«بەيجٸڭ ايماق ليدەرلەرٸنەن ٷمٸت ٷزٸپ, قىتايشىل باعىتتاعى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردى قولداۋدى قولعا الماق ەرٸ ولاردىڭ بيلٸك باسپالداعىمەن جوعارى ٶرلەتۋگە تىرىسادى», – دەيدٸ كارنەگي ورتالىعى. «قالا مەن دالا» ورتالىق ماماندارىنىڭ وسى تاراپتاعى زەرتتەۋٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى جٶن كٶردٸ.
...
ورتالىق ازييانىڭ قىتايعا قارسى نارازىلىق اكتسييالارى ٷيرەنشٸكتٸ دٷنيەگە اينالىپ كەتكەن. سوڭعى ەكٸ جىلدىڭ ٶزٸندە ايماقتا «قىتاي ەكسپانسيياسىنا» قارسى 40-تان اسا ميتينگٸ ٶتتٸ.
ەرەۋٸلگە شىققاندار بەيجٸڭگە ۇزاق مەرزٸمگە جەردٸ جالعا بەرۋگە قارسى ەرٸ شىڭجاڭداعى مۇسىلمانداردىڭ قۇقى اياققا تاپتالىپ جاتقانىنا نارازى. جەرگٸلٸكتٸ اتقامٸنەرلەردٸ قىتايعا ساتىلىپ كەتتٸ دەپ ايىپتاپ جاتقاندار دا جەتەرلٸك.
ايماقتاعى بيلٸك ٶكٸلدەرٸ قىتايعا قارسى اكتسييالاردى ٶزدەرٸ «قىزىعىن كٶرٸپ وتىرعان» جٷيەگە قاۋٸپ تٶندٸرمەيٸنشە كٶزگە ٸلمەيدٸ. كەيدە تٸپتٸ قىتايعا ارا تٷسەتٸن كەزدەرٸ دە بولادى.
ورتالىق ازييانىڭ ليدەرلەرٸ بەيجٸڭدٸ اشىق سىناۋ قازٸرگٸ احۋالدى ودان سايىن اسقىندىرا تٷسەرٸنە سەنٸمدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, ايماقتاعى بٸرقاتار مەملەكەت ەكونوميكالىق تۇرعىدا قىتايعا تىم تەۋەلدٸ. مۇنى بٸلەتٸن بەيجٸڭگە اتالعان ەلدەردٸ تىعىرىققا تٸرەي سالۋ تٷككە تۇرمايدى.
بۇعان دەلەل ٸزدەسەڭٸز, قىتايدىڭ قىرىن قاباعىنا ۇشىراعان (ايماقتاعى ەلدەردٸ ون ورايتىن) باي مەملەكەتتەر كانادا, اۆسترالييا جەنە وڭتٷستٸك كورەيانى مىسالعا كەلتٸرۋگە بولادى.
الايدا قىتايمەن ارازداسقىسى كەلمەيتٸن ورتالىق ازيياداعى ەليتا بۇعان باسقا قىرىنان قارايدى. ايماقتاعى بيلٸك باسىنداعى وتىرعان وتباسىلار مەن توپتار ٷشٸن بەيجٸڭمەن بايلانىس تابىس كٶزٸ. قىتاي بۇل تەۋەلدٸلٸكتٸ ٶز ماقساتىنا پايدالانىپ وتىر.
ەليتا قىتايعا قارسىلىقتى ۇناتپايدى
قىتاي ورتالىق ازيياعا تەرەڭدەپ ەنە تٷسكەن سايىن وعان قارسى نارازىلىق اكتسييالار دا جيٸلەي تٷسەدٸ. كسەنوفوبييالىق كٶڭٸل كٷيدٸ قىتايلاردىڭ ٶزٸ ۋشىقتىرىپ وتىر.
تٸپتٸ قازاقستاننىڭ تەرريتوريياسىنا كٶز تٸگٸپ, «مۇنى رەسەيدٸڭ تارتۋى» دەگەن دەپۋتات نيكونوۆتىڭ مەلٸمدەمەسٸنٸڭ ٶزٸ قازاقستاندا ماسشتابتى ميتينگٸ ٶتكٸزۋگە سەبەپشٸ بولا المايدى. ايماقتاعى ٶزگە ەلدەردە دە رۋسوفوبتىق نەمەسە باتىس پەن اقش يدەولوگيياسىنا قارسى كەمەرٸنەن اسىپ-تٶگٸلٸپ جاتقان قارسىلىق جوق.
ال قىتايعا قاتىستى كٷدٸك كٶپ. ٷرەي باسىم. ايماقتاعى رەسەيدٸڭ ىقپالى ۋاقىت ٶتكەن سايىن ەلسٸرەپ بارادى. قىتاي كەرٸسٸنشە, ٶز ىقپالىن كٷشەيتۋ ٷستٸندە. ايماق ەلدەرٸ ٷشٸن بەيجٸڭ ەلٸ دە بولسا بەيتانىس, بٶتەن كٷش.
سوڭعى ٷش جىلدا قىتايعا قارسىلىق كٷشەيٸپ كەلەدٸ. وسىنى انىقتاۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلگەن ساراپتاما نەتيجەسٸندە قىرعىزستان تۇرعىندارىنىڭ 35 پايىزى, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ 30 پايىزى قىتايعا كەرەعار قارايتىنى مەلٸم بولدى.
قىتايمەن شەكارالاسپايتىن ٶزبەكستاننىڭ ٶزٸندە بەيجٸڭگە قارسىلىق ٷدەپ تۇر. ٶزبەكتەر جەردٸڭ قىتايعا جالعا بەرٸلۋٸنە ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى.
بەيجٸڭ ٶز رەپۋتاتسيياسىنا قاتتى الاڭدايدى. وسى سەبەپتٸ شەكارالاس ەلدەرگە اقشانى ٷيٸپ-تٶگۋدەن تايىنبايدى. دەل قازٸر قىتاي ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە كوۆيدپەن كٷرەستە بەلسەندٸ كٶمەكتەسۋدە. ايماقتاعى قىتاي ديپلوماتتارى ەلەمجەلٸدەگٸ پاراقشالارىن ٷزبەي جٷرگٸزٸپ وتىرادى, ايماقتا قىتايشىل باق پەن ساراپشىلار كٶبەيۋ ٷستٸندە.
ايماقتاعى قىتايعا قارسىلىق بۇدان بٶلەك جەمقورلانعان جەرگٸلٸكتٸ ەليتاعا دەگەن اشۋ-ىزامەن استاسىپ جاتىر. مۇنى قۋعىنداعى بانكير مۇحتار ەبليازوۆ ٶز مٷددەسٸنە تيٸمدٸ پايدالانۋدا. ورتالىق ازييانىڭ ەليتاسى قىتايمەن اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ «قىزىعىن» كٶرٸپ وتىر.
پرەزيدەنتتەردٸڭ كٷيەۋبالالارى
ورتالىق ازيياداعى شەندٸ-شەكپەندٸلەر قىتايمەن ارادا جۇرت كٶزٸنەن جاسىرىن الىس-بەرٸس, بارىس-كەلٸس ورناتقان. ولاردىڭ بٸرازى ەشكەرەلەندٸ. 2019 جىلى Kloop.kg اتتى قىرعىز باسىلىمى قىرعىزستاننان قىتايعا زاڭسىز جولمەن 700 ملن دوللار الىپ ٶتكەن توپتاردىڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەدٸ.
ماحيناتسييا بىلايشا جٷزەگە اسقان: قىتايدان قىرعىزستانعا ٶتكەن تاۋارلار جالعان قۇجات ارقىلى كٸرگەن نەمەسە دەكلاراتسيياعا مٷلدە الىنباعان. مۇنداي «تەجٸريبە» تۇراقتى تٷردە جٷرگٸزٸلگەنٸن قىرعىزستاننىڭ ەكس-ەكونوميكا ۆيتسە-مينيسترٸ ەلدار اباكيروۆ راستاعان.
بۇل جوبانىڭ ەش كەدەرگٸسٸز جٷزەگە اسۋىنا قىرعىزستانداعى كەدەن قىزمەتٸنٸڭ باسشىسىنىڭ ەكس-ورىنباسارى رايىمبەك ماترايىموۆ جەردەمدەسكەن. ماترايىموۆ مەمقىزمەتتەن 2017 جىلى كەتٸپ قالسا دا, ونىڭ دوستارى مەن جاقىن تۋىستارى كەدەن قىزمەتٸن ەلٸ كٷنگە دەيٸن باقىلاۋدا ۇستاۋدا.
قىتاي تاراپىنان اتالعان جۇمىستى بيزنەسمەن حابيبۋلا ابدۋكادىر باقىلاعان. ول تۋرالى باق بەتتەرٸندە از جازىلعان. زەرتتەۋ اۆتورلارىنا اقپارات بەرگەن انونيمنٸڭ ايتۋىنشا, ابدۋكادىر شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومدى وكرۋگٸندەگٸ اسا ىقپالدى كەسٸپكەردٸڭ بٸرٸ.
قىتاي بيلٸگٸ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومدى وكرۋگٸنٸڭ تۇرعىندارى مۇقييات قاداعالايتىنىن ەسكەرسەك, ابدۋكادىر بەيجٸڭ بيلٸگٸنٸڭ رۇقساتىنسىز ەلگٸندەي ەرەكەتكە بارماسى بەلگٸلٸ.
قىتايدان كەلەتٸن بارىمتا مەن سىرىمتانىڭ بٸر بٶلٸگٸ قىرعىزستان ارقىلى ٶزبەكستان اسىپ, «ابۋ ساحيي» بازارىنا باعىتتالعان. پرەزيدەنت ٸسلەم كەرٸموۆتىڭ تۇتاس يمپورتى وسى بازار ارقىلى ٶتەتٸن. بازارعا كەرٸموۆتىڭ كٷيەۋبالاسى تيمۋر تيللياەۆ يەلٸك ەتكەن ەدٸ.
الايدا كەرٸموۆ دٷنيەدەن ٶتكەسٸن تيللياەۆ ىقپالىنان ايىرىلىپ, 2018 جىلى بازاردى ساتىپ تىنادى. دەل قازٸر بازاردىڭ كٸمگە تيەسٸلٸ ەكەنٸ بەلگٸسٸز.
قىتايدان كەلەتٸن قىرعىن قاراجات ايماقتاعى ەڭ ٸرٸ ەل – قازاقستانعا دا تاڭسىق ەمەس. 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بەدەلدٸ Financial Times باسىلىمى نازارباەۆتىڭ كٷيەۋبالاسى تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ ورتالىق ازييا – قىتاي گاز قۇبىرىن سالۋ كەزٸندە ونداعان ميلليون دوللارعا تابىس تاپقانىن جازدى. اتالعان جوبانى قىتايدان كرەديت العان «قازمۇنايگاز» بەن CNPC بٸرلەسە جٷزەگە اسىرعان.
بەيجٸڭمەن بايلانىستى كوررۋپتسييالىق ەدٸس-تەسٸلدەر تۋراسىندا ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸلٸكتەن ازاپ شەككەن نازارباەۆتىڭ نەمەرەسٸ ايسۇلتان دا جازعان ەدٸ. ول بىلتىر لوندونداعى پەتەرٸندە ٶلٸ كٷيٸندە تابىلدى.
تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ يمامەلٸ راحموننىڭ كٷيەۋبالاسى شامسۋللو ساحيبوۆتىڭ ەلدە التىن ٶندٸرۋگە رۇقسات الىپ بەرگەنٸ ٷشٸن قىتايدىڭ China Nonferrous Gold Limited (中国有色黃金) كومپانيياسىنان 2,8 ملن دوللار پارا العانىن جۇرتتىڭ بەرٸ بٸلەدٸ. قازٸر تەجٸكستانداعى التىننىڭ 80 پايىزى قىتايلىق كومپانييالار قاتىسۋىمەن ٶندٸرٸلەدٸ.
بار بيلٸك عۇربانعۇلى بەردٸمۇحامەدوۆتىڭ قولىندا شوعىرلانعان تەجٸكستاندا قىتاي ىقپالى تٸپتٸ كٷشتٸ. سوڭعى جىلدارى بەردٸمۇحامەدوۆ ەۋلەتٸنٸڭ بارلىق تابىسى تەك بەيجٸڭگە تەۋەلدٸ (ولاردى گاز قۇبىرى بايلانىستىرادى) بولىپ قالدى.
ەرەكشە باسشى
قىتاي بيلٸگٸنٸڭ ايماق ەليتاسىن تويدىرۋعا تىرىساتىن ساياساتى تٷسٸنٸكتٸ. ولار وسى ارقىلى ورتالىق ازيياداعى رەسۋرستارعا قول جەتكٸزۋدٸ كٶزدەيدٸ. قىتاي بيزنەسٸنٸڭ اتالعان نارىققا ەمٸن-ەركٸن ەنۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
الايدا بەيجٸڭ امبيتسيياسى ٷشٸن بۇل ازدىق ەتەدٸ. 2020 جىلدىڭ قازانىندا قىرعىزستاندا تٶڭكەرٸس بولىپ, بيلٸك باسىنا سادىر جاپاروۆ كەلدٸ. ونى قىتايمەن بايلانىستى كٶپتەگەن بيزنەسمەندەر قولداپ شىقتى.
جاپاروۆ وسى جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا ٶتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىندا جەڭٸپ شىقتى. ونىڭ ەسٸمٸن باياعىدان بەرٸ قىتايمەن بايلانىستىرادى.
«قىتاي سويىلىن سوعاتىن كانديدات سايلاۋعا تٷسٸپ جاتىر...», – دەدٸ جاپاروۆتىڭ وپپونەنتٸنٸڭ بٸرٸ قانات يساەۆ سايلاۋالدى تەلەدەباتتا.
جاپاروۆتىڭ قىتاي ازاماتتارىمەن قارىم-قاتىناسى بارىن دەلەلدەيتٸن فاكتٸلەر جەتەرلٸك. 2007 جىلى جاپاروۆ دەپۋتات بولعان تۇستا ونىڭ تۋعان باۋىرى سابىر جاپاروۆ مەمتەندەر ۇتىپ الىپ, «جىرعالاڭ» شاحتاسىنىڭ 71 پروتسەنت اكتسيياسىن بار بولعانى 320 مىڭ دوللارعا ساتىپ الادى. بۇل ٶتە ارزان ەدٸ. شامالىدان كەيٸن جاپاروۆتار ەلگٸ شاحتانى قىتاي ينۆەستورىنا «تابىستايدى».
اۋلى تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلى شاحتادا الاپات ٶرت بولعان. بٸرقاتار باق قىتايلىقتاردىڭ شىعىندى ٶتەۋ ٷشٸن جاپاروۆتان 7 ملن دوللار تالاپ ەتكەنٸن جازعان. جاپاروۆ ٶتەماقى رەتٸندە ورتالىق ازيياداعى اسا ٸرٸ التىن كەنٸشٸ قۇمتوردى قىتايلىقتارعا بەرۋگە ۋەدە بەرەدٸ. قۇمتورعا يەلٸك ەتەتٸن Centerra Gold كانادالىق كومپانييادان شاحتانى تارتىپ الۋعا لوببي جاسايدى.
جاپاروۆ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قۇمتوردى مەملەكەت يەلٸگٸنە قايتارۋعا قارسى. ال قىتاي تاراپى كانادالىق كومپانيياعا تٸكەلەي شىعىپ, كەنٸشتەن ٷلەس الۋعا تىرىسۋدا.
سىرتقى قارىزدى ازايتۋ ٷشٸن جاپاروۆ جەتٸم-توو تەمٸر كەنٸشٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قىتايعا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتۋدا. قىرعىز دەپۋتاتى داستان بەكەشوۆتىڭ دەرەگٸنشە, قىرعىزستاننىڭ بەيجٸڭگە بەرەشەگٸ 2,2 ملرد دوللاردان اسىپ جىعىلعان.
پرەزيدەنتكە جاقىن جٷرەتٸن ادامنىڭ بٸرٸ ەزٸر پارلامەنت دەپۋتاتى – ادىل جۋنۋس-ۋۋلۋ. قىتايدا تۋعان. جاپاروۆ ونى ٶزٸنٸڭ جاقىن دوسى ەكەنٸن جاسىرماي ايتقان.
دەپۋتات جۋنۋس Air Kyrgyzstan ۇلتتىق كومپانيياسىن قىتاي ينۆەستورىنا بەرۋدٸ ۇسىنعان ازامات رەتٸندە تانىمال. مەمقىزمەتكە دەيٸن ول جەر قويناۋىن يگەرۋمەن اينالىستى. تٶرت بٸردەي تاۋ-كەن كومپانيياسىنىڭ تەڭ قوجايىنى بولادى, بۇلاردىڭ بارلىعىندا قىتايلىق كەسٸپكەرلەرمەن ەرٸپتەسٸپ جۇمىس ٸستەدٸ.
سادىر جاپاروۆ سايلاۋ ناۋقانىنا قاجەتتٸ قاراجاتتى قايدان تاپقانى بەلگٸسٸز. ونىڭ سايلاۋعا جۇمساعان قاراجاتى 560 مىڭ دوللاردى قۇراعان, بۇل ٶزگە 17 ٷمٸتكەردٸڭ بيۋدجەتٸنەن كٶپ. سايلاۋالدى ٷگٸت-ناسيحاتقا كەرەكتٸ قارجىنى قايدان تاپقانىن جاپاروۆ جاسىرادى. «بۇل حالىقتىڭ اقشاسى, زەينەتكەرلەر پەنسيياسىنان ٷزٸپ-جۇلىپ بەردٸ» دەگەن سىڭايدا پٸكٸر بٸلدٸرگەن.
ونىڭ سايلاۋالدى كومپانيياسىن قىتايلار قارجىلاندىرعانى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر بار. اتاپ ايتقاندا, قىتاي ازاماتى باسشىلىق ەتەتٸن «حۋا-ەر» كومپانيياسىنان جاپاروۆتىڭ شوتىنا بٸر ميلليون سوم اۋدارعان.
جاپاروۆتىڭ جاقتاستارىن تاسىعان اۆتوبۋستاردىڭ ٶزٸ «شىدىر جول كەي دجي» دەپ اتالاتىن كومپانيياعا تيەسٸلٸ. كومپانييا قوجايىنى توحۋتيبۋبي وۋەرحاليكا شىڭجاڭ-ۇيعىر ٶلكەسٸنٸڭ تۋماسى, وسى كٷنگە دەيٸن قىتاي ازاماتى بولدى, تٶلقۇجاتىن تەك 2018 جىلى اۋىستىرعان.
توقەتەرٸن ايتقاندا
قىتاي ورتالىق ازييانىڭ تىنىسىن تارىلتىپ, جٷرٸس جاسايتىن كەڭٸستٸگٸن قىسا تٷسپەك. بەيجٸڭدٸ قازبا بايلىقتار مەن ساۋدا-ساتتىق قانا قىزىقتىرمايدى. قىتاي ايماقتا ەسكەري ىقپالىن دا ارتتىرا تٷسپەك ويى بار. بۇعان قىتاي شەكاراشىلارىنىڭ تەجٸكستاندا مولىنان ورنالاسۋى دەلەل. وسى ارقىلى ايماقتاعى ساياسي احۋالعا دا ەسەرٸن تيگٸزەتٸن بولادى.
ال رەسەي شە? مەسكەۋ بەيجٸڭنٸڭ ايماقتاعى نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەسٸ, ينۆەستور ەرٸ نەسيەلەۋشٸگە اينالعانىنا كٶنگەننەن ٶزگە امالى جوق. رەسەي ورتالىق ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸك, ەۋرازييالىق وداق جەنە ايماقتىڭ ٸشكٸ ساياساتىنا ارالاسۋ ارقىلى ٶز رٶلٸن ساقتاپ قالۋعا تىرىساتىن بولادى.
ال قىتاي ۋاقىت ٶتە كەلە رەسەيمەن ساناسپايتىن دەڭگەيگە جەتەدٸ. بەيجٸڭنٸڭ قازٸرگٸ ەرەكەتتەرٸ مەسكەۋگە بەرٸلگەن بەلگٸ. تەجٸكستان مەن قىرعىزستانعا كەلگەندە بەيجٸڭ كرەملمەن كەڭەسكەن جوق. ال مەسكەۋ مۇنى قالاي باعالارىن بٸلمەي دال.
رەسەيگە ٶز ستراتەگيياسىن ٶزگەرتۋدەن ٶزگە جول جوقتاي كٶرٸنەدٸ. ايماقتىق مەسەلەلەرگە كەلگەندە قىتايمەن مٷددەلەس باعىتتار بويىنشا تٸل تابىسۋ سونىڭ بٸرٸ. ەكٸنشٸ جول – بەيجٸڭ ۋاقىت ٶتكەن سايىن ٶسە تٷسكەن ساياسي ىقپالىن ازايتۋدىڭ جولىن ٸزدەۋ. مۇنىڭ بٸر امالى رەتٸندە كرەمل ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا كٷش سالۋى كەرەك. قىتايدى تەك وسىلاي تەجەي الاسىز.
مەسكەۋدەگٸ كارنەگي ورتالىعى
اۋدارعان دۋمان بىقاي
ۆرەزكا:
ال قىتايعا قاتىستى كٷدٸك كٶپ. ٷرەي باسىم. ايماقتاعى رەسەيدٸڭ ىقپالى ۋاقىت ٶتكەن سايىن ەلسٸرەپ بارادى. قىتاي كەرٸسٸنشە, ٶز ىقپالىن كٷشەيتۋ ٷستٸندە. ايماق ەلدەرٸ ٷشٸن بەيجٸڭ ەلٸ دە بولسا بەيتانىس, بٶتەن كٷش.
سوڭعى ٷش جىلدا قىتايعا قارسىلىق كٷشەيٸپ كەلەدٸ. وسىنى انىقتاۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلگەن ساراپتاما نەتيجەسٸندە قىرعىزستان تۇرعىندارىنىڭ 35 پايىزى, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ 30 پايىزى قىتايعا كەرەعار قارايتىنى مەلٸم بولدى.
قىتايمەن شەكارالاسپايتىن ٶزبەكستاننىڭ ٶزٸندە بەيجٸڭگە قارسىلىق ٷدەپ تۇر. ٶزبەكتەر جەردٸڭ قىتايعا جالعا بەرٸلۋٸنە ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى.
بەيجٸڭ ٶز رەپۋتاتسيياسىنا قاتتى الاڭدايدى. وسى سەبەپتٸ شەكارالاس ەلدەرگە اقشانى ٷيٸپ-تٶگۋدەن تايىنبايدى. دەل قازٸر قىتاي ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە كوۆيدپەن كٷرەستە بەلسەندٸ كٶمەكتەسۋدە. ايماقتاعى قىتاي ديپلوماتتارى ەلەمجەلٸدەگٸ پاراقشالارىن ٷزبەي جٷرگٸزٸپ وتىرادى, ايماقتا قىتايشىل باق پەن ساراپشىلار كٶبەيۋ ٷستٸندە.
...
قىتايدان كەلەتٸن قىرعىن قاراجات ايماقتاعى ەڭ ٸرٸ ەل – قازاقستانعا دا تاڭسىق ەمەس. 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بەدەلدٸ Financial Times باسىلىم نازارباەۆتىڭ كٷيەۋبالاسى تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ ورتالىق ازييا – قىتاي گاز قۇبىرىن سالۋ كەزٸندە ونداعان ميلليون دوللارعا تابىس تاپقانىن جازدى. اتالعان جوبانى قىتايدان كرەديت العان «قازمۇنايگاز» بەن CNPC بٸرلەسە جٷزەگە اسىرعان.
بەيجٸڭمەن بايلانىستى كوررۋپتسييالىق ەدٸس-تەسٸلدەر تۋراسىندا ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸلٸكتەن ازاپ شەككەن نازارباەۆتىڭ نەمەرەسٸ ايسۇلتان دا جازعان ەدٸ. ول بىلتىر لوندونداعى پەتەرٸندە ٶلٸ كٷيٸندە تابىلدى.
