ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋداندارانىا جاساعان ساپارامىزدا ٶڭٸردە ۇساق شارۋاشىلىقتاردى ٸرٸلەندٸرٸپ, كووپەراتسيياعا بٸرٸكتٸرۋ جۇمىستارى ٶتە قارقىندى جٷرگٸزٸلگەنٸن بايقادى. بٷگٸندە وڭتٷستٸكتە قۇس ٶسٸرۋشٸلەر, سٷت, تٷرلٸ اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ٶندٸرۋشٸلەر كووپەراتيۆتەرگە بٸرٸگٸپ قارقىندى جۇمىس ٸستەپ جاتقانىنا كۋە بولدىق
اۋىل شارۋاشىلىعى قارقىندى دامىعان وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىس بولعاندىقتان ٶڭٸردە بۇل سالاعا قيىلىپ جاتقان ينۆەستيتسييانىڭ كٶلەمٸ دە جوعارى. وبلىس ەكٸمٸ جانسەيٸت تٷيمەباەۆتىڭ ٶزٸ بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى باستى نازاردا ۇستاپ, جەر ەمگەن شارۋالارعا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى ەرتە كٶكتەمدە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ باستاماسىمەن ايماقتاعى شارۋالاردى كەسٸپكە باۋلىپ, شارۋاشىلىققا بەيٸمدەۋ ماقساتىندا وقىتۋ سەمينار ٶتكەنٸن بٸلەمٸز. اۋدان, قالالاردا ۇيىمداستىرىلعان كٶشپەلٸ سەمينارلاردا اۋىل شارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرٸن قۇرۋ, نەسيەلەۋ جەنە سۋبسيدييالاۋ مەسەلەلەرٸ جايىندا شارۋالارعا بارىنشا ماعۇلمات بەرٸلدٸ. مۇنداي سەمينارلارعا اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ماماندارى, شارۋالار, عىلىمي ورتالىقتار مەن قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ ٶكٸلدەرٸ تەگٸس قاتىسقان بولاتىن. وسىلايشا وقو اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى شارۋا مەن مەملەكەتتٸڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامىتۋعا سەرپٸن بەرۋگە بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمساعان بولاتىن. مۇنداي ماڭىزدى باسقوسۋلار بٷگٸندە ٶز نەتيجەسٸن بەرٸپ ٷلگەردٸ. بۇعان ەت-سٷت باعىتىندا قازىعۇرت پەن ارىس جەنە سارىاعاش اۋداندارىندا, قۇس شارۋاشىلىعى بويىنشا ورداباسى مەن تٶلەبيدە, بالىق شارۋاشىلىعى اياسىندا شاردارا مەن تٷلكٸباستا, قارقىندى باۋ شارۋاشىلىعى شەڭبەرٸندە سايرام اۋدانىندا كووپەراتيۆتەر پايدا بولعانى سٶزٸمٸزگە ايقىن دەلەل بولا الادى.
وسى رەتتە عىلىمي ورتالىقتار ٶكٸلدەرٸ جىلىجاي شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى زاماناۋي تەحنيكالىق زەرتتەۋلەرٸ جايىندا ايتىپ, شارۋالارمەن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋگە ىنتا تانانىتقان بولاتىن. جىلىجاي دەمەكشٸ, قازٸرگٸ تاڭدا وڭتٷستٸكتە جىلىجايلار كٶلەمٸ 1 123 گەكتاردى قۇراپ, رەسپۋبليكاداعى ٷلەسٸ 86 پايىزعا جەتٸپ وتىر. جىلىجايلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ سارىاعاش اۋدانىندا ورنالاسقان. جىلىجاي شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋلار كٷشەيتٸلگەن. ٶندٸرٸستٸك جىلىجايدىڭ ەر گەكتارىنا 1,5 ملن تەڭگە (جىلىتۋ جٷيەسٸ جوق جىلىجايدىڭ 1 گەكتارىنا 800 مىڭ تەڭگە) سۋبسيدييا بەرٸلەدٸ. تىڭايتقىشتار مەن گەربيتسيدتەرگە 50 پايىزعا دەيٸن سۋبسيدييا قاراستىرىلعان. ٶنەركەسٸپتٸك باعىتتاعى جىلىجايلارعا 11,3 پايىزبەن نەسيە بەرٸلسە, كووپەرتيۆ مٷشەلەرٸنٸڭ 6 پايىزبەن نەسيە الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار.
سوڭعى ۋاقىتتارى وڭتٷستٸكتە بالىق شارۋاشىلىعى دا قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. ايتالىق, 2012 جىلى ٶڭٸرلٸك يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرٸندە ٸسكە قوسىلعان «اقسانات ينجينيرينگ» جشس-نٸڭ بەكٸرە تۇقىمداس بالىق ٶسٸرۋ فەرماسىنىڭ جۇمىسى جۇرتتىڭ جاڭا كەسٸپتٸ مەڭگەرۋٸنە يتەرمەلەۋدە. كەسٸپورىن جىلىنا 40 توننا بالىق ەتٸ مەن 30 كيلو قارا ۋىلدىرىق ٶندٸرۋگە قاۋقارلى. قازٸرگٸ تاڭدا وبلىستا بالىق ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەيتٸن – 3, بالىق ٶسٸرەتٸن 28 شارۋاشىلىق بار.
مال بورداقىلاعان شارۋالار سويىلعان ٸرٸ قارا, ۇساق مالدارىنىڭ ەتٸن ٶتكٸزۋدە قيىندىقتارعا كەزٸگٸپ جٷر ەدٸ. بيىل بۇل مەسەلە دە شەشٸمٸن تاپتى. شارۋا ماڭداي تەرمەن ٶسٸرگەن, مالدارىن سويىپ ەتكە ٶتكٸزگەندە ورتا جولدان قوسىلعان دەلدالدار پايدالانىپ, ارزانعا الىپ, قىمباتقا ساتىپ, ەكٸ جەپ بيگە شىعىپ جٷرگەن-دٸ. ەندٸ مۇنداي كەلەڭسٸزدٸكتەردٸڭ الدى الىنباق. يران مەملەكەتٸنەن كەلگەن ينۆەستورلار وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنان جىلىنا 20 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتاۋعا كەلٸستٸ. ەكٸ جاقتى كەلٸسٸم نەتيجەسٸندە جٷزەگە اساتىن بۇل جوبا جەرگٸلٸكتٸ شارۋالاردىڭ مال بورداقىلاۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋى تيٸس.
قازىعۇرت اۋدانى, شاربۇلاق اۋىلىنداعى «قايىپ اتا» مال بورداقىلاۋ كەشەنٸندە ٶتكەن كٶشپەلٸ سەمينارعا يران ەلٸنەن كەلگەن ينۆەستورلار شارۋالارمەن تٸلدەسٸپ, ەت ەكسپورتى باعىتىندا جۇمىس ٸستەۋدٸڭ مەسەلەسٸن تالقىلاعانى ەسٸمٸزدە. قازٸرگٸ تاڭدا قازىعۇرت اۋدانىنداعى «قايىپ اتا» شارۋاشىلىعى مال بورداقىلاۋمەن اينالىسادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇندا 3 مىڭ باس ٸرٸ قارا بورداقىلانۋدا. مال بورداقىلاۋ الاڭىنداعى اقباس سيىرلار ورتا ەسەپپەن 300-350 كەلٸگە دەيٸن ەت بەرەدٸ. ەتتٸ مالعا تەن بەلگٸلەرٸ دە ايقىن – تەز جەتٸلەدٸ, كەۋدەسٸ كەڭ, ەتتٸ, اياقتارى قىسقا, بەرٸك كەلەدٸ. ۇرعاشى تايىنشا كٷنٸنە 700-800 گرامم, 15-18 ايلىق بۇقاشىقتار تەۋلٸگٸنە 900 گرامعا دەيٸن سالماق قوسادى. ەرينە, ول ٷشٸن مالعا دۇرىس كٷتٸم قاجەت. سولتٷستٸكتەن جەتكٸزٸلگەن ٸرٸ قارانىڭ بابى بولعاندىقتان, كٷنگەيدٸڭ كليماتىنا تەز جەرسٸنگەن.
يران مەملەكەتٸ جىلىنا 2 ملن 400 توننا ەت تۇتىنادى. وسى قاجەتتٸلٸكتٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قامتۋ ماقساتىندا, ەكٸ تاراپ كٷنٸنە 3 000 باس ۇساق مال ەتٸ مەن 100 باس ٸرٸ قارا ەتٸن الۋ ٷشٸن كەلٸسٸمشارت جاساستى. بۇل ٶز كەزەگٸندە, ەل ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالىن تيگٸزٸپ, ەلباسىنىڭ ەت ەكسپورتىن ارتتىرۋ مٸندەتٸن جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وبلىستا سوڭعى ەكٸ جىلدا ٸرٸ قارا مال سانى 35 مىڭعا ارتىپ, 865 مىڭ باسقا, قوي-ەشكٸ 155 مىڭعا ارتىپ 3 ملن 893 مىڭعا, جىلقى 16 مىڭعا ارتىپ, 230 مىڭعا, تٷيە 1,7 مىڭ ارتىپ, 23 مىڭعا جەتٸپ وتىر.
ن.ەۋبەكٸر.
