رەسمي ورىنداردىڭ تٷسٸندٸرمەسٸنەن تۇرمىستىق قاقتىعىستى ارانداتۋشىلار ۋشىقتىردى دەۋگە بەيٸمدٸلٸك بايقالادى. ول قايدان شىققان ارانداتۋشىلىق? ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە قورداي جانجالىنا قاتىستى ۆيدەولار ٶرٸپ جٷر. ويعا كٶپ نەرسەنٸ سودان تٷيە الاسىز.
كٶزگە بٸردەن ۇرىپ تۇرعانى دٷنگەن جاستارىنىڭ قازاقتار تٷگٸلٸ ونىڭ پوليتسيياسىن دا كٶزگە ٸلگٸسٸ كەلمەگەندٸگٸ. قولعا مىلتىق العان دا سولار. ال بۇل قايدان شىققان مەنسٸنبەۋشٸلٸك?
كەۋدەسٸنە نان پٸسكەن استامسۋعا نە تٷرتكٸ? دٷنگەندەردٸڭ قىتايدان قاشىپ شىعىپ قازاق جەرٸنە قونىس اۋدارعان سوڭعى 130 جىلدىڭ ٸشٸندە مۇنداي قاقتىعىس ەشقاشان بولماعان. ارادا ەلگٸلەردٸڭ ەتنيكالىق پسيحولوگيياسى قانداي ٶزگەرٸسكە ۇشىراعان? بيلٸك ايتىپ وتىرعان «ارانداتۋشى» كٸم بولدى سوندا?
جاقاۋراتاتىن ەشتەڭەسٸ جوق, بٸردەن اشىعىن ايتايىق, ەڭ باستى ارانداتۋشى – بيلٸك! بۇل نەدەن كٶرٸنەدٸ? بۇل الدىمەن قازاقستان بيلٸگٸنٸڭ قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى قۇقىعى مەن مٸندەتتەرٸن اياقاستى ەتۋٸنەن كٶرٸنەدٸ.
قازاقستان كونستيتۋتسيياسىنىڭ ەش جەرٸنەن وسى مەملەكەتتٸڭ قازاق حالقىنىكٸ ەكەندٸگٸن تابا المايسىز. مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ مەرتەبەسٸ ونان قاشقان, مۇنان قاشقان تٷرلٸ ۇلت دياسپورالارىنىڭ مەرتەبەسٸنە دەيٸن تٶمەندەتٸلٸپ تاستالعان.
ەگەر اتا زاڭىمىزدا قازاق حالقىنىڭ وسى مەملەكەتتٸڭ يەسٸ ەكەندٸگٸ, ول وسىنداعى بارشا ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ, دياسپورالاردىڭ ازاماتتىق قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى ەكەندٸگٸ كٶرسەتٸلسە ەلگٸندەي كەمدەمسوقتىقتىقتارعا قۇقىقتىق نەگٸز تۋماس ەدٸ. رەجيمنٸڭ وسىنداي سوقىر ساياساتى ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستارىنىڭ بولاشاعىنا و باستان باياۋ جارىلاتىن «مينالار» كٶمٸپ كەتٸپتٸ.
ەكٸنشٸدەن, رەجيم كونستيتۋتسيياداعى مەملەكەتتٸك تٸل مەرتەبەسٸ تۋرالى 7 باپتىڭ بٸرٸنشٸ تارماعىن كٶزگە ٸلمەي رەسمي ورىنداردا ورىستٸلدٸ ورتا قالىپتاستىرعانى, قازاق تٸلٸن اتقوراعا ىسىرۋى تٷرلٸ ۇلت دياسپورالارىنىڭ قازاق تٸلٸنە دەگەن مەنسٸنبەۋشٸلٸگٸن تۋعىزدى.
قوردايدا دۇڭعاندار تٷگەلدەي بالالارىن ورىسشا وقىتۋى, قازاقتارمەن ورىسشا سٶيلەسۋٸ قازاقتارعا دا, قازاق تٸلٸنە دە شەكەدەن قارايتىندىعىن كٶرسەتەدٸ. ولار قازاقتارعا «ٶز ەلٸنە, ٶز تٸلٸنە يە بولا الماعان سورلىلار» دەپ قارايدى.
مٸنەكي, رەجيمنٸڭ قازاق حالقىن سٷمٸرەيتكەن ۇستانىمىنىڭ, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت پەن دياسپورانى تەڭدەستٸرٸپ قويعان ساياساتىنىڭ «جەمٸسٸ». وسىنىڭ سالدارىنان قازاق-تٷرٸك, قازاق-چەشەن, قازاق-ۇيعىر, قازاق-ارميان, قازاق-تەجٸك, قاقتىعىستارى تۋىپ جاتىر.
قانداستارىمىز وسى ەلدٸڭ, وسى جەردٸڭ يەسٸ قازاقتار ەكەندٸگٸن بٸلەكتٸڭ كٷشٸمەن دەلەلدەۋگە مەجبٷر. ال ماڭدايىنا تىرمانىڭ سابى قانشا تيٸپ جاتسا دا بيلٸك مىڭعىرىنا دىڭعىر ەتەر ەمەس.
ٷشٸنشٸدەن, رەجيم قازاقستاندا دەموكراتييالىق قوعام ەمەس كوررۋپتسييالىق قوعام ورناتتى. «بەرٸن ساتىپ الۋعا بولادى!». وسى ۇعىم قازاقتارعا قاراعاندا ەلدەقايدا باقۋاتتى تۇراتىن ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ ساناسىنا ەبدەن سٸڭگەن.
ولاردىڭ بەرٸنٸڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا «كرىشالارى» بار. ساتقىن جٷيە كەز كەلگەن تۇرمىستىق داۋ-دامايدا قازاقتاردى جىعىپ بەرە سالادى.
ۇلتارالىق قاقتىعىستاردىڭ حرونولوگيياسىنا قاراساڭىز بەرٸندە قازاقتار «جازىقتى» بولىپ, تەمٸر تورعا سولار قامالادى. قوردايدا دا پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنە باعىنباي قول جۇمساپ جاتقان ۆيدەودا دۇڭعاندار بٸرٸنە بٸرٸ «پوزوۆي پروكۋرورا!» دەيدٸ. سىبايلاس بولماسا بۇلاي ايتا ما? دۇڭعانداردىڭ ەتنيكالىق پسيحولوگيياسىنىڭ ٶزگەرۋٸنٸڭ سىرى وسىندا!
قوردايداعى توپالاڭ قازاق حالقىنىڭ تەك دۇڭعاندارعا ەمەس, بيلٸككە دەگەن اشۋ-ىزاسىنىڭ بٸر بٶلشەگٸ. مەنمەنسٸگەن ەتنوس ٶكٸلدەرٸن ورنىنا قويۋى. قايىرشىلىق پەن كەمسٸتۋشٸلٸككە ۇشىراعان قازاق جۇرتى ٶز مەملەكەتٸ قورعاماعان سوڭ ٶزٸنٸڭ قۇقىعىن ٶزٸ وسىلاي جۇدىرىقپەن قورعاۋعا مەجبٷر.
مارات توقاشباەۆ, ارداگەر جۋرناليست.
