«اۆتورلىق اۋىزشا ەدەبيەت» ورتالىعى 52 جيناق شىعارادى
– بۇل قۇرىلىم 2011 جىلى «جامبىلتانۋ جەنە حالىق اقىندارى» ورتالىعى بولىپ اشىلدى. العاشقى جىلى ۇيىمداستىرۋ, جۇمىستارىمەن اينالىسىپ, 2012 جىلدان باستاپ حالىق اقىندارىنىڭ مۇرالارىن جيناۋعا, زەرتتەۋگە كٸرٸستٸك. العاش جامبىل جاباەۆتىڭ تٶرت تومدىق جيناعىن ەزٸرلەدٸك. وعان بۇرىنعى كٸتاپتارىنا ەنبەگەن ٶلەڭدەرٸن, تولعاۋلارىن, ايتىستارىن قوستىق. ەسەت نايمانباەۆتىڭ ەكٸ تومدىعىن شىعارىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە بۇل كٸتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرٸن ٶتكٸزدٸك.
ۋاقىت ٶتە كەلە عىلىمداعى ەدەبي كلاسسيفيكاتسيياعا بايلانىستى «جامبىلتانۋ جەنە حالىق اقىندارى» دەگەن اتاۋدى «اۆتورلىق اۋىزشا ەدەبيەت» دەپ ٶزگەرتۋگە تۋرا كەلدٸ.
– «اۆتورلىق اۋىزشا ەدەبيەت» دەگەن ۇعىمدى قالاي تٷسٸنۋگە بولادى?
– مىسالى, «حالىق اۋىز ەدەبيەتٸ» دەگەن اتاۋ عىلىمدا ەجەلدەن بار. اۆتورى بەلگٸسٸز جالپى حالىقتىڭ مۇراسىنا اينالعان شىعارمالار جيىنتىعى فولكلور دەپ اتالاتىنى ٶزٸڭٸزگە دە بەلگٸلٸ. «تٶكپە اقىن», «سۋىرىپ سالما اقىن», «يمپروۆيزاتور» دەگەن ۇعىمدار بۇرىننان بار جەنە ونىڭ بەرٸ «اقىن» دەگەن بٸر اۋىز سٶزگە سيىپ تۇر.
ال «اۆتورلىق جازباشا ەدەبيەت» دەگەنٸمٸز جازبا ەدەبيەتكە دەيٸن تۋعان, اۆتورلارى بەلگٸلٸ, قاعازعا تٷسپەي اۋىزدان-اۋىزعا تارالعان, ەل ٸشٸندە ساقتالعان شىعارمالار جيىنى. مۇنداي ەدەبيەت بٸزبەن قاتار, قىرعىز, قاراقالپاق ەلدەرٸندە بار.
بٸرنەشە جٷز جىلدار ويرات-جوڭعار باسقىنشىلارىمەن ارپالىسىپ, ٷش عاسىر رەسەي يمپەريياسىنىڭ وتارىندا بولعان بٸزدٸڭ جازبا ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ كەش دامۋى زاڭدى دا. سوندىقتان بٸزدٸڭ تٶكپە اقىندارىمىز, جىرشى-جىراۋلارىمىز ەل ارالاپ, ٶز شىعارمالارىن, ٶزٸنە دەيٸنگٸ جەنە سول كەزەڭدەگٸ اقىنداردىڭ جىر-تولعاۋلارىن, داستاندارىن جىرلاپ, حالىق اراسىنا تاراتقان. وسىنىڭ ارقاسىندا التايدان-اتىراۋعا, التاۋدان-ارقاعا دەيٸن كٶسٸلٸپ جاتقان ۇلان-بايتاق ۇلى دالانىڭ يەلەرٸ-بٸزدٸڭ قازاقتىڭ تٸلٸ بٸر-بٸرٸنە ٶتە تٷسٸنٸكتٸ, ەشقانداي ايىرماشىلىعى, ديالەكتٸسٸ جوق, سٶزدٸك قورى باي, قۇنارلى, كٶركەمدٸك قۋاتى كٷشتٸ بٸرتۇتاس ۇلتتىق تٸل بولىپ قالىپتاسىپ, اۋىزشا اۆتورلىق ەدەبيەتٸمٸز ەل ٸشٸنە كەڭ تارالعانى بەكەر ەمەس. بٸزدٸڭ ورتالىق 10 جىلدا ۇلى دالانىڭ انا شەتٸ مەن مىنا شەتٸنە دەيٸن ەر ايماقتان شىققان اتى بەلگٸلٸ اقىندارىمىزدىڭ باسپا بەتٸن كٶرمەگەن ٶلەڭ-جىرلارىن, تولعاۋلارى مەن داستاندارىن جيناستىرىپ, بٸر سەرييامەن 52 جيناق شىعارادى, 53-شٸ كٸتاپ باسپادا جاتىر.
قازٸر اكادەمييالىق ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ ٶلشەمٸمەن الساق بۇل 120 جىلعا تاتيتىن ەڭبەك. شىعارعان دٷنيەلەرٸمٸزدٸڭ ٸشٸندە اقان سەرٸ قورامساۇلىنىڭ 3 تومدىعى, ەسەت نايمانبايۇلىنىڭ 3 تومدىعى, بالۋان شولاقتىڭ, تٷبەك بايقوشقارۇلىنىڭ 2 تومدىق شىعارمالارى بار. ٶزٸڭٸز ويلاپ قاراڭىزشى, بالۋان شولاقتىڭ «عالييا», «كٶكشەتاۋ» سيياقتى ەسەم ەندەرٸ بەرٸمٸزگە بۇرىننان تانىس بولعانىمەن, ونىڭ ەكٸ تومنىڭ جٷگٸن ارقالايتىن ٶلەڭ-جىرلارى ەل اراسىندا ەلٸ كٷنگە ٶمٸر سٷرٸپ كەلگەنٸن كٸم بٸلٸپتٸ?! اقان سەرٸ تۋرالى دا وسىلاي دەۋگە بولادى. ەيەل اقىندارىمىزدىڭ شىعارمالارىن دا توپتاستىرىپ, ٶزٸنشە جيناق ەتٸپ شىعاردىق.
جازبا ەدەبيەتٸمٸز قالىپتاسقانشا اۆتورلىق اۋىزشا پروزامىز دا كەڭٸنەن دامىعانىن بٸز وسى جانكەشتٸ ٸزدەنٸستەرٸمٸزدٸڭ ٷستٸندە انىقتادىق. مىسالى, جامبىل جاباەۆتىڭ پوۆەست, رومانعا ارقاۋ بولاتىن نەبٸر تاڭعاجايىپ ەڭگٸمەلەرٸ تابىلدى. جەكەڭنٸڭ دەۋلەسكەر كٷيشٸ دينا نۇرپەيٸسقىزى ٶزٸنە سەلەمدەسۋگە كەلگەندە كٷن دەمەي, تٷن دەمەي اعىل-تەگٸل ايتقان ەڭگٸمەلەرٸ پروزانىڭ جاۋھار مۇرالارى بولىپ تابىلادى. بۇل تۋرالى سەبيت مۇقانوۆ پەن ساپارعالي بەگالين دە ايتىپ كەتكەن. جامبىل بابامىزدىڭ سول ەڭگٸمەلەرٸنٸڭ بٸرازىن جيناقتارىنا ەنگٸزدٸك.
– بەكە, مٸنە, وسىناۋ از عانا ۋاقىتتا مۇنشاما قىرۋار جۇمىستى اتقارۋعا سٸزگە كٶمەكشٸ بولعان كٸمدەر ەكەنٸن ايتىپ ٶتسەڭٸز.
– ورتالىق العاش اشىلعاندا ماعان ٶزٸمنەن باسقا بار بولعانى ەكٸ-اق شتاتتىق بٸرلٸك بەرٸلدٸ. بٸر بٸرلٸككە مەرۋەرت سەتتٸمبەكوۆا دەگەن تالانتتى قىز بالانى, ەكٸنشٸ شتاتتىق بٸرلٸكتٸ ەكٸگە بٶلٸپ, بەلگٸلٸ عالىم رافات ەبدٸقۇلوۆ پەن نۇرجۇما ەلەسبايدى جايعاستىردىم. مٸنە, وسى كٸسٸلەردٸڭ كٶمەگٸ كٶپ بولدى. ال سوڭعى ٷش جىلدا شتاتتارىم قىسقارتىلىپ, ٶزٸم جالعىز ەڭبەك ەتتٸم. ۋاقىتپەن ساناسپاي تاڭعى ساعات 9-دان تٷنگٸ ساعات 1-2-گە دەيٸن جۇمىس ٸستەيمٸن دەپ دەنساۋلىعىمدى ناشارلاتىپ العان جايىم بار. كٶز-جانارىمنىڭ كٶرۋ قابٸلەتٸ ناشارلاپ قالدى. دەگەنمەن قازاق ەدەبيەتٸ ٷشٸن جان اياماي ەڭبەك ەتٸپ, ٶلشەۋسٸز كٶپ مۇرالاردى جارىققا شىعارعانىم ٷشٸن ٶزٸمدٸ باقىتتى سەزٸنەمٸن.
– ەڭگٸمەڭٸگە راحمەت! سٸزگە تاۋسىلماس شىعارماشىلىق تابىس تٸلەيمٸن.
سۇقباتتاسقان مىرزاحان احمەتوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ باسپاسٶز ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرٸ
