مٸندەت كوممۋنيزمنٸڭ قازاققا جاساعان قىلمىستارىنا ساياسي جەنە قۇقىقتىق باعا بەرۋ.
ەڭگٸمەلەسكەن, دۋمان بىقاي
