– بيلٸك وتارسىزداندىرۋ مەسەلەسٸن كٶتەرگٸسٸ كەلمەيدٸ. بيلٸك بٸلمەيدٸ ەمەس, بٸلەدٸ. تٸپتٸ كٸتاپ, گازەتتەردٸ وقىماسا دا بٸلەدٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تالاي رەت جەكە سٶيلەسكەنمٸن. بٸراز جىل ول كٸسٸمەن قىزمەتتەس بولدىم. وسى مەسەلەلەردٸ ايعاي-شۋسىز, داستارقان باسىندا شاي ٸشٸپ وتىرىپ تا ەڭگٸمەلەسكەنبٸز.
ياعني بۇل ەڭگٸمەدەن بيلٸك حاباردار.
ورىس يمپەريياسى قۇلاعاننان كەيٸن, بارلىق بوستاندىق العان مەملەكەتتەر وتارسىزداندىرۋ ساياساتىنا بەت بۇرىپ كەتتٸ. سوندىقتان ولاردىڭ ۇلتتىق رۋحاني دٷنيەسٸ قالپىنا كەلٸپ, وسى 15 جىلدىڭ ٸشٸندە-اق تٸلٸن دە, دٸلٸن دە, مەدەنيەت, ٶنەر, سپورت سالالارىن كٶتەرٸپ الىپ كەتتٸ.
ال قازاقستان مەشەل قالىپ وتىر. نەگە?
ٶيتكەنٸ بيلٸك قازاقتاردىڭ رۋحىن قازاقستاندا كٶتەرۋگە ەشبٸر پيعىل, مٸنەز كٶرسەتپەي وتىر. تٸپتٸ ەدەيٸلەپ قازاقتاردى باسىپ وتىر.
سەبەبٸ ولار بۇرىنعى ورىستاردىڭ «ٶز حالقىڭا كٶڭٸل بٶلسەڭ, ۇلتشىل بولاسىڭ» دەگەن جۇپىننان بيلٸكتەگٸلەردٸڭ ەبدەن زەرەسٸ ۇشىپ قالعان. ولار قازاق حالقىنا قولداۋ كٶرسەتٸپ, رۋحىن كٶتەرەتٸن بولسا, وندا قازاق ۇلتشىلدىعى كٷشەيٸپ كەتەدٸ دەگەن ويدا.
جالپى, قاي مەملەكەت بولماسىن, سول مەملەكەتتٸ قۇرىپ وتىرعان حالىقتىڭ رۋحىمەن عانا مەملەكەت بولا الادى.
1973 جىلى 4-قىركٷيەكتە «لەنينسكايا سمەنا» گازەتٸنە «پروبلەمى دۋحوۆنىي دەكولانيزاتسيي» اتتى ماقالام شىكتى.
سوندا ەربٸر بوستاندىق العان حالىق «دولجنى پرويتي ەتاپ چەرەز دەكولونيزاتسييۋ» دەگەن نەرسەنٸ جازدىم.
جۋىردا عانا بٸرنەشە تەلەارنادان كٶردٸڭٸزدەر. فرانتسييادا, يتالييادا ۆەلوسپورتقا قاتىسىپ, قازاقستاننىڭ اتىن جامىلىپ جٷرگەن ۆەلوسپورت «ناۆەلو» كومانداسى بار. قۇرامىندا 29 ۆەلوسيپەدشٸلەر بار.
ٸشٸندە بٸردە-بٸر قازاق جوق.
ونىڭ ٸشٸندە 19-ى ٶزگە ەلدٸڭ ازاماتتارى. بٸز نە دەپ ول كوماندانى ماداقتايمىز. كەرٸسٸنشە, ولاردى پرەمەر-مينيستر بولىپ تۇرعان كەزٸندە احمەتوۆ مىرزا قاتتى قولدادى. بٸر ميلليون ەمەس ميلليونداعان دوللار بٶلٸپ بەردٸ.
جارىس اياقتالعاننان كەيٸن ولاردى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ٶزٸ قابىلدادى. وردەن بەرٸپ ماراپاتتادى. مۇنداي مىسالدار كٶپ. سپورتتىڭ تٷرلەرٸنەن اتاپ-اتاپ ٶتسەم, اسقار موجانوۆ, ەرمۇرات قايىپجانوۆ دەگەن كيك-بوكستان سپورت شەبەرلەرٸ بار. بۇلار ەۋروپانىڭ بٸرنەشە دٷركٸن چەمپيونى بولىپ قانا قويماي, ەلەم چەمپيوناتىنىڭ كۋبوگىن العاندار. وسى جٸگٸتتەردٸ نازارباەۆ «ەلٸمٸزدٸڭ سپورتشىسى» دەپ قابىلدادى ما? 2000 جىلى سيدنەيدە وليمپيادا بولدى.
مەن ول ۋاقىتتا اۆسترالييانىڭ جانىندا جٷرگەنمٸن. پوشتا ارقىلى «ۆرەميا» دەگەن گازەتتٸ الماتىدان السام, وندا بىلاي دەگەن جازۋلارعا كٶزٸم تٷستٸ: «ەدينستۆەننايا ەتو ناشا زولوتايا» دەپ ولگا شيشيگينانى جازىپتى. نە دەگەن ماداقتاۋ دەسەڭشٸ!
1990 جىلدارى ۇلىبريتانييادا تۋىپ ٶسكەن, ۇلتى يەمەن-اراب, بوكستان ەلەمنٸڭ چەمپيونى بولدى. ۇلىبريتانييا قاتتى ماقتان ەتٸپ: «مٸنە, بٸزدٸڭ ازاماتىمىز!» دەدٸ.
سوندا يەمەننٸڭ پرەزيدەنتٸ جاڭاعى بريتاندىق ازاماتتىعى بار, سول ەلدە تۋىپ ٶسكەن قانداسىن يەمەنگە شاقىرىپ, بٷكٸل حالقىنىڭ الدىندا: «مۇنىڭ ۇلتى يەمەن» دەپ مەيرام ٶتكٸزگەن.
نەگە بٸزدەردە وسىنداي ۇلتتىق رۋح جوق! بٸز كەز كەلگەن سالادان دارىندى حالىقپىز. تٸل مەسەلەسٸ عوي ٶز الدىنا جاتىر.
قوعام دەڭگەيٸندەگٸ ٷلكەن مٸنبەلەردە وسىنداي مەسەلەلەردٸ ايتۋىمىز كەرەك. رۋحاني سيپاتىمىزدىڭ وسىنداي جاعدايعا جەتۋٸنە قازاق جاستارى, زييالى قاۋىم كٸنەلٸ ەمەس. وعان كٸنەلٸلەر – ەلدٸ باسقارۋشىلار.
وسى كٷنگە دەيٸن 160-180 ەلدٸ ارالاپ كٶرگەن, سول ەلدەردە ٶمٸر سٷرگەن اداممىن. مەن 30 جىل قازاقستاننان تىس ٶمٸر سٷرگەن اداممىن.
دٷنيەجٷزٸندە 200 مەملەكەت بولسا, سول مەملەكەتتەردٸڭ بەرٸندە دە سول ەلدٸڭ تٸلٸن بٸلمەسەڭ ازاماتتىق الا المايسىڭ. بٸزدەگٸ تاعى بٸر قىزىعى سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸندەر كەلەدٸ. بۇل نە دەگەن سوراقى نەرسە?!
