[caption id="attachment_18810" align="alignright" width="384"]
«ەستەرٸڭٸزدە بولسا, شامامەن بٸر اي بۇرىن, كوميسسييانىڭ استاناداعى وتىرىسىندا ايدىن ەگەۋباەۆ (Aydyn Egeubaev) دەگەن جٸگٸت ٷرجار مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. سول وتىرىستان كەيٸن مەن جەنە كوميسسييا شتابىنىڭ باسقا دا قىزمەتكەرلەرٸ بۇل مەسەلەنٸ تەكسەرەمٸز دەپ ايدىنعا ۋەدە بەردٸك.
سونىمەن, ايدىن ايتقان فاكتلەردٸ تەكسەرۋ ٷشٸن شىعىس قازاقستان وبلىسىنا كوميسسييا شتابىنان بٸر-ەكٸ ادام ارنايى جٸبەرٸلدٸ. ولاردىڭ قاسىندا پروكۋرورلار دا جٷردٸ. قازٸر مٸنە, رەسمي تەكسەرۋدٸڭ نەتيجەسٸن سٸزدەرگە كٶرسەتٸپ وتىرمىن.
بٸرٸنشٸدەن, جەردٸ العان فيرمانىڭ 45% قىتايلىق ازامات ەكەنٸ راس. ەكٸنشٸدەن, ولار جەردٸ جالعا الىپ, قر بيۋدجەتٸنەن ميلليونداعان تەڭگە دوتاتسييا الىپ وتىرعان ەكەن (شامامەن 500 ملن. تگ). ال ٶزدەرٸ جەردٸ 75-100% كٶلەمٸندە يگەرمەگەن. سوندا ولار قازاقستان بيۋدجەتٸنەن العان دوتاتسييانى قايدا جۇمساعان?
قازٸر بۇل فاكتٸلەرمەن پروكۋراتۋرا اينالىسىپ جاتىر. بۇل – كوميسسييا جۇمىسىنىڭ بٸر عانا كٶرسەتكٸشٸ».
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, ايدىننىڭ ازاماتتىق ايقايى الدىمەن بٸرقاتار اقپارات قۇرالدارىندا جارييالانعان بولاتىن سول كەزدە ايدىن ەگەۋباەۆ مىنانداي سۇمدىقتىڭ بەتٸن اشقان:
- 2010 جىلى قىتاي ٶكٸمەتٸ اۋىل شارۋاشىلىق سالاسى ينۆەستيتسيياسىنا دەپ 2 ملرد. 300 ملن. اقش دوللارى كٶلەمٸندە قاراجات بٶلەدٸ. 1974 جىلى تۋعان بييادٸلوۆ نۇرلان نۋريوۆيچ دەيتٸن ازاماتقا قىتايدان «ميستەر دجەيمس» (بٷركەنشەك اتى) دەيدٸ, Zhang Weidong دەگەن قازاقستانعا كەلٸپ, «نۇرلان, قىتاي اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسييا بٶلٸپ جاتىر, بٸزگە قازاقستاننان سويا ەگەتٸن جەر كەرەك» دەيدٸ. نۇرلان «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىعان كەزدە Zhang Weidong-پەن قاتار وقىپ, سول جاقتا تانىس-تامىر بولعان.
ەستەرٸڭٸزدە بولسا, 2010 جىلى شونجى, جاركەنت جاقتان قىتايعا جەر بەرگەلٸ جاتىر دەپ شۋ شىقتى. بۇل جاقتاعى حالىق نارازىلىق تانىتقان سوڭ, بۇلار شىعىسقا, ٷرجارعا بارادى. ٷرجار اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ باۋىرجان جاناقوۆ ولارعا «بٸزدە بوس جاتقان جەر جوق. يگەرٸلمەي جاتقان جەرلەردٸڭ يەلەرٸمەن سٶيلەسٸپ كٶرٸڭدەر» دەپ جٸبەرەدٸ. ٷرجار اۋدانىنان ەرجان تٸلەمەسوۆ دەگەن ازاماتتىڭ اتىنداعى «عاني» جشس-نا تيەسٸلٸ 6080 گەكتار جەردٸ كەلٸسٸم شارتپەن الادى. سٶيتٸپ, جۇمىس ٸستەپ جاتادى. بۇل – 2010 جىلدىڭ قازان ايى. ال, سول جىلدىڭ 2 جەلتوقسانى كٷنٸ نۇرلان بايادٸلوۆ تٸلەمەسوۆ ەرجاننىڭ اتىنداعى «عاني» جشس-نا تيەسٸلٸ 6080 گەكتار جەردٸ «دەرەمەت» جشس-نىڭ اتىنا بٸلدٸرمەي اۋدارىپ الادى. ولار مۇنىمەن توقتاماي, سول ماڭنان 7250 گەكتار جەردٸ «دەرەمەت» جشس-نىڭ اتىنا تاعى اۋدارىپ الادى. بۇلاردىڭ «بەتۋا» جشس دەگەن فيرماسى جەنە بار. سونىمەن, تاسكەسكەن جاقتان, قارابۇتا اۋلىنىڭ ماڭىنان, جالپى اۋماعى 84 مىڭ گەكتار جەردٸ الىپ الادى. بۇل جەرلەردٸڭ ار جاعىنداعى ينۆەستور – قىتاي ازاماتى. بٸزگە جەتكەن اقپارات بويىنشا, بۇلار 2 ملرد.300 ملن دوللار قىتايدان بٶلٸنگەن ينۆەستيتسييانى الىپ, ونىڭ 600-800 ملن. قاراجاتىن جەرگە سالادى دا, قالعانى, شامامەن 1,5 ملرد. دوللار اقشانى جوعارىداعى قىتاي ازاماتى مالايزييادان سچەت اشادى دا, سول جاققا اۋدارىپ جٸبەرەدٸ. ال, قىتاي ازاماتىنان اقشا العان نۇرلان بييادٸلوۆتىڭ يگٸسٸنوۆ تالعات قازىباەۆيچ دەگەن كلاستاسى بار. تالعات تٶرت جىل بولدى شۆەتسارييادا تۇرادى. ەلگٸ اقشانى وسى تالعات, نۇرلان ەكەۋٸ شۆەتسارييادا, انگلييادا يگەرٸپ جاتىر. وسىعان تەكسەرٸس جٷرگٸزۋ كەرەك.
«وسىعان تەكسەرٸس جٷرگٸزۋ كەرەك» دەپ كوميسسييانىڭ العاشقى وتىرىسىندا مەسەلە كٶتەرگەن ايدىننىڭ ٶكٸنٸشكە قاراي سول كەزدە جەكە باسىنىڭ مەسەلەسٸ تەكسەرٸسكە تٷسٸپ, ەۋٸرە-سارساڭدى كٷندەر كەشٸپ كەتٸپ ەدٸ. ەندٸ, مٸنە, ونىڭ بوسقا سٶيلەپ, بوپسالاپ جٷرمەگەنٸ انىقتالۋدا.
قىسقاسىنان قايىرعاندا, ايدىننىڭ اقيقاتىنان قانداي قورتىندى جاساعان جٶن?
بٸرٸنشٸدەن, قازاق جەرٸنٸڭ تاعدىرىنا الاڭداپ, تٷيتكٸلدٸ مەسەلە كٶتەرگەن ادامدى (ازاماتتى) باس سالىپ «بۇل – بٷلٸكشٸ, ەل تىنشتىعىن بۇزايىن دەپ جٷر», «جالعان اقپارات تاراتۋشى, ونداي ادامدى جازالاۋ كەرەك» دەيتٸن سىڭايداعى ەكٸمشٸلٸك-ەمٸرشٸلدٸك قوقان-لوققىنى قويا تۇرىپ, تيٸستٸ ورگاندار الدىمەن ەل ٸشٸنٸڭ سٶزٸنە جەتە مەن بەرۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ, ايدىن سيياقتى ٸستٸڭ اق قاراسىن بٸلەتٸن جٸگٸتتەر از ەمەس, الايدا ولار «ايدالىپ كەتەمٸز بە?», «باسىمىزعا پەلە تٸلەپ الامىز با?» دەپ ٷندەمەي وتىر. ال, بۇل ٷنسٸزدٸك ەزٸرشە بيلٸكتٸڭ پايداسىنا شەشٸلگەنٸمەن تٷبٸ جاقسىلىققا اپارمايدى.
ەكٸنشٸدەن, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقىعان نۇرلان مەن قىتاي ازاماتىنىڭ ماحيناتسيياسى بٸزگە جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە جالعا بەرۋگە بولمايتىندىعىن كەزەكتٸ رەت كٶزگە ۇرىپ تۇرىپ دەلەلدەگەن سيياقتى. «جەردٸ قايتكەندە شەت ەلدٸكتەرگە جالعا بەرۋ كەرەك» دەپ قىڭىرايىپ وتىرعان ٶكٸمەت وسى بەتٸنەن قايتپاي, ەكٸ جاقتى بٸرٸككەن كەسٸپورىن نەمەسە شارۋا قوجالىقتارىن قۇرعان جاعدايدا (ەرينە, دە يۋرە قوجايىن – قازاق, دە فاكتو قوجايىن – شەتەلدٸك ازامات) دا جەردٸ يگەرۋدٸڭ ەدٸس-تەسٸلٸ اقشا جەۋ, مەملەكەتتٸ اياماي توناۋدىڭ جالعاسى بولىپ شىعۋى مٷمكٸن. مۇنىڭ سوڭى قازاق جەرٸندە الا باعاندار تٸزٸلٸپ, تەمٸر سىمدار تارتىلىپ, «ٷي ٸشٸنەن ٷي تٸككەننٸڭ» كەرٸنە اينالۋى ىقتيمال.
تٷيٸن: جەر كوميسسيياسىنىڭ جۇمىسىن توقتاتۋ تۋرالى جوعارىدان پەرمەن كەلٸپ قالماسا, تالاي ايدىننىڭ اۋزىنداعى سٶز ناقتى دەرەكتەرگە اينالادى دەپ كٷتەمٸز.
دەرەككٶز: Abai.kz
