بيلال چاكىدجى: «ەلباسىنا تٷركٸستان قالاسىنان ەسكەرتكٸش قويۋ كەرەك»
– تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ تۇتاستىعىنا قاجەتتٸ ماڭىزدى كەلەلٸ ٸستٸڭ بارلىعى قازاق ەلٸنٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ باستاماسىمەن جاسالعان ەدٸ. ال وسىدان ٷش جىل بۇرىن ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن تٷركٸستان وبلىسى قۇرىلىپ, وبلىس ورتالىعى بولىپ بٸز ماقتانىش ەتەتٸن تٷركٸستان قالاسى بەكٸتٸلدٸ. ەلباسىنىڭ ەرەكشە جارلىعى قازاقستان جۇرتشىلىعىنىڭ عانا ەمەس, كٷللٸ تٷركٸ دٷنيەسٸنٸڭ مەرەيٸن تاسىتتى. وسىلايشا تاريحى تەرەڭ تٷركٸستان دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كٶتەرٸلدٸ. نەبەرٸ ٷش جىلدا تٷركٸستاندى تٷركٸ ەلدەرٸ عانا ەمەس, ەلەم تانيتىنداي جاعدايعا جەتتٸك. كٶنە قالا ٶزٸنٸڭ تاريحي ەرەكشەلٸگٸن ساقتاي وتىرىپ, زاماناۋي باعىتتا كٶركەيٸپ كەلەدٸ. بۇعان تاڭدانباسقا, تامسانباسقا بولمايدى. وسى رەتتە مەن اسا ماڭىزدا ٷندەۋ جارييالاعىم كەلەدٸ. تٷركٸ دٷنيەسٸنٸڭ رۋحاني استاناسى – تٷركٸستاننىڭ دامۋىنا, كٶنە شاھارعا جاڭا لەپ ەكەلگەن, تٷركٸ ينتەگراتسيياسىنىڭ ٸسكە اسىرۋ يدەياسىنا مۇرىندىق بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وبلىس ورتالىعى – تٷركٸستان قالاسىنان ەسكەرتكٸش ورناتۋ باستاماسىن كٶتەرەمٸن. بۇلاي دەۋٸمە ٷلكەن نەگٸز بار, بۇل –تەۋەلسٸز ەلدٸڭ شەكاراسىن شەگەندەپ, قازاق ەلٸندە تىنىشتىق پەن بەرەكەنٸ نەگٸز ەتكەن ەلباسىنا العىس رەتٸندە جەنە تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ باسىن قوسۋعا مٷددەلٸ بولعان تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ دانا اقساقالىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتتەن تۋىنداعان وي. مەنٸڭ بۇل باستامامدى ساناسى وياۋ, كٶزٸ اشىق ەر ازامات قولدايدى دەپ سەنەمٸن! – دەدٸ ٷندەۋ اۆتورى.
كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلار ەلباسىنىڭ كٷللٸ تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن جاساعان ەلەۋلٸ ەڭبەگٸنە ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸرە وتىرىپ, شەتەلدٸك عالىمنىڭ ۇسىنىسىن بٸر اۋىزدان قولدادى.
ونلاين كەزدەسۋگە تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ (تٷركٸ كەڭەسٸ) باس حاتشىسى ب. ەمٸرەەۆ, تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسىنىڭ (تٷركپا) باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى الي يىلدىز, حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ د. قىدىرەلٸ, حالىقارالىق تٷركسوي ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ب.چاكىدجى, «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ حاتشىسى ا. قىرىقباەۆ, قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸ كەڭەس تٶراعاسى, م.شيمشەك, تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ م. شايميەۆ, باشقۇرستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ م. راحيموۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى د.مىڭباي, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى يۋ.شاميلوعلى قاتىستى.
– تٷركٸ ەلەمٸ ينتەگراتسيياسىنىڭ ارحيتەكتورى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كيەلٸ تٷركٸستاندى تٷلەتۋگە ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلدٸ. ەلباسىنىڭ قولىمەن بوي كٶتەرگەن جاڭا استانا نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتٸمٸزدٸڭ ساياسي ورتالىعى بولسا, ەلباسىنىڭ دەم بەرۋٸمەن جاڭعىرىپ تٷلەگەن تٷركٸستان شاھارى باۋىرلاستىقتىڭ بەكەم بٸرلٸگٸنە ارنالعان ەڭسەلٸ ەسكەرتكٸش دەۋگە بولادى. ەلباسى تٷركٸستاندى تٷلەتۋ ٷشٸن تاعدىر-شەشتٸ بەتبۇرىس رەفورما جاسادى, تٷركٸستانعا الدىمەن كيەلٸ تايقازاندى قايتارىپ, بابالار الدىنداعى امانات پارىزىن ابىرويمەن ورىندادى,تٷركٸستاننىڭ 1500 جىلدىعىن يۋنەسكو دەڭگەيٸندە تويلاتتى, دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايىن ٶتكٸزدٸ, تٷركٸ بٸرلٸگٸنٸڭ ٶتكەنٸنە عانا ەمەس بولاشاعىنا تەمٸرقازىق رەمٸز ەتٸپ تٷركٸستان وبلىسىن اشتى. تٷركٸستاندى تٷلەتۋ حالىقارالىق ارەنادا كٶرٸنٸس تاباتىن جەمٸستٸ وقيعاعا اينالدى. سونىڭ بٸر دەلەلٸ – تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن «تٷركٸستان – تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» اتتى تٷركٸ كەڭەسٸ سامميتٸنٸڭ ٶتۋٸ ەدٸ. وسى سامميتتە قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن «تٷركٸستان دەكلاراتسيياسى» قابىلدانۋى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تٷركٸستان «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» بولىپ جارييالانۋى – ٶڭٸرگە سەرپٸن بەرەتٸن ايشىقتى قادام. بۇل باستامالار تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن زور جاڭالىققا بالانىپ, كيەلٸ شاھاردىڭ رۋحاني ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ ارتتىرا تٷستٸ, – دەدٸ ٶز سٶزٸندە حالىقارالىق تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ د. قىدىرەلٸ.
ۇلى جٸبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان, قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان, تٷركٸلەردٸڭ تەكتٸ تٶرٸ, رۋحاني قاراشاڭىراعى اتانعان تٷركٸستان – قاسيەتتٸ شاhار. ونلاين كەزدەسۋدٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - 31 ناۋرىزدا «تٷركٸستان – تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» تاقىرىبىندا تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸندەگٸ تٷركٸستان قالاسىن «تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» دەپ جارييالاۋى مەن ونداعى ماڭىزدى شەشٸمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋ.
