بٸلٸم سالاسىندا قوردالانعان مەسەلە كٶپ. ونى شەشۋ جولدارى دا بار
سونىمەن بٸرگە ول مەكتەپتەرٸمٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ احۋالىنا ايرىقشا توقتالدى. سىنىپتاردا وقۋشىلار شەكتەن تىس كٶپ ورنالاستىرعان, مەكتەپتەردٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن سانيتارلىق جاعدايى بٷگٸنگٸ تالاپتارعا ساي كەلمەيدٸ. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرٸ اراسىنداعى الشاقتىق ٶتە ٷلكەن. از قامتىلعان مەكتەپتەردٸ بٸلٸكتٸ پەداگوگتارمەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جايى دا مەز ەمەس. ٶيتكەنٸ, مۇعالٸمدەردٸڭ ەڭبەكاقىسى ماردىمسىز. بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە وقۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋ مەسەلەسٸ تولىق شەشٸمٸن تاپقان جوق. وقۋشىلار اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ, ٶزٸنە-ٶزٸ قول جۇمساۋدىڭ الدىن الۋ مەسەلەسٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتقانىن ايتقان پرەزيدەنت بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلامالار دايىنداۋ قاجەتتٸگٸن باسا ايتتى. ٶز قۇزىرەتتەرٸنە قاراي جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدەرگە تيٸستٸ تاپسىرمالار بەرەتٸنٸن نازارعا سالدى.
پرەزيدەنت بٸلٸم ساپاسىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن تاعى بٸر فاكتور – پەداگوگتىڭ مەرتەبەسٸ مەن كەسٸبيلٸگٸ تۋرالى ويلارىمەن بٶلٸستٸ. ەلەمدٸ جايلاعان كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە بايلانىستى جارييالانعان تٶتەنشە جاعداي مەن كارانتين كەزٸندە تەلەارنالاردا بەرٸلگەن بەينە-ساباقتار بٸزدٸڭ مۇعالٸمدەرٸمٸزدٸڭ كەز كەلگەن سىي-قۇرمەتكە لايىق ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. سوندىقتان مۇعالٸمدەردٸ مورالدىق جەنە ماتەريالدىق جاعىنان قولداۋ قاجەت دەگەن مەملەكەت باسشىسى ٷزدٸك مۇعالٸمدەردٸ «حالىق العىسى» جەنە باسقا دا ارناۋلى مەدالدارمەن ماراپاتتاۋدى جەنە ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ەڭبەكاقىسىن تٶرت جىلدا 2 ەسەگە كٶبەيتۋدٸ ۇسىندى.
پەداگوگيكالىق بٸلٸم بەرۋدٸ مودەرنيزاتسييالاۋ وقۋ باعدارلاماسىن جٷز پايىز جاڭارتۋدى, ونىڭ ٸشٸندە IT – قۇزىرلىلىق جٶنٸندەگٸ ارناۋلى مودۋلدى, ساباق بەرۋدٸڭ زاماناۋي تەحنولوگييالارى مەن ەدٸستەمەلەرٸن ەنگٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. الداعى ۋاقىتتا پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا وقۋعا تٷسەتٸن تالاپكەرلەردٸ مۇعالٸمدٸك تالانتىنا قاراي ٸرٸكتەۋ جٷيەسٸ ەنگٸزٸلەدٸ. وسى مەسەلەلەردٸ ەسكەرە كەلە پرەزيدەنت ق. توقاەۆ پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردا وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ شەكٸرتاقىلارىن 26 مىڭنان 42 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتۋ قاجەتتٸگٸن ايتىپ, قوعامدا ٷلكەن سەرپٸلٸس تۋعىزدى. سونىمەن بٸرگە ول پەداگوگتاردى تەك قانا پەداگوگيكالىق ارناۋلى جوعارى وقۋ ورىندارى عانا دايىنداۋ قاجەتتٸگٸنە, بۇل سالادا جوو-لار اراسىندا بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
پرەزيدەنت مەكتەپ, بالاباقشا, كوللەدج ديرەكتورلارىن تاعايىنداۋدى جەتٸلدٸرۋ, بۇل جۇمىسقا تالانتتى, بٸلٸمدٸ, ادامگەرشٸلٸگٸ جوعارى, ٶز ەلٸنٸڭ ناعىز پاتريوتى دەيتٸن جاستاردى تارتۋ, ديرەكتورلاردىڭ اتتەستاتسيياسىن جاقسارتۋ جولدارىنا توقتالدى. بالالاردى بالاباقشالارمەن قامتۋ, جاستارعا تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸ دە نازارعا الىندى. ق. توقاەۆ ەلٸمٸزدە تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزٸلگەن كەزدە پايدالانىلعان قاشىقتىقتان وقىتۋ جٷيەسٸن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرٸپ, كەز كەلگەن سىناققا دايىن تۇرۋ قاجەتتٸگٸن ەسكەرتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى وقۋلىقتاردى تسيفرلى فورماتقا كٶشٸرۋدٸ تەزدەتۋدٸ تاپسىردى. قازٸرگٸ قولدانىستا جٷرگەن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيتٸندٸكتەن, الداعى ۋاقىتتا ساپاسىز وقۋلىق ٷشٸن اۆتور مەن باسپانى جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋدى زاڭداستىرۋ كەرەكتٸگٸن باسىپ ايتتى. مٸنە, ٶزٸڭٸز-اق ويلانىپ قاراڭىزشى, كٶپتەن بەرٸ بٷكٸل ەلدٸ تولعاندىرىپ كەلگەن وسىنشاما قوردالى مەسەلەلەردٸڭ تٷيٸنٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ بٸر-اق مەزەتتە شەشٸپ بەرۋٸ پرەزيدەنتتٸڭ سەرگەكتٸگٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ ەمەس پە?! ونىڭ قىراعى كٶزٸنەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاعدايى دا تىس قالماعانى بٸزدٸ قۋانىشقا بٶلەدٸ. «بٸز «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ اياسىندا مۇعالٸمدەردٸ ىنتالاندىرۋ شارالارىن قاراستىردىق, – دەدٸ ق. توقاەۆ. – بٸراق ٸس جٷزٸندە جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشىسىنىڭ جالاقىسى مۇعالٸمنٸڭ جالاقىسىنان از بوپ قالدى. وسىعان وراي ٷكٸمەت جوو وقىتۋشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كٶبەيتۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋى كەرەك». وسىلاي دەگەن پرەزيدەنت مۇنى مەملەكەتتٸك گرانتتاردىڭ قۇنىن ارتتىرۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن دا ەسكەرتٸپ ٶتتٸ. مٸنە, نيەت بولسا ورىندالمايتىن نەرسە بولمايتىنىن وسىدان-اق اڭعارعانىمىز ابزال.
شىن مەنٸندە, جوو-لاردا قوردالانىپ قالعان پروبلەمالاردى كٷندەلٸكتٸ جۇمىس بارىسىندا ٶز باسىمىزدان ٶتكەرٸپ تە جٷرگەن جايىمىز بار. ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى تالاپ دەڭگەيٸنەن كٶپ تٶمەن, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردٸڭ جاعدايلارى دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋدٸ قاجەت ەتەدٸ, جاتاقحانالاردا ورىن جەتٸسپەيدٸ. تاعى بٸر ايتا كەتەرلٸك نەرسە, ستۋدەنتتەرگە بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك گرانت 2011 جىلدان بەرٸ ەلٸ بٸر تيىنعا ٶسپەگەن. گرانت ەربٸر شەكٸرتكە 340-420 مىڭ تەڭگەدەن عانا اينالادى. بۇل بٷگٸنگٸدەي ينفلياتسييا جاعدايىندا تىم ماردىمسىز قاراجات. وسى مەسەلەنٸ دٶپ باسقان پرەزيدەنت بۇدان بىلاي گرانتتى 3 ەسەگە دەيٸن كٶبەيتۋ, ياعني 1 ملن تەڭگەگە دەيٸن جەتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعانىن, وسى ارقىلى وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا قول جەتكٸزٸلەتٸنٸن ايتتى. بۇل جوو وقىتۋشىلارىنىڭ سەنٸمٸ مەن ٷمٸتٸن وياتتى. الداعى بەس جىلدا ستۋدەنتتەر ٷشٸن 90 مىڭ ورىندىق جاتاقحانالار سالىناتىنى دا بٸلٸمگەرلەردٸ قۋانتتى. بٷگٸندە بٸزدٸڭ اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە دە جاتاقحانا ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالىپ وتىرعانى بەلگٸلٸ.
مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا دەيٸن قازاقستاندىق 10 جوعارى وقۋ ورنىن ەلەمنٸڭ ەڭ ٷزدٸك 500 ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قاتارىنا ەنگٸزۋدٸ مينيسترلٸككە تاپسىردى. جوعارى بٸلٸم ساپاسىنىڭ باستى كٶرسەتكٸشٸ – وسى. بۇل مەجەگە جەتۋ ٷشٸن جوو-لاردا قوسديپلومدى باعدارلامانى دامىتۋ, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ اكادەمييالىق ۇتقىرلىعىنىڭ ەرتٷرلٸ فورماسىن ەنگٸزۋ, قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىندا شەتەلدٸك اتاقتى ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ كامپۋستارىن اشۋ قاجەتتٸگٸن ايتىپ, پرەزيدەنت كٶپ مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸن تاۋىپ بەردٸ. جوعارى بٸلٸمگە قول جەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن گرانتتاردى بٶلۋ كەزٸندە تابىسى از وتباسىلاردان شىققانداردى جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك كاتەگورييالارعا جاتاتىنداردى ەسكەرۋ قاجەت. مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ كەزەك كٷتتٸرمەس مٸندەت بولىپ تابىلاتىنىن ەسكەرتكەن ق. توقاەۆ بۇدان كەيٸن وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ٷشٸن عىلىمي كادرلار دايارلاۋدى جاقسارتۋعا جول اشىلاتىنىن, بۇل ٷشٸن جىل سايىن قازاقستاندىق 100 عالىمدى ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا عىلىمي تاعىلىمدامالاردان ٶتكٸزۋدٸ, دوكتورانتتارعا بٶلٸنەتٸن گرانتتار قۇنىن ارتتىرۋ ارقىلى ولارعا تٶلەنەتٸن ستەپەندييانى 150 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرۋدٸ ۇسىندى. جاس عالىمدارعا بٶلٸنەتٸن گرانتتاردى الداعى 3 جىلدا 3 ميلليارد تەڭگەگە جەتكٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر. وسىعان بايلانىستى عالىمداردان تالاپ ەتەر جاۋاپكەرشٸلٸك تە ۇلعايا تٷسپەك. پرەزيدەنت بٸلٸم مەن عىلىمعا قاتىستى وسى جەنە بۇدان باسقا دا ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بويىنشا ٷكٸمەت پەن بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە تيٸستٸ تاپسىرمالار بەردٸ.
قىسقاسى, مەملەكەت باسشىسى ق. توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ كەزەكتٸ مەجٸلٸسٸنە بٸلٸم مەن عىلىم جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەسەلەسٸن ارنايى قويىپ, بۇل جٶنٸندە ٶز باعدارلاماسىن ۇسىنۋى ەل ٶمٸرٸنە ٷلكەن سەرپٸلٸس تۋعىزىپ, حالىقتىڭ بيلٸككە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرا تٷسكەنٸ انىق. ەلدٸڭ ەكونوميكاسى مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايى بٸلٸم مەن عىلىمعا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن ەسكەرسەك, اتالعان سالالاردىڭ شاپشاڭ جەنە ەلەمدٸك دەڭگەيدە دامۋى قازاقستاننىڭ ەرتەڭ-اق گٷلدەنگەن مەملەكەتكە اينالارىنا سەنٸمٸمٸزدٸ ارتتىرادى. پرەزيدەنت سٶزٸ جالپىلاما ەمەس, ناقتىلى دا نەتيجەلٸ سٶز. ونىڭ باعدارلامالىق سٶزدەرٸندە ەلٸمٸزدٸڭ كەلەشەك كٶكجيەگٸ ايقىن كٶرٸنٸس تاپقان.
اباي اتىنداعى قازۇپۋ وقىتۋشىلارى مەن بارلىق قىزمەتكەرلەرٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ سەنٸم كەڭەسٸندە سٶيلەگەن سٶزدەرٸن قاناعاتتانعاندىق سەزٸمٸمەن قارسى الىپ, ٶز مٸندەتتەرٸن زور جاۋاپكەرشٸلٸكپەن اتقارۋعا قۇلشىنۋلى.
تاكير بالىقباەۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى, پروفەسسور
