ەيەلٸنە سٶزٸ ٶتپەيتٸن ادامدار ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ۇلتقا اقىل ايتاتىن بولىپ الدى
"سەلەفتار, قازاقشا ايتقاندا - ٸلگەرٸدەگٸلەر"
ەگەر ەلدەكٸم «بٸز – سەلەفيتپٸز» نەمەسە «سەلەفيت بولۋىمىز كەرەك» دەسە, ەلبەتتە, دۇرىس ەمەس. ٶيتكەنٸ, سەلەفتار دەگەن - پايعامبار مۇحاممەد (س.ع.س) كەيٸنگٸ ٷش بۋىن. مۇسىلمانداردىڭ ٷش بۋىنى. سەلەفتار, قازاقشا ايتقاندا - ٸلگەرٸدەگٸلەر. دٸندٸ ەلەمگە تاراتقان سولار. بٸراق قازٸرگٸ «سەلەفيلەرمٸز» دەگەن ادامداردىڭ ولارعا ەشقانداي قاتىسى جوق.
سەلەفيمٸز دەپ جٷرگەندەر - ٸلگەرٸدەگٸلەردٸڭ اتىن مالدانۋشىلار. جول كٶرسەتەر عالىمعا جولىقپاعاندىقتان جولى تارىلعاندار, قوعاممەن تٸل تابىسا الماي قولى قاعىلعاندار. كٸتاپتاعى بٸلٸمدٸ جان-جاقتاعى جاعدايمەن ٷيلەستٸرە الماي شەكتەن شىعۋشىلار. جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا «جازعىشتاردىڭ دا» ٷلەسٸ جوق ەمەس. قازٸر بٸز سەل وعاشتاۋ قىلىق تانىتقان مۇسىلماننىڭ بەرٸن بٸر اتپەن, بٸر بوياۋمەن, بٸر قالىپقا سالىپ ايتىپ, جازۋعا بەيٸم بوپ بارامىز.
«ىسىراپ قىلما, ىقىلاستى بول, اللاعا عانا سيىن, ادامداردىڭ دا اقىسىن ۇمىتپا» دەگەن يمامداردىڭ ٶزٸن سالافي دەۋگە دايار تۇرامىز. وسى دۇرىس ەمەس. تٸپتٸ قازٸر ەركٸم ٶزٸ ۇناتپاعان ادامىن «سالافي» دەۋمەن اينالىسىپ جاتقانداي. نەمەسە, ٶزٸن «سەلەفي» دەپ ايتپاسىن دەگەن قورقىنىشتان تاپىراقتاپ شاۋىپ, بايىبىنا بارماي-اق, بايبالام سالىپ جاتقاندار بار. بٸز شىنىندا دا قوعامعا زييان كەلتٸرٸپ جاتقان شەكتەن شىعۋشىلارمەن كٷرەسۋٸمٸز كەرەك. ساقال قويعانى ٷشٸن عانا كەز كەلگەن جٸگٸتتٸ نەمەسە تىپ-تىنىش كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸگٸمەن عانا جٷرگەن ەلدەبٸر ورامال سالعان ەيەل كٸسٸنٸ سىرتىنان «سەلەفي» دەي سالۋعا قۇقىمىز جوق. «ەكسترەميزممەن كٷرەس ەيتەۋٸر جازىقسىزدى ٸزدەپ تابۋعا اينالىپ كەتپەۋگە جەنە دٸنمەن كٷرەسكە جالعاسىپ كەتپەۋٸ تيٸس» دەگەن ەلباسىمىزدىڭ الاڭى ەركٸمنٸڭ ويىندا بولۋعا تيٸس جاۋاپكەرشٸلٸك.
دانييار ەلەۋسٸنوۆ تۋرالى
ەسكەرتۋ: ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى دانييار ەلەۋسٸنوۆ «اللا جالعىز, وعان سەرٸك قوسقان ادامداردى جاقتىرمايمىن, ەرۋاقتارعا تابىنۋ دۇرىس ەمەس» دەگەن بولاتىن.
- قازاقتىڭ بٸر قاسيەتٸ – مەن-جايدىڭ ارتىن كٷتۋ, تەكسەرٸپ الۋ, كٶزٸ جەتپەي كەسٸپ ايتپاۋ ەدٸ. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸز وسى ارتىقشىلىعىمىزدان دا ايىرىلىپ بارا جاتقاندايمىز. نەگە دەگەندە, وسى دانييار باۋىرىمىزدىڭ ايتقانىنا بايلانىستى دا پارقىنا بارماي كەسٸر سٶيلەگەن كٶپ كوممەنتاريي كٶردٸم. كەيبٸرەۋلەر سەكٸلدٸ قۇران وقىماڭدار, اتا-بابامىز اداسقان, قابٸر اتاۋلىنى قيراتايىق نەمەسە ۇيات, يبا دەگەن سەزٸمدٸ ٶلتٸرۋ كەرەك دەگەن جوق قوي. ٶزٸمٸزدٸڭ قمدب يمامدارىنىڭ كٷندە مەشٸتتە ايتىپ جٷرگەن سٶزٸن, ياعني, اللاعا عانا قۇلشىلىق ەتۋ كەرەك, اللادان عانا سۇراۋ كەرەك دەگەنٸن نەگە سونشا سٶز قىلدىق?
مۇندا قانداي حانافي مەزحابىنا قايشى وي بار? سوسىن دانييار ەلەۋسٸنوۆ – ٶزٸڭٸز ايتقانداي بوكسشى, قالتارىس-بۇلتارىستىڭ بەرٸن ەسكەرٸپ وتىرىپ سٶز ساپتايتىن ساياساتكەر ەمەس قوي. «باتىر – اڭعال» دەگەندەي, ەلدٸڭ الاقانىندا جٷرگەن بٸر ۇلىمىزدىڭ ەركەلەپ وتىرىپ ەر جٸگٸتكە ساي سالىپ ۇرىپ ايتىپ تاستاعانىن سونشا گەپ قىلاتىنداي مۇنشا مايدا ۇلت ەمەسپٸز دەپ ويلايمىن. دانييار – باتىرىمىز ەمەس پە? كەشە عانا كٶك تۋىمىزدى جەلبٸرەتٸپ, بٷكٸل ەلەمگە ەنۇرانىمىزدى تىڭداتقىزعان كٸم ەدٸ? بٸز نەگە جاقسىلىقتى وڭاي, تەز ۇمىتامىز?
اقتٶبەدەگٸ تەراكت
وسى سالادا جٷرگەن ادامدارمەن سٶيلەسٸپ جٷرمٸن, ولاردىڭ ايتۋىنشا, قولىنا قارۋ الىپ, شەتٸن كەتۋدٸڭ سەبەبٸ بٸرەۋ عانا ەمەس. بٸر ادامدا, شىنىندا دا, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر ورىن الادى. ال بٸرەۋلەردە پسيحيكالىق, تەلٸم-تەربيەدەن كەتكەن مەسەلەلەر بار. ال ەندٸ بٸرەۋلەردە تۋىستىق قارىم-قاتىناستىڭ ساقتالماۋىنان بولاتىن سۋىق كٶزقاراستىڭ سەبەبٸ بٸلٸنٸپ جاتادى. كەيدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى جٸگٸتتەر حابارلاسادى. وسىنداي قاتتى كٶزقاراستارىن بٸلدٸرٸپ جاتادى. «نەگە بٸزدٸڭ بيلٸك بٷيتەدٸ, نەگە سٷيتپەيدٸ» دەگەن سيياقتى. ولاردى كەزدەسۋگە شاقىرام. سٶيلەسە كەلە, ەگەر ول ادامعا شىنىندا دا تەرٸس ناسيحات ايتىلسا, قولىنا قارۋ الۋى ەبدەن مٷمكٸن ەكەندٸگٸ سەزٸلٸپ تۇرادى. ال ولارعا كەرٸسٸنشە, شىن جاناشىرلىقپەن, قازاقى باۋىرلىق مەيٸرٸممەن تٷسٸندٸرگەن كەزدە, رايىنان قايتىپ, بايىپتى وي تٷيٸپ قايتادى. سوندىقتان, كٶپ نەرسە كەيدە ٶزٸمٸزگە دە بايلانىستى. «مەيٸرٸم كٶرسەتپەسەڭ, مەيٸرٸم كٷتپە» دەگەندەي, اينالامىزدىڭ بەرٸنەن تٷرتٸنەكتەپ جاۋ ٸزدەمەي, ۇيىساتىن, تۇتاس بولاتىن جولعا تٷسٸمٸز كەرەك. ول جول – ەلباسى ساياساتى, قمدب قارا شاڭىراعى.
يسلامنىڭ ورىس تٸلٸندە ۋاعىزدالۋى
قازاقتٸلدٸ ورتاعا كٶبٸنە كٸمدەر ناسيحات جاسايدى? ٶز ٶمٸرٸن قازاقستانمەن بايلانىستىرعان ادامدار. ياعني, بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە پاتريوت, وسى ەلدٸڭ جاناشىرلارى. ونىڭ ٸشٸندە يمامدار, زييالى قاۋىم, عالىم اعالارىمىز, جازۋشىلار دەگەندەي. سوندىقتان, قازاق اۋديتوريياسىنا كٶپ جاعدايدا كەرەكتٸ, دەل, دۇرىس ناسيحات جاسالادى.
ال ورىستٸلدٸ اۋديتوريياعا, قازاقستاندىق جاستارعا اقپارات كٶزٸ تەك قازاقستاننان الىنبايدى. رەسەيدٸڭ ەرتٷرلٸ ٶڭٸرٸنەن, شەتەلدەگٸ ورىستٸلدٸ ورتالاردان اقپارات جەتٸپ جاتادى. ال قازاقستاندا قانشاما ورىستٸلدٸ ايماق بار? ولاردىڭ بەرٸ قازاقتٸلدٸ يمامنىڭ ۋاعىزىنا ۇيىپ وتىر دەي المايسىز. ال شەتەلدٸك ازاماتتىڭ شاريعي ەڭگٸمەسٸ قازاقستان ازاماتىنىڭ رۋxاني جاعدايىنا, مەنتاليتەتٸنە ٶلشەنگەن اقپارات بولمايدى. جەنە ول ۋاعىزدى كاۆكازدىك, تاتارستاندىق نەمەسە مەسكەۋدە تۇراتىن, مۇسىلمان دٸنٸن قابىلداعان ورىس جٸگٸتٸ ايتىپ وتىرۋى مٷمكٸن. اراب ەلدەرٸنٸڭ ٶزٸندە قانشاما ورىس, قازاق تٸلٸندە ۋاعىز ايتاتىن اتاقتى ادامدار بار. اقپاراتتىق شەكارا جابىق بولماعاندىقتان, ادامدار ونى تۇتىنىپ جاتىر. نەگٸزگٸ بٸر سەبەپ سول.
"ەيەلٸنە سٶزٸ ٶتپەيتٸن ادامدار ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ۇلتقا اقىل ايتاتىن بولىپ الدى"
بٸز ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان كەزەڭ – جاي زامان ەمەس. قازٸر تەحنولوگييا ٶتە جوعارى دەرەجەدە دامىدى. ول تەحنولوگييانىڭ جاقسى جاعىن بٸز ٶز دەڭگەيٸندە پايدالانىپ جاتقان جوقپىز, وعان بٸلٸمٸمٸز دە بٸلٸگٸمٸز دە جەتپەيدٸ. كەرٸسٸنشە, جامان جاعىنان مەيلٸنشە قۇر قالماۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. بٸلەسٸز بە, وسى تەحنولوگييا دامىعان ۋاقىتتا زەردەلەۋٸمٸز كەرەك ەكٸ جايت بار. بٸرٸنشٸسٸ, ادامزات تاريحىنا قاراپ وتىرساڭىز, ەش ۋاقىتتا ەلگە سٶز ايتۋعا لايىقتى ەمەس ادامدارعا مۇنداي دەرەجەدە مٸنبەر بەرٸلمەگەن.
كەز كەلگەن ادام اقپارات قابىلداۋشى, اقپارات تاراتۋشىعا اينالدى. تۇعىرعا شىعىپ نەمەسە گازەت بەتٸنەن كٶپشٸلٸككە سٶز ايتۋ قۇقىعى بۇرىن كٸمگە بەرٸلەتٸن? قاۋىم مويىنداعان اقىل يەلەرٸنە, پاراساتتى, كٶپكە جاناشىر ادامدارعا. ەكٸ ادامنىڭ باسىن قوسىپ ەسٸكتٸڭ الدىن سىپىرتا المايتىن, نە ەيەل, بالا-شاعاسىنا سٶزٸ ٶتپەيتٸن ادامدار قازٸر ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ۇلتقا اقىل ايتاتىن بوپ الدى. بۇل - پسيحولوگييالىق قايشىلىقتار مەن قوعامدىق پٸكٸردەگٸ كٶپتەگەن شاتاسۋلاردىڭ تۋىنداۋىنا ەكەلەدٸ.
ەكٸنشٸ جاعداي, ەر مەن ەيەلدٸڭ بٸر-بٸرٸن بۇزۋعا, بٸرٸن-بٸرٸ ەلٸكتٸرۋگە دەگەن سيياقتى جىنىستىق قولجەتٸمدٸلٸگٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەرەجەگە جەتتٸ. ەكٸ جىنىستىڭ بٸر-بٸرٸنە تىم جاقىنداپ كەتۋٸ دە بٸز بۇرىن ويلاماعان دەرەجەدەگٸ ازعىندىقتار مەن بۇزعىنشىلىقتاردى الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن. ال, قوعامنىڭ ٸرٸپ-شٸرۋٸ- جەكە تۇلعالاردىڭ رۋxاني دەڭگەيٸنەن باستاۋ الادى.
قازاق قىزى جايلى
«قىزعا قىرىق ٷيدەن تىيۋ» دەگەندٸ كٶپ ادام دۇرىس تٷسٸنبەي جاتادى. ول - قىزدىڭ كٸشكەنتاي كەزٸنەن ونىڭ كٸمگە جاقىن, كٸمنەن قاشىق بولۋىنا, كٸمگە جابىق, كٸمگە اشىق بولۋىنا ٷيدەگٸ بارلىق ادامنىڭ بولىسۋى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. وتباسىندا ەكە, اعا نەمەسە ٸنٸ سول ٷيدەگٸ مارجانداي اسىل قىزدى قۇندىلىق دەپ ەسەپتەيتٸن. وسى قۇندىلىقتىڭ قۇنى كەتٸپ قالعان ۋاقىتتا ارۋلارىمىز ٶزٸنٸڭ قانداسىنان تاپپاعان «جىلۋدى, قامقورلىقتى» باسقا ۇلت جٸگٸتٸنەن تابادى دا, اقىرىندا, تاعدارىنا تاپ كەلگەن ادامعا ۇرىنادى.
